Đôi vai gánh cả non sông - Ký ức về sức mạnh phi thường của Nữ Anh hùng Ngô Thị Tuyển bên cầu Hàm Rồng

1. Hàm Rồng - "Tọa độ lửa" bên bờ sông Mã năm 1965

Để hiểu được sự vĩ đại trong hành động của Ngô Thị Tuyển, chúng ta cần quay ngược thời gian để hiểu về bối cảnh khốc liệt của chiến trường Hàm Rồng năm 1965. Cầu Hàm Rồng bắc qua dòng sông Mã (tỉnh Thanh Hóa) là một trọng điểm giao thông huyết mạch trên tuyến đường sắt và đường bộ Bắc - Nam. Nó được ví như "khúc ruột" nối liền hậu phương miền Bắc với tiền tuyến miền Nam. Nhận rõ vị trí yết hầu này, không quân Mỹ đã đặt cầu Hàm Rồng là mục tiêu số một cần phải bị hủy diệt trong chiến dịch sấm rền (Rolling Thunder) nhằm cắt đứt nguồn chi viện của ta.

Những ngày đầu tháng 4 năm 1965, bầu trời Thanh Hóa bị xé toạc bởi hàng trăm lượt máy bay tiêm kích và ném bom của Mỹ như F-105 Thunderchief, F-4 Phantom. Chúng trút xuống khu vực quanh cầu Hàm Rồng hàng ngàn tấn bom mìn, rocket, đạn pháo. Bầu trời đen kịt khói bom, nước sông Mã sôi lên sùng sục vì bom đạn ném xuống.

Lực lượng phòng không của ta, bao gồm các trung đoàn pháo cao xạ, pháo binh, hải quân và dân quân tự vệ địa phương đã giăng một lưới lửa dày đặc để bảo vệ cây cầu. Tiếng gầm rít của máy bay, tiếng nổ chát chúa của pháo phòng không, tiếng bom dội rung chuyển mặt đất tạo nên một bản hòa tấu tàn khốc của chiến tranh. Trong "chảo lửa" ấy, mỗi một viên đạn bắn lên đều mang theo sinh mệnh và hy vọng của cả một dân tộc.

2. Cô dân quân 19 tuổi và tình thế ngàn cân treo sợi tóc

Lúc bấy giờ, Ngô Thị Tuyển vừa tròn 19 tuổi. Cô sinh ra và lớn lên ở làng Nam Ngạn, một ngôi làng nằm nép mình ngay bên bờ sông Mã, sát chân cầu Hàm Rồng. Như bao thanh niên cùng trang lứa, khi quê hương bị giặc bắn phá, Tuyển không ngần ngại tham gia vào đội dân quân tự vệ của phường Nam Ngạn. Nhiệm vụ của đội là trực chiến, cứu thương, tải đạn, và tiếp tế lương thực cho các ụ pháo của bộ đội phòng không và tàu hải quân đang chiến đấu trên sông.

Sáng ngày 4 tháng 4 năm 1965, trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Kẻ địch điên cuồng dội bom nhằm san phẳng trận địa pháo của ta. Trên sông Mã, các biên đội tàu của Hải quân nhân dân Việt Nam cũng đang quần thảo với máy bay địch. Tiêu hao đạn dược là rất lớn. Đến giữa trưa, một tình huống nguy cấp xảy ra: các trận địa pháo trên bờ và dưới tàu đều báo cáo sắp cạn kiệt đạn, trong khi máy bay địch vẫn không ngừng lao xuống.

Trên bờ, những hòm đạn dự trữ nằm chất đống, nhưng việc vận chuyển chúng đến tận tay các pháo thủ lại gặp vô vàn khó khăn. Bom đạn nổ rầm trời, mặt đất bị cày xới nát bươm, đường đi lầy lội đất đá và mảnh bom. Mỗi hòm đạn pháo cao xạ hoặc súng máy phòng không đều rất nặng, thường cần hai người khiêng. Những người đàn ông khỏe mạnh hầu hết đã trực tiếp cầm súng trên mâm pháo, lực lượng tải đạn chủ yếu là phụ nữ, người già và trẻ em. Tình thế lúc đó thực sự là "ngàn cân treo sợi tóc", nếu đạn không được đưa đến kịp thời, hỏa lực của ta sẽ im tiếng, và cầu Hàm Rồng sẽ làm mồi cho bom địch.

