ĐÔI VAI GIỮ NHỊP CẦU HÀM RỒNG

Cô gái của làng Nam Ngạn

Ngô Thị Tuyển sinh năm 1946 trong một gia đình lao động nghèo có sáu anh chị em tại làng Nam Ngạn, bên dòng sông Mã. Thuở nhỏ, bà theo cha mẹ làm đồng; lớn hơn, bà cùng các anh chị làm công việc bốc vác thuê tại khu vực Hàm Rồng. Những năm tháng lao động vất vả đã giúp cô gái nhỏ có sức khỏe, sự nhanh nhẹn và tính chịu khó.

Khi chiến tranh phá hoại miền Bắc ngày càng ác liệt, Ngô Thị Tuyển tình nguyện tham gia dân quân Nam Ngạn. Cô được học sử dụng một số loại súng bộ binh, súng phòng không, cách đào công sự và băng bó, sơ cứu người bị thương.

Nam Ngạn nằm ngay bên cầu Hàm Rồng – một vị trí quan trọng trên tuyến đường sắt và đường bộ Bắc – Nam. Cây cầu bắc qua sông Mã là một mắt xích vận chuyển người và hàng hóa từ hậu phương miền Bắc vào các chiến trường phía Nam, nên trở thành mục tiêu bị tập trung đánh phá.

Hai ngày giữ cầu trong khói lửa

Trong hai ngày 3 và 4 tháng 4 năm 1965, nhiều tốp máy bay liên tục đánh phá khu vực Nam Ngạn – Hàm Rồng. Các đơn vị phòng không, hải quân, dân quân, công nhân giao thông và nhân dân địa phương cùng tham gia chiến đấu, cứu chữa người bị thương, bảo vệ cầu và giữ cho tuyến vận chuyển không bị cắt đứt.

Ngày 3 tháng 4, giữa lúc các đợt đánh phá diễn ra liên tiếp, Ngô Thị Tuyển cùng đồng đội tham gia truy tìm những phi công đã nhảy dù. Vừa hoàn thành nhiệm vụ, cô phát hiện tàu hải quân T-120 phát tín hiệu đề nghị nhân dân hỗ trợ chuyển vỏ đạn, đưa người bị thương lên bờ và tiếp thêm đạn để chuẩn bị chiến đấu.

Không chờ phân công, cô gái trẻ bơi ra tàu. Trên mặt sông, máy bay vẫn hoạt động phía trên, nhưng Ngô Thị Tuyển tiếp tục chuyển đạn, hỗ trợ chăm sóc người bị thương và phối hợp với các chiến sĩ trên tàu. Khi đợt chiến đấu tạm ngớt, cô lại vào bờ chuyển cơm và đạn ra cho bộ đội.

Đến gần tối, cô mới rời tàu. Nhưng ngày làm nhiệm vụ chưa kết thúc. Ngô Thị Tuyển cùng dân quân và nhân dân thức gần như suốt đêm, tham gia giải quyết hậu quả, củng cố công sự và chuẩn bị cho trận chiến có thể tiếp tục vào sáng hôm sau.

Hai hòm đạn bị mắc chặt

Sáng ngày 4 tháng 4, các đợt đánh phá lại tiếp diễn. Dù đã thức trắng đêm và được đơn vị cho phép nghỉ, Ngô Thị Tuyển vẫn cùng đồng đội gánh cơm tới các trận địa trên bờ và lực lượng làm nhiệm vụ trên sông.

Đúng lúc ấy, một đoàn xe chở đạn từ thị xã Thanh Hóa tới Nam Ngạn. Đạn cần được nhanh chóng chuyển tới các trận địa phòng không phía bắc cầu Hàm Rồng và tàu hải quân đang chiến đấu trên sông. Người dân Nam Ngạn được huy động cùng bộ đội vận chuyển số đạn này.

Khi Ngô Thị Tuyển đến nhận phần việc, cô gặp hai hòm đạn có đai sắt móc chặt vào nhau. Mọi người dùng dụng cụ tìm cách tách chúng ra nhưng chưa thành công. Trong khi đó, đạn tại một số vị trí chiến đấu đang cần được bổ sung gấp.

