Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân
Hằng năm đến ngày 22/12, ai cũng biết đó là ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, mà tiền thân là “Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân” được thành lập vào ngày 22/12/1944 - cách nay đã 81 năm.
Song nói đến ngày 07/01/1979 thì có thể có người nhớ, người quên. Nhưng đối với riêng tôi thì luôn nhớ đó là ngày giải phóng Campuchia thoát họa diệt chủng của Khmer đỏ. Và tôi nhớ ngay đến ông: “Vị Tổng Tư lệnh Đoàn chuyên gia và quân Tình nguyện Việt Nam, tỉnh Bến Tre, làm nghĩa vụ quốc tế trên đất bạn Campuchia - đứng chân trên địa bàn tỉnh Kandal.
Sáng nay tôi tìm đến khu du lịch sinh thái Lan Vương, nơi có Câu lạc bộ cà phê người lính. Để gặp và tán gẩu với mấy ông bạn từng là quân tình nguyện tỉnh Bến Tre sang giúp bạn trên đất Chùa Tháp. Rồi tôi chợt nhớ đến ông và quyết định làm cuộc “xông đất” nơi ông vui thú điền viên ở ấp Phú Chiến, xã Phú Hưng, thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre (nay