3. Khoảnh khắc xuất thần: 42kg cõng trên lưng 98kg

Chính trong giây phút sinh tử ấy, lịch sử đã gọi tên Ngô Thị Tuyển. Khi thấy các pháo thủ gào lên gọi đạn, máu trong người cô gái 19 tuổi sôi lên. Cô lao đến kho đạn dã chiến. Một hòm đạn nặng khoảng gần 50kg, bình thường phải hai người khiêng mới đi nhanh được. Nhưng lúc này, thời gian là mạng sống, là sự an nguy của cây cầu. Không có người để ghép cặp khiêng đạn, Tuyển quyết định tự mình vác.

Ban đầu, cô vác một hòm. Nhưng thấy tình hình quá gấp rút, tiếng pháo của ta đang thưa dần, cô quyết định táo bạo: vác luôn hai hòm cùng một lúc.

"Lúc đó tôi chẳng nghĩ gì nhiều đâu, chỉ thấy các anh bộ đội trên tàu không có đạn bắn trả máy bay Mỹ, lòng tôi xót xa lắm. Trong đầu chỉ văng vẳng một suy nghĩ duy nhất: Phải đưa đạn ra trận địa càng nhanh càng tốt, chậm một giây là đồng đội hy sinh, là mất cầu," bà Tuyển nhớ lại khoảnh khắc lịch sử ấy.

Bằng một sức mạnh vô hình nào đó, cô dân quân nhỏ bé, cao 1m40, nặng đúng 42kg, đã lồng hai quai của hai hòm đạn bằng gỗ (bên trong chứa đạn pháo) vào đòn gánh, gh ghé vai vào giữa, nghiến răng lấy đà đứng thẳng dậy. Tổng trọng lượng của hai hòm đạn lúc đó được ghi nhận chính xác là 98kg – nặng gấp hơn hai lần trọng lượng cơ thể của cô.

Đứng lên được đã là một kỳ tích, nhưng mang khối lượng khổng lồ ấy băng qua bãi chiến trường lầy lội, hố bom nham nhở, dưới làn mưa bom bão đạn lại là một huyền thoại. Ngô Thị Tuyển gù gập người xuống, hai tay vịn chặt lấy hòm đạn, đôi chân trần bấm chặt xuống mặt đất đỏ au, bước những bước đi liêu xiêu nhưng kiên định. Gió tạt, khói bom khét lẹt xộc vào mũi, tiếng nổ chát chúa bên tai, nhưng cô không dừng lại. Đôi vai nhỏ bé ứa máu vì bị sức nặng của hòm đạn và đòn gánh tì gọt, mồ hôi nhễ nhại túa ra ướt đẫm tấm áo nâu, nhưng đôi mắt cô vẫn hướng thẳng về phía ụ pháo.

Cô đã vác hai hòm đạn ấy vượt qua quãng đường dài hàng chục mét, giao tận tay cho các chiến sĩ trên trận địa. Nhờ có những thùng đạn kịp thời của Tuyển và các anh chị em dân quân, lưới lửa phòng không của ta lại bùng lên dữ dội, đánh bật các đợt oanh tạc của không quân Mỹ, bảo vệ an toàn cho cầu Hàm Rồng trong ngày lịch sử đó.

Khi giao xong đạn, sức lực cạn kiệt, Tuyển ngã quỵ xuống và ngất xỉu. Khi tỉnh dậy, thấy mình đang nằm ở trạm phẫu thuật dã chiến, câu đầu tiên cô hỏi là: "Cầu Hàm Rồng có sao không? Bộ đội ta có bắn rơi được máy bay nào không?"

4. Giải mã sức mạnh phi thường và những năm tháng cống hiến

Hành động vác 98kg đạn của Ngô Thị Tuyển sau đó đã làm chấn động cả nước và dư luận quốc tế. Nhiều nhà báo, nhà khoa học, và cả những sĩ quan quân đội đã không thể tin được làm sao một cô gái nhỏ bé lại có thể làm được điều đó.

Thậm chí, có một câu chuyện nổi tiếng kể rằng, sau trận đánh, một số cán bộ cấp trên về tận nơi để xác minh chiến công. Họ yêu cầu Tuyển vác lại đúng hai hòm đạn 98kg đó trong điều kiện bình thường. Nhưng dù cố gắng đến mấy, cô cũng không thể nào nhấc bổng chúng lên được nữa, chứ đừng nói là vác đi băng băng như lúc đang chiến đấu.