Không muốn việc tiếp đạn bị chậm, Ngô Thị Tuyển quyết định mang luôn cả hai hòm. Cô nhờ đồng đội nâng khối hàng lên vai, giữ thăng bằng rồi bước về phía trận địa. Hai hòm đạn có tổng khối lượng 98 kg, trong khi cô chỉ nặng khoảng 42 kg.

Đôi vai nhỏ giữa một nhiệm vụ lớn

Con đường từ nơi tập kết đạn ra bờ sông và trận địa không bằng phẳng. Ngô Thị Tuyển phải vượt qua đê, hào sâu và những đoạn đường đầy đất đá trong lúc tình hình vẫn rất căng thẳng.

Khối hàng nặng hơn hai lần trọng lượng cơ thể khiến từng bước chân trở nên khó khăn. Nhưng người nữ dân quân hiểu rằng những chiến sĩ ở trận địa không thể ngừng đánh trả chỉ vì thiếu đạn. Cô tập trung giữ chắc hai hòm đạn và tiếp tục tiến lên cho đến khi chuyển được chúng tới nơi cần thiết.

Sau này, chính bà Ngô Thị Tuyển kể rằng lúc thực hiện nhiệm vụ, bà không biết chính xác hai hòm đạn nặng bao nhiêu. Bà chỉ nghĩ phải chuyển đạn thật nhanh để bảo vệ cầu và hỗ trợ bộ đội. Mãi sau khi những người lính cân lại, bà mới biết tổng khối lượng là 98 kg.

Câu chuyện nhanh chóng được biết đến rộng rãi. Khi một số phóng viên nước ngoài nghi ngờ một cô gái chỉ nặng 42 kg có thể mang khối lượng lớn như vậy, bà đã tái hiện khả năng mang hai bao khoai và gạo có tổng khối lượng khoảng 105 kg.

Không chỉ có một lần dũng cảm

Chiến công vác hai hòm đạn là sự kiện nổi tiếng nhất, nhưng đó không phải nhiệm vụ nguy hiểm duy nhất của Ngô Thị Tuyển. Ngày 26 tháng 5 năm 1965, khi hai tàu hải quân trở về khu vực Hàm Rồng và phát tín hiệu cần hỗ trợ, bà tiếp tục bơi ra tàu.

Trên tàu có nhiều người cần được giúp đỡ. Ngô Thị Tuyển tham gia sơ cứu, đưa một chiến sĩ bị thương lên vị trí thuận lợi và ra hiệu cho lực lượng trên bờ đến ứng cứu. Hành động này cho thấy bên cạnh sức khỏe và lòng dũng cảm, người nữ dân quân còn vận dụng những kiến thức cứu thương đã được huấn luyện.

Trong những tháng năm chiến đấu, ban ngày bà cùng đồng đội trực chiến, vận chuyển và phục vụ trận địa; ban đêm lại đào, sửa công sự và chuẩn bị vị trí cho pháo. Bà cho rằng sức mạnh của thế hệ mình đến từ tinh thần cùng chung một nhiệm vụ, không phân biệt già trẻ, nam nữ khi quê hương cần được bảo vệ.

Phần thưởng dành cho nữ dân quân Nam Ngạn

Với thành tích chiến đấu và phục vụ chiến đấu, Ngô Thị Tuyển được tặng hai Huân chương Chiến công hạng Ba, Huy hiệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều bằng khen, giấy khen. Bà được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh ba lần.

Ngày 1 tháng 1 năm 1967, Ngô Thị Tuyển được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi đó, bà mới ngoài hai mươi tuổi. Sau chiến tranh, bà tiếp tục học tập, công tác và nghỉ hưu với quân hàm Trung tá.

Hòm đạn gắn với chiến công của bà được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia như một hiện vật giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về trận chiến bảo vệ cầu Hàm Rồng và sự tham gia của nhân dân trong cuộc chiến tranh bảo vệ miền Bắc.