ĐỜI THƯỜNG CỦA MỘT CỰU TÙ CHÍNH TRỊ ĐÃ ĐI QUA CHIẾN TRANH

ĐỜI THƯỜNG CỦA MỘT CỰU TÙ CHÍNH TRỊ ĐÃ ĐI QUA CHIẾN TRANH

Có những cuộc đời chỉ khi đặt trong chiều dài của lịch sử mới cảm nhận hết được giá trị. Có những con người đã đi qua chiến tranh, đi qua những năm tháng tù đày, mất mát và hy sinh, để rồi khi đất nước hòa bình lại tiếp tục sống một cuộc đời bình dị, lặng lẽ cống hiến cho cộng đồng. Câu chuyện về đồng chí Trần Kim Cúc là một câu chuyện như thế. Sinh năm 1947, từng là nữ tù chính trị trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, từng trải qua những năm tháng bị giam cầm, đày ải tại Côn Đảo, sau ngày đất nước thống nhất tiếp tục công tác và đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo, trong đó có cương vị Bí thư Quận ủy Tân Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh, đồng chí đã dành trọn tuổi trẻ và phần lớn cuộc đời mình cho cách mạng. Nhưng điều đáng quý là khi rời khỏi những năm tháng công tác, người phụ nữ từng đi qua chiến tranh ấy không lựa chọn một cuộc sống an nhàn, mà tiếp tục hiện diện giữa đời thường bằng những việc làm giản dị, bằng sự quan tâm đến người nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, đồng đội cũ và thế hệ trẻ.

Nhắc đến đồng chí Trần Kim Cúc là nhắc đến một thế hệ thanh niên đã trưởng thành trong những năm tháng đất nước còn chia cắt, khi lý tưởng cách mạng không phải là một khái niệm xa xôi mà hiện hữu trong từng lựa chọn của tuổi trẻ. Những người như đồng chí đã bước vào cuộc kháng chiến với tất cả nhiệt huyết của tuổi thanh xuân, chấp nhận hiểm nguy, tù đày và hy sinh mà không biết trước ngày trở về. Với đồng chí Trần Kim Cúc, những năm tháng ấy trở thành phần ký ức không thể tách rời khỏi cuộc đời. Từ một người phụ nữ trẻ tham gia hoạt động cách mạng, đồng chí trở thành người tù chính trị, trải qua những tháng ngày khắc nghiệt trong hệ thống nhà tù, trong đó có Côn Đảo. Những năm tháng bị giam cầm không thể xóa đi niềm tin và ý chí của người chiến sĩ mà ngược lại trở thành một phần làm nên bản lĩnh của đồng chí trong suốt chặng đường về sau. Tài liệu về đồng chí cho thấy chính tinh thần kiên định được tôi luyện trong những năm tháng ấy đã tiếp tục theo đồng chí trong công tác, trong lãnh đạo và cả trong cuộc sống đời thường sau này.

Những năm tháng trong nhà tù là một chương đặc biệt trong cuộc đời đồng chí Trần Kim Cúc. Đó không chỉ là khoảng thời gian bị tước đoạt tự do, mà còn là những năm tháng thử thách ý chí, bản lĩnh và niềm tin của một người chiến sĩ cách mạng. Côn Đảo, nơi từng được biết đến như một “địa ngục trần gian”, đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ trong cuộc đời đồng chí. Trong hoàn cảnh bị giam cầm, đày ải, những người tù chính trị phải đối diện với những thử thách khắc nghiệt về thể chất và tinh thần, nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, tình đồng chí, đồng đội và niềm tin vào lý tưởng càng trở nên sâu sắc. Với đồng chí Trần Kim Cúc, nhà tù không thể khuất phục ý chí và lòng yêu nước; những gì trải qua trong những năm tháng ấy trở thành một phần hành trang tinh thần để đồng chí tiếp tục hoạt động cách mạng sau ngày được trả tự do.

