Đội quân phó cối' ở Điện Biên Phủ

Đại tá Trần Thịnh Tần sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Những năm 1944-1945, chứng kiến cảnh người dân chết đói như rạ, cậu bé Tần cùng gia đình nấu hai nồi cháo to cho bà con ai đói thì đến ăn. Và cũng từ việc chứng kiến những cảnh như thế, tinh thần đấu tranh trong con người ông được thôi thúc. Gia đình ông có năm anh em trai, bốn anh em lên đường đi bộ đội. Người em út cũng đòi đi những phải ở lại chăm lo cho cha mẹ già ở nhà.

Khi mới 13 tuổi, ông tham gia vào Đội Thiếu niên tiền phong cứu quốc rồi làm nhiều việc như giao liên, rải truyền đơn cách mạng. Năm 18 tuổi, khi thấy bộ đội tuyển quân, ông tình nguyện xin tham gia và trúng tuyển vào Trường Sĩ quan Lục quân khóa 6.

Đồng bào Tây Bắc đã đóng góp một lượng lương thực bằng khoảng 27% tổng nhu cầu lương thực toàn chiến dịch. “Đội quân phó cối” đã cùng đồng bào Tây Bắc góp phần không nhỏ làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lịch sử của dân tộc ta.

Sau khi học xong, ông được bổ sung tăng cường cho Đại đoàn 312, Trung đoàn 165. Năm 1954, khi ấy 22 tuổi, ông đã có mặt tại Điện Biên tham gia đơn vị chiến đấu. Một thời gian sau, ông được điều về tăng cường cho Tổng cục Cung cấp lúc ấy rất nhiều việc, đang rất thiếu người. Lên chiến trường Điện Biên Phủ, ông vừa làm nhiệm vụ hậu cần, đảm bảo lương thực, thực phẩm, thuốc men, đạn dược cho bộ đội ngoài trận tuyến, vừa trực tiếp chiến đấu.

Việc cung cấp kịp thời lương thực cho mặt trận Điện Biên Phủ giai đoạn đầu được khai thác triệt để từ nguồn hậu cần tại chỗ của Tây Bắc gồm Sơn La, Lai Châu, Yên Bái, huy động được 10.000 tấn lúa và hàng trăm tấn thực phẩm, giảm đáng kể công vận chuyển từ xa tới.Một vấn đề khó khăn là có lúa rồi thì làm sao để có gạo đảm bảo đủ cung cấp cho bộ đội. Tập quán của đồng bào Tây Bắc là giã gạo tay ngày nào ăn ngày đó, năng suất lại rất thấp, mỗi lần giã chỉ 1-2 kg thóc. Vì vậy, tiền phương Tổng cục Cung cấp quyết định thành lập “Đội quân phó cối” ngay tại chiến trường Điện Biên Phủ, giải quyết hàng ngàn tấn thóc nếp, thóc hương thành gạo.

“Đội quân phó cối” được nhanh chóng tuyển mộ từ các tay phó cối trong các đơn vị bộ đội, dân công, thậm chí điều từ hậu phương lên. Họ vào rừng chặt tre bện dây làm áo cối, chẻ nan tre đóng nêm, dùng tre làm cần, tất cả nguyên liệu đóng chiếc cối xay toàn bằng tre.

Chẳng bao lâu hàng trăm chiếc cối xay lúa đã được cung cấp cho các kho, công trường xay giã, lúc đầu tỉ lệ gạo còn thấp nhưng rồi rút kinh nghiệm dần dần tỉ lệ thành gạo cao hơn. “Đội quân phó cối” còn tranh thủ đóng thêm nhiều chiếc nữa để tặng đồng bào, họ còn hướng dẫn cách đóng cối, sử dụng...

Tại các kho chứa thóc, hàng chục chiếc cối chuyển động, những hạt gạo nương chảy ào ào xuống nia, tiếng giã thập thình hòa lẫn cùng lời ca râm ran cả núi rừng, không khí thi đua sản xuất sôi động ngày cũng như đêm, mọi người động viên nhau bằng những câu hò:

“Nhanh xay lên chị em ơi! Thêm một cân gạo diệt đời thằng Tây”, hay “Ra đi chỉ một lời thề, Điện Biên còn giặc chưa về quê hương”. Hàng ngàn tấn gạo nương Tây Bắc huy động tại chỗ đã được sản xuất ra trong bối cảnh như vậy.