ĐỘI TRƯỞNG ĐẦU TIÊN, KIM ĐỒNG VÀ NHỮNG DẤU CHÂN TRÊN RỪNG CAO BẰNG

Chiều cuối tuần, tôi lang thang trong khuôn viên trường, tình cơ thấy tấm bản đồ treo ở trong thư viện trường. Một địa danh quen thuộc hiện ra: Cao Bằng. Không phải vì tôi đã từng đặt chân đến đó, mà bởi cái tên ấy gắn liền với một người đội trưởng nhỏ tuổi nhất mà tôi từng nghe kể. Và cung như bao người, tôi chỉ biết đến anh qua những trang sách giáo khoa, qua cái tên đường phố, qua những câu chuyện kể vắt tắt. Mãi đến hôm nay, khi cố công tìm lại những dòng tư liệu cũ, tôi mới thực sự hiểu: người đội trưởng ấy đã ngã xuống khi chưa kịp tròn mười lăm tuổi.

Tên anh là Nông Văn Dền, nhưng người đời sau biết đến nhiều hơn với cái tên Kim Đồng. Sinh năm 1929 trong một gia đình dân tộc Nùng nghèo ở bản Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Năm 1941, khi anh 12 tuổi, anh được gặp Bác Hồ và được chọn làm liên lạc, canh gác cho cán bộ hoạt động bí mật. Lúc bấy giờ, không ai nghĩ rằng đôi chân nhỏ bé ấy sẽ trở thành trụ cột của Đội Nhi đồng Cứu quốc đầu tiên.

Đọc đến đây, tôi bất chợt nghĩ về tuổi thơ mười hai của mình. Đó là những ngày hè vô tư lự, chỉ lo bài vở, điện thoại và những dự định nhỏ nhoi. Còn anh- ở cái tuổi ấy- đã mang trên vai sứ mệnh lịch sử: bảo vệ cán bộ, chuyển thư từ, làm “mắt thần” giữa núi rừng Việt Bắc.

Năm 1943, cuộc họp quan trọng của Trung ương Đảng được tổ chức tại khu rừng thuộc xã Trường Hà. Kim Đồng cùng các đội viên trong tổ được giao nhiệm vụ canh gác ở những ngả đường nơi vào họp. Đó là một ngày tháng Hai, mưa phùn vẫn còn lất phất, sương mù giăng kín lối mòn.

Rồi tiếng chân lính Pháp vọng lại gần. Kim Đồng biết: nếu không có tín hiệu, các cán bộ sẽ bị bủa vây. Anh không hề do dự. Đưa tay ra hiệu báo động, anh quay người chạy thật nhanh về phía ngược lại, xa khu vực họp, để kéo địch theo. Địch đuổi sát, những tiếng hét vang lên. Trong khoảnh khắc đó, một cậu bé 14 tuổi đã tự biến mình thành mục tiêu để đánh đổi sự an toàn cho những người cách mạng.

Khi đến chân đồi, đạn nổ.

Kim Đồng ngã xuống, máu hóa và đất mẹ Cao Bằng. Các cán bộ trong cuộc họp đã kịp rút lui an toàn. Nhưng người đội trưởng nhỏ tuổi ấy đã không bao giờ trở về.

Sau này trong hồi ức của những người còn sống, ai cũng nhắc đến một chi tiết: anh hy sinh, với tư thế vẫn đang hướng về phía cạnh rừng nơi cán bộ đang họp, như muốn gửi một thông điệp cuối cùng: “Các anh ấy an toàn rồi”. Và khi người ta tìm thấy xác anh, trong túi áo vẫn còn chiếc bút chì và một mẩu giấy viết dang dở - những dòng chữ mà anh kịp ghi lại từ lớp bình dân học vụ.

Tôi gấp tư liệu lại, để mặc nổi xúc động lắng xuống. Giờ đây, mỗi khi đi qua những con đường mang tên anh Kim Đồng. Tôi không còn xem đó chỉ là một cái tên vô tri. Đó là nhịp cầu nối thế hệ hôm nay với một thời hoa lửa, nơi những đứa trẻ đã đứng lên làm người hùng, nơi sự hy sinh không được tính bằng tháng năm mà bằng tình yêu nước.

Người đội trưởng ấy đã ngã xuống khi tuổi đời vừa chớm nở. Nhưng chính sự ngã xuống ấy đã thắp lên ngọn lửa cho cả một thế hệ thiếu niên cả nước noi theo. Anh không chỉ kà một trang sử hào hùng, mà là một lời nhắc nhở về trách nhiệm của tuổi trẻ với Tổ quốc.

Đứng trước những dòng chữ ghi về anh, tôi tự hỏi lòng mình: ở tuổi 20, khi cuộc sống đôi khi khiến tôi than phiền vì những điều nhỏ nhặt, liệu tôi có đủ dũng khí để đặt lợi ích của tập thể, của cộng đồng lên sự an toàn của chính mình? Liệu tôi có sống xứng đáng với những mất mát mà cha anh đã gánh chịu?

Kim Đồng đã không kịp trưởng thành để chứng kiến hòa bình. Những mỗi chúng ta hôm nay, sống trong nền độc lập, chính là sự tiếp nối của những giấc mơ đang dang dở ấy. Trách nhiệm của thế hệ trẻ bây giờ không còn là cầm súng, nhưng là sống có lý tưởng, học tập hết mình, cống hiến thầm lặng, để mỗi bước đi trên quê hương đều xứng đáng với những hy sinh đã đổ xuống.