Nhìn lại quá trình trong tù, điều đáng trân trọng không chỉ nằm ở những gian khổ mà đồng chí Trần Kim Cúc đã trải qua, mà còn ở cách người chiến sĩ giữ gìn bản lĩnh trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Nhà tù có thể kiểm soát thân thể nhưng không dễ dàng khuất phục được ý chí. Đối với những người tù chính trị, mỗi ngày sống trong lao tù cũng là một ngày phải đấu tranh để giữ gìn phẩm chất, niềm tin và tình đồng đội. Chính những trải nghiệm ấy giúp lý giải vì sao sau này, khi đã trở thành cán bộ lãnh đạo và khi đã nghỉ hưu, đồng chí vẫn giữ được sự kiên định, thẳng thắn và tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Những năm tháng tù đày không khép lại con đường cách mạng của đồng chí mà trở thành một phần quan trọng tạo nên bản lĩnh của một người đã trải qua thử thách và hiểu sâu sắc giá trị của độc lập, tự do.

Đồng chí Trần Kim Cúc chia sẻ những khoảnh khắc khi nhắc về giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc

Sau ngày đất nước thống nhất, đồng chí Trần Kim Cúc tiếp tục con đường cách mạng và đảm nhiệm nhiều chức vụ lãnh đạo tại quận Tân Bình và Thành phố Hồ Chí Minh. Đến năm 2004, đồng chí nghỉ hưu với cương vị Bí thư Quận ủy Tân Bình, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố, khép lại một chặng đường công tác nhưng không khép lại hành trình cống hiến. Từ người nữ tù chính trị trong chiến tranh đến người cán bộ lãnh đạo trong thời bình là một quá trình chuyển tiếp đặc biệt, trong đó những phẩm chất được tôi luyện từ thực tiễn cách mạng tiếp tục được thể hiện trong công tác lãnh đạo, trong quan hệ với đồng chí, đồng nghiệp và trong trách nhiệm đối với Nhân dân.

Đồng chí Trần Kim Cúc phát biểu tại Quận ủy Tân Bình

Nghỉ hưu đối với đồng chí Trần Kim Cúc không có nghĩa là rời xa công việc chung. Với bề dày kinh nghiệm thực tiễn, đồng chí vẫn dành sự quan tâm sâu sắc đến công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền tại địa phương. Trong những cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo quận với các đồng chí nguyên là lãnh đạo chủ chốt của quận vào các dịp lễ, Tết, đồng chí vẫn tham gia đóng góp ý kiến, thẳng thắn trao đổi về những vấn đề còn hạn chế trong lãnh đạo, quản lý và đề xuất những giải pháp phù hợp với thực tiễn. Đồng chí từng chia sẻ: “Mình từng trải qua nhiều giai đoạn, hiểu được cái khó trong công tác Đảng, công tác dân vận. Càng về hưu thì càng phải góp lời, góp ý, để các cháu, các đồng chí trẻ thêm tự tin, thêm trách nhiệm với nhiệm vụ được giao”. Đó là quan niệm thể hiện rõ tinh thần của một người cán bộ đã nghỉ hưu nhưng vẫn xem trách nhiệm với tổ chức, với địa phương và với thế hệ kế cận là một phần trong cuộc sống của mình.

Nếu những năm tháng chiến tranh là thời kỳ đồng chí Trần Kim Cúc chiến đấu cho những mục tiêu lớn lao của đất nước thì cuộc sống sau khi nghỉ hưu lại mở ra một “mặt trận” khác, gần gũi hơn nhưng cũng đòi hỏi sự bền bỉ không kém: chăm lo cho những con người còn gặp khó khăn trong cuộc sống. Với vai trò Chủ tịch Chi hội Bảo trợ Bệnh nhân nghèo Bình Phú Đông, đồng chí cùng tập thể vận động các mạnh thường quân để hỗ trợ người nghèo, bệnh nhân nan y, trẻ mồ côi và học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Chỉ trong 10 năm, Chi hội do đồng chí điều hành đã huy động hơn 32,9 tỷ đồng cho các hoạt động từ thiện, trong đó có hỗ trợ thuốc men, trao học bổng dài hạn, xây dựng gần 240 căn nhà tình nghĩa, tình thương, tổ chức trại hè và tặng phương tiện học tập cho trẻ em. “Cho đi là còn mãi” trở thành một cách nói giản dị nhưng cũng là quan niệm sống được đồng chí thể hiện bằng hành động trong nhiều năm.

