ĐỐI THOẠI PHÁO BINH VIỆT NAM TRÊN CHIẾN TRƯỜNG ĐIỆN BIÊN PHỦ

Ngồi trước mặt chúng tôi là bốn vị tướng: Thiếu tướng Đỗ Quốc Ân - Tư lệnh Binh chủng Pháo binh, Thiếu tướng Lê Giám Đốc - Phó Tư lệnh về Chính trị Binh chủng Pháo binh và hai vị khách mời là Trung tướng Nguyễn Đình Ước và Thiếu tướng Nguyễn Trung Kiên đều là những vị tướng trưởng thành từ Binh chủng Pháo binh và từng là những vị chỉ huy pháo binh trên chiến trường Điện Biên Phủ. Cuộc gặp gỡ này được tiến hành theo đề nghị của Ban biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội để nói về một chủ đề rất lớn là sự trưởng thành và những chiến công của Pháo binh Việt Nam trên chiến trường lịch sử Điện Biên Phủ. Đây cũng là chủ đề cho một cuộc Hội thảo khoa học đang được chuẩn bị để tiến hành trong tháng Ba này - đúng vào những ngày mà 50 năm trước trên chiến trường Điện Biên Phủ, những đơn vị pháo binh non trẻ của Quân đội nhân dân Việt Nam được lệnh của Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp nổ những phát pháo lệnh mở màn cho một chiến dịch lịch sử - để rồi kể từ những ngày đó, Điện Biên Phủ trở thành một huyền thoại, một cái tên được nhắc đến ở khắp nơi trên thế giới, một biểu tượng cho tinh thần bất khuất kiên cường chống xâm lược của nhân dân Việt Nam.

Nửa thế kỷ đã trôi qua nhưng càng ngày người ta càng viết nhiều, nói nhiều hơn về Điện Biên Phủ. Trung tướng Nguyễn Đình Ước - nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự cho chúng tôi biết rằng vừa rồi ở bên nước Pháp người ta cũng đã tổ chức một cuộc Hội thảo rất lớn, quy tụ đủ các nhà nghiên cứu lịch sử, chính trị, các tướng lĩnh, các cựu sĩ quan và binh sĩ từng chiến đấu trên chiến trường Điện Biên để thử một lần nữa tìm cách giải thích về sự thất bại của người Pháp ở lòng chảo Điện Biên 50 năm về trước. Lý lẽ chắc là có nhiều, và hẳn không thiếu những kiến giải thông minh, thú vị về cuộc bại trận lớn nhất trong lịch sử hiện đại của quân đội viễn chinh Pháp, nhưng có lẽ vẫn còn có nhiều điều mà chính những nhà nghiên cứu lịch sử quân sự của nước Pháp và phương Tây vẫn không hiểu được về sức mạnh làm nên chiến thắng của người Việt Nam. Cũng như người Pháp, sau này người Mỹ cũng đã tự đặt ra những câu hỏi tương tự và dường như họ vẫn chưa tìm ra được câu trả lời về cái gọi là "sự bí ẩn Việt Nam". Vì thế có thể 50 năm, 100 năm sau nữa vào những ngày này ở nước Pháp, nước Mỹ và nhiều nơi khác trên thế giới người ta vẫn còn tiếp tục tranh luận về những gì đã diễn ra trong 55 ngày đêm máu lửa ấy trên chiến trường Điện Biên.

Mở đầu cuộc trò chuyện của chúng tôi, Đại tá Nhà văn Lê Thành Nghị - Phó Tổng biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội thông báo với các vị tướng pháo binh về cuộc đi thực tế "về nguồn" của đoàn nhà văn quân đội đầu tháng Giêng vừa qua rồi nêu ra một vấn đề mà các nhà văn quân đội rất quan tâm.

Nhà văn Lê Thành Nghị - Thưa các đồng chí lãnh đạo chỉ huy Bộ đội Pháo binh, thưa các vị khách. Trong chuyến đi vừa qua, chúng tôi đã dành nhiều thời gian để tìm hiểu, hình dung lại quang cảnh chiến trường Điện Biên Phủ ngày ấy và hiểu ra rằng: với một tập đoàn cứ điểm được xây dựng vững chắc và hệ thống hỏa lực mạnh như vậy thì tướng Na-va, tướng Đờ Cat-xtơ-ri và nhiều vị chỉ huy quân đội Pháp ở Điện Biên cũng như ở Việt Nam lúc đó có thể chủ quan, coi thường đối thủ, thậm chí thách thức đối thủ chấp nhận một cuộc quyết đấu cũng là điều dễ hiểu. Có phải, một trong những điều bất ngờ lớn nhất đối với Bộ chỉ huy quân đội Pháp ở Điện Biên Phủ là sự xuất hiện một cách đột ngột và mạnh mẽ của Pháo binh Việt Nam?

Trung tướng Nguyễn Đình Ước - Đúng... Quân đội Pháp cũng biết rằng chúng ta đã có một lực lượng pháo binh, nhưng chúng không ngờ rằng chúng ta lại huy động được và đưa một lực lượng pháo binh hùng mạnh đến vậy vượt qua núi non hiểm trở tới lòng chảo Điện Biên. Đặc biệt, chúng càng không ngờ ta đã đưa được cả lựu pháo 105 ly lên chiến trường này. Trước chiến dịch Điện Biên chúng chỉ mới thấy có sơn pháo, nghĩa là pháo mang vác và các loại súng cối của ta mà thôi. Ta đã giữ được bí mật về lực lượng cho đến phút cuối cùng, tạo ra một bất ngờ lớn cho địch, khiến chúng choáng váng không kịp trở tay. Bất ngờ thứ hai chính là bất ngờ về cách đánh của pháo binh ta. Một cách đánh tổng hợp, sáng tạo, phát huy hiệu lực của tất cả các loại pháo mà địch chưa từng gặp bao giờ trên chiến trường Đông Dương.

Nhà văn Khuất Quang Thụy - Chúng tôi cũng được biết rằng trước Điện Biên Phủ, Pháo binh Việt Nam cũng đã có những trận đánh rất hay như đánh tàu địch trên sông Lô hay ở chiến dịch Biên Giới - Thu Đông năm 1950. Nhưng để có được một lực lượng pháo binh hùng mạnh cho trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ chắc hẳn chúng ta đã phải có một cuộc chuẩn bị rất kỹ càng và bí mật?