Đôi vai gầy gánh nửa giang sơn

Khi cụ Nguyễn An Khương lập ra Chiêu Nam Lầu tại Sài Gòn để làm kinh tế giúp nước và làm nơi đưa đón các chí sĩ xuất dương, gánh nặng điều hành thực tế lại đè nặng lên vai người vợ — bà Lê Thị Ngự. Trong khi chồng mải mê dịch sách, viết báo và bàn việc đại sự với các sĩ phu, một mình bà phải quán xuyến từ việc đi chợ, quản lý nhân công, sổ sách cho đến lo liệu từng bữa ăn, giấc ngủ cho hàng chục vị khách lữ thứ.

Công việc bận rộn từ tờ mờ sáng đến đêm khuya, lại luôn sống trong sự rình rập, theo dõi của mật thám Pháp, nhưng chưa bao giờ người ta thấy bà than vãn một lời.

Một người bà con xa đến chơi, thấy bà tất bật ngược xuôi, lo lắng hỏi:
— Chị Ba ơi, anh Ba cứ lo việc bao đồng, tiền bạc làm ra bao nhiêu lại đem đi giúp người này người nọ, có khi còn rước họa vào thân. Chị gánh vác cái lầu này một mình không thấy khổ, thấy tiếc công sao?

Bà Lê Thị Ngự khẽ gạt giọt mồ hôi trên trán, mỉm cười đôn hậu đáp:
— Nhà tôi làm việc nghĩa, tích đức cho con cháu chứ đâu phải việc tầm thường. Nhà tôi đã chọn con đường chông gai thì tôi phải làm cái hậu phương vững chắc. Anh ấy lo việc nước, việc lớn bên ngoài; còn tôi lo việc nhà, giữ cái Chiêu Nam Lầu này làm chỗ dựa cho anh ấy và các đồng chí. Khổ một chút mà lòng thanh thản, chị ạ.

Chính nhờ sự tháo vát và tấm lòng bao dung của bà, Chiêu Nam Lầu mới giữ được sự ấm cúng và an toàn, trở thành mái nhà chung của biết bao tâm hồn yêu nước.