Đồng chí Trần Kim Cúc tại Lễ bàn giao nhà tình thương

Những việc làm ấy cho thấy đời thường của đồng chí Trần Kim Cúc không tách rời khỏi quá khứ cách mạng mà chính là sự tiếp nối của những giá trị được hình thành trong quá trình ấy. Trong chiến tranh, đồng chí từng chiến đấu và chịu đựng gian khổ vì đất nước; trong hòa bình, đồng chí dành thời gian và tâm sức để giúp đỡ những người còn khó khăn. Từ những suất học bổng, căn nhà tình thương, phần thuốc hỗ trợ bệnh nhân đến những chuyến thăm, những lời động viên, mỗi việc làm đều hướng đến một mục tiêu giản dị là giúp một người có thêm điều kiện vượt qua khó khăn. Riêng trong năm 2024, đồng chí và Chi hội đã trao gần 310 triệu đồng hỗ trợ bệnh nhân, xây nhà tình thương, thăm trại phong, viện nhi và trung tâm bệnh nhân HIV; 300 học sinh nghèo được tham gia trại hè “Điều ước 21”, nhiều trẻ em mồ côi do COVID-19 được nhận học bổng dài hạn và được quan tâm đến kết quả học tập trong suốt quá trình học.

Trong những hình ảnh đời thường ấy, có lẽ điều đáng quý nhất là sự gần gũi. Không còn hình ảnh của một cán bộ lãnh đạo trong những cuộc họp hay hội nghị, đồng chí Trần Kim Cúc xuất hiện bên những người bệnh, những gia đình khó khăn, những em học sinh nghèo và những người đồng đội cũ. Những hoạt động xã hội trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống của đồng chí. Đó không phải là những việc làm để tìm kiếm sự ghi nhận mà là một cách sống đã được hình thành từ rất lâu, bắt đầu từ nhận thức về trách nhiệm đối với cộng đồng. Từ góc nhìn ấy, mỗi suất học bổng, mỗi căn nhà, mỗi lần thăm hỏi hay mỗi câu chuyện truyền thống đều mang một ý nghĩa riêng, bởi phía sau đó là sự quan tâm cụ thể đến từng con người.

Một nét đẹp khác trong cuộc sống của đồng chí Trần Kim Cúc là sự gắn bó với công tác giáo dục truyền thống. Với vai trò Trưởng Ban liên lạc Cựu tù chính trị, tù binh quận Tân Bình, đồng chí thường xuyên tham gia các buổi nói chuyện với thanh thiếu niên, học sinh, đoàn viên để kể lại những câu chuyện của một thời đã qua. Những câu chuyện ấy có giá trị đặc biệt bởi người kể chính là người từng trải qua chiến tranh và tù đày. Khi đồng chí kể về những năm tháng ấy, lịch sử không còn chỉ là những mốc thời gian trong sách vở mà trở thành những ký ức sống động, gắn với con người, với đồng đội và với những hy sinh cụ thể. Qua đó, thế hệ trẻ có thêm cơ hội hiểu về giá trị của độc lập, tự do, về niềm tự hào dân tộc và về trách nhiệm của mình đối với đất nước hôm nay.

Ở một góc khác của đời thường, đồng chí Trần Kim Cúc vẫn là người luôn quan tâm đến đồng đội, đến những người từng cùng mình đi qua chiến tranh và tù đày. Những cuộc gặp gỡ cựu tù chính trị không chỉ là dịp ôn lại ký ức mà còn là nơi những người từng trải qua cùng một thời kỳ tìm thấy nhau, chia sẻ với nhau và cùng nhắc nhớ về những người đã không trở về. Đối với đồng chí, giữ gìn ký ức không phải để sống mãi với quá khứ mà để quá khứ trở thành bài học cho hiện tại. Chính vì vậy, câu chuyện về Côn Đảo, về những năm tháng tù đày và về đồng đội luôn được đồng chí kể lại với thế hệ trẻ như một cách trao truyền lịch sử, để những giá trị của một thời không bị lãng quên.

