Đời riêng trong đời chung của đất nước
Là danh tướng lẫy lừng khiến kẻ thù phải kính nể, nhưng Đại tướng Võ Nguyên Giáp lại là người có trái tim chan chứa yêu thương, sâu nặng nghĩa tình. Trong cuộc đời Đại tướng, không có sự khác biệt giữa đời chung và đời riêng, cái riêng luôn nằm trong cái chung, kể cả niềm vui và nỗi buồn.
Nước mắt học trò bên dòng Kiến Giang
Nhà sử học người Anh, Đại tướng Peter Macdonal chọn cuốn sách “Tướng Giáp: Người chiến thắng ở Việt Nam” (Giap: The Victor in Vietnam), viết: Ba năm trước đại chiến thế giới, có một cậu bé đã chào đời ngày 25-8-1911, tại làng An Xá, Quảng Bình, gần vĩ tuyến 17. Trên thế giới này, hiếm có người có thể thay đổi dòng chảy lịch sử, nhưng cậu bé này là một trong số đó, lưu danh trên toàn cầu này với tư cách là một vị tướng, với một đội quân thô sơ mà đã chiến thắng hai cường quốc phương Tây. Đó là Võ Nguyên Giáp.
Theo cuốn Võ Nguyên Giáp hào khí trăm năm, Võ Nguyên Giáp sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo, hiếu học. Ngay từ nhỏ, Võ Giáp đã được cha dạy chữ thánh hiền. Triết lý nhân văn về cách ứng xử, lý tưởng và đạo đức làm người trong Tam Tự Kinh, Ấu học tân thư. Rồi những câu chuyện tuổi ấu thơ nghe mẹ kể ông ngoại theo Văn Thân, làm đến chức Đề đốc coi đại đội tiền vệ, bà ngoại đi tiếp vận cho nghĩa quân Cần Vương chống Pháp. Mỗi lần giặc kéo đến, bà ngoại đặt các con hai đầu quang gánh chạy khỏi làng. Mẹ còn đọc cho nghe bài vè “Thất thủ kinh đô”… Những bài học khai tâm từ thuở vỡ lòng đã in đậm trong tâm trí Võ Giáp, đến mãi sau này, khi bước vào tuổi xưa nay hiếm, ông vẫn đọc lại cho con cháu nghe.
“Tổ ta là Hồng Bàng
Triệu Thủy, Kính Dương Vương
Sự tích thời Bắc thuộc
Mối nhục cũ khó quên.
“Phong tuy độc, bất thích đồng quần/Hổ tuy bạo, bất thực đồng loại” (Ong tuy độc, không đốt cùng đàn/Hổ tuy ác, không ăn đồng loại)…
Ngày đi học ở trường tổng, gần chợp Hôm, có ty rượu do Sica do một tên thực dân Pháp làm chủ. Để mua vui cho bọn Pháp và lý trưởng, chánh tổng vào những ngày tết Tây, ngày quốc khánh của Pháp, thầy giáo trường tổng thường bắt bọn trẻ hát. Cậu Giáp tỏ ra rất khó chịu khi thầy giáo của mình khúm núm trước tên chủ ty rượu Pháp. Đến lớp 3, Võ Giáp rời làng, đi học ở trường huyện, phải đi đò dọc lên huyện Lệ Thủy và ở trọ nhà một người thân. Mẹ đưa cậu đi, trước lúc về còn dặn: Con ở lại đây, ngoan, học giỏi, mai mốt thím (mẹ) lên đón con! Cậu Giáp không cầm được nước mắt òa khóc nức nở, túm chặt áo mẹ nằng nặc đòi về, rồi chạy thẳng xuống đò. Về đến nhà, cậu không dám vào nhà ngay sợ thầy mắng. Cậu lủi thủi một mình sau vườn, không thấy thầy la gì lại thân mật gọi vào, thế rồi hôm sau cậu thuận lên trường trọ học.