Khi được hỏi lý do, bà Tuyển chỉ cười hiền hậu: "Bây giờ bắt tôi vác lại tôi chịu thua. Nhưng lúc đó, chiến trường ác liệt, ranh giới giữa cái sống và cái chết rất mong manh. Nhìn thấy máy bay giặc tàn phá quê hương, thấy máu đồng bào đổ xuống, tự nhiên trong người trào dâng một sức mạnh kỳ lạ. Đó không phải là sức mạnh của cơ bắp nữa, mà là sức mạnh của lòng căm thù giặc, sức mạnh của lòng yêu nước."

Đó chính là câu trả lời xác đáng nhất. Khối lượng 98kg vật lý đã bị triệt tiêu bởi trọng lượng của ý chí và tinh thần dân tộc.

Không chỉ dừng lại ở khoảnh khắc xuất thần ấy, trong suốt những năm tháng ác liệt sau đó, Ngô Thị Tuyển tiếp tục bám trụ tại trận địa Hàm Rồng. Cô không quản ngày đêm, vừa tải đạn, vừa cứu thương, vừa trực tiếp cầm súng chiến đấu. Sự dũng cảm và tinh thần phục vụ không biết mệt mỏi của cô đã trở thành tấm gương sáng ngời cho quân và dân Thanh Hóa.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, ngày 1 tháng 1 năm 1967, Ngô Thị Tuyển vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới bước sang tuổi 21. Cô còn có vinh dự to lớn là nhiều lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, được Bác thăm hỏi, động viên và tặng huy hiệu của Người.

5. Huyền thoại sống giữa đời thường bình dị

Sau khi chiến tranh kết thúc, nữ Anh hùng Ngô Thị Tuyển được cử đi học tập và sau đó tham gia công tác tại các cơ quan nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa cho đến khi nghỉ hưu. Rời xa khói lửa chiến tranh, bà trở về với cuộc sống đời thường, là một người vợ, người mẹ tảo tần.

Di chứng của những năm tháng chiến tranh ác liệt, của những lần vác nặng quá sức và môi trường bom đạn độc hại đã để lại trên cơ thể bà nhiều vết thương và căn bệnh mãn tính. Tuy nhiên, chưa bao giờ người ta thấy bà than vãn. Sống trong một ngôi nhà giản dị tại thành phố Thanh Hóa, bà Tuyển luôn giữ nếp sống khiêm tốn, hòa đồng với xóm giềng.

Hình ảnh cô dân quân Ngô Thị Tuyển vác đạn ngày nay đã được tạc tượng và trưng bày trang trọng tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa và khu di tích lịch sử Hàm Rồng. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, khi nhắc về bà, họ không chỉ nhìn thấy một pho tượng đài bằng đồng, mà còn thấy một con người bằng xương bằng thịt, một nhân chứng sống động của lịch sử.

Hàng năm, vào những dịp kỷ niệm chiến thắng Hàm Rồng hay ngày thành lập Quân đội, bà vẫn thường xuyên được mời đến các trường học, các đơn vị bộ đội để giao lưu, kể chuyện. Bà luôn nhắn nhủ các cháu thanh niên: "Thế hệ chúng tôi đã đánh đổi máu xương để giữ lấy độc lập, tự do. Chúng tôi vác trên vai gánh nặng của chiến tranh để các cháu hôm nay được cắp sách tới trường. Các cháu hãy trân trọng nền hòa bình này, hãy vác trên vai gánh nặng của tri thức, của sự nghiệp xây dựng đất nước để Việt Nam ta ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn."

Câu chuyện về Anh hùng Ngô Thị Tuyển không chỉ là một kỳ tích về thể lực, mà nó đã trở thành một triết lý sâu sắc về sức mạnh con người Việt Nam: Khi Tổ quốc cần, từ một thân hình bé nhỏ, mỏng manh nhất cũng có thể phát ra một nguồn năng lượng vĩ đại, đủ sức gánh vác cả giang sơn, đập tan mọi thế lực ngoại xâm tàn bạo nhất. Ký ức của bà sẽ mãi mãi là một viên ngọc sáng trong kho tàng lịch sử đấu tranh bảo vệ dân tộc, truyền cảm hứng bất tận cho muôn đời sau.