Đồng chí Trần Kim Cúc chăm lo cho cựu tù chính trị có hoàn cảnh khó khăn

Điều đáng chú ý là càng đi qua nhiều giai đoạn của cuộc đời, đồng chí Trần Kim Cúc càng thể hiện rõ sự thống nhất giữa lời nói và việc làm. Đồng chí từng chia sẻ: “Tôi luôn tâm niệm, học Bác không phải điều gì lớn lao, mà bắt đầu từ việc sống tử tế, có trách nhiệm với Đảng, với dân, với cộng đồng. Làm được gì cho người khác thì cứ làm. Mỗi hành động tốt là một lần mình học và làm theo Bác”. Quan niệm ấy được thể hiện không chỉ trong những hoạt động xã hội mà còn trong cách đồng chí tiếp tục góp ý xây dựng Đảng, quan tâm đến thế hệ cán bộ trẻ, giáo dục truyền thống và giữ gìn tình nghĩa với đồng đội.

Hơn nửa thế kỷ theo Đảng, cuộc đời đồng chí Trần Kim Cúc có thể được nhìn qua nhiều dấu mốc: người nữ chiến sĩ cách mạng, người tù chính trị, cán bộ lãnh đạo, Bí thư Quận ủy Tân Bình, người làm công tác xã hội, người kể chuyện truyền thống và người đảng viên trong đời thường. Nhưng xuyên suốt những vai trò ấy vẫn là một tinh thần trách nhiệm nhất quán. Khi đất nước còn chiến tranh, trách nhiệm ấy được thể hiện bằng sự dấn thân và kiên định. Khi đất nước hòa bình, trách nhiệm ấy được thể hiện bằng công việc, bằng sự tận tụy với địa phương. Khi nghỉ hưu, trách nhiệm ấy tiếp tục được thể hiện bằng những việc làm hướng đến cộng đồng và bằng những lời góp ý chân thành dành cho thế hệ kế cận.

Nhìn lại hành trình ấy, có thể thấy “thời hoa đỏ” của đồng chí Trần Kim Cúc không chỉ nằm trong những năm tháng tuổi trẻ chiến đấu và chịu đựng tù đày. “Hoa đỏ” còn hiện diện trong cách đồng chí tiếp tục sống sau chiến tranh, trong những việc làm tưởng như rất bình dị nhưng được thực hiện bền bỉ qua năm tháng. Đó là hình ảnh một người phụ nữ đã đi qua nhà tù nhưng không mang theo sự khép kín; một người cán bộ đã nghỉ hưu nhưng không rời xa trách nhiệm; một người từng trải qua chiến tranh nhưng luôn hướng về tương lai của thế hệ trẻ; một người đã có tuổi nhưng vẫn dành thời gian cho những hoàn cảnh khó khăn. Chính sự tiếp nối ấy làm cho câu chuyện về đồng chí không dừng lại ở một trang sử của quá khứ mà trở thành câu chuyện về cách sống, về trách nhiệm và về giá trị của sự cống hiến trong cuộc sống hôm nay.

Có lẽ, điều đẹp nhất trong câu chuyện của đồng chí Trần Kim Cúc chính là sự bình dị sau những năm tháng phi thường. Từ những ngày tháng bị giam cầm ở Côn Đảo đến những ngày tháng bình yên giữa đời thường là một hành trình rất dài, nhưng ở mỗi chặng đường, đồng chí vẫn giữ được một điểm chung: sống có trách nhiệm và luôn hướng về con người. Nếu tuổi trẻ của đồng chí là những năm tháng “hoa đỏ” của lòng yêu nước, của niềm tin và sự hy sinh thì những năm tháng sau này lại là những mùa hoa của lòng nhân ái, của tình đồng đội và trách nhiệm với cộng đồng. Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, chiến tranh đã lùi xa, nhưng những giá trị mà thế hệ của đồng chí Trần Kim Cúc từng gìn giữ vẫn còn nguyên ý nghĩa. Đó là ký ức cần được trân trọng, là câu chuyện cần được kể lại và cũng là nguồn cảm hứng để mỗi thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình, về trách nhiệm với đất nước và về cách sống có ích cho cộng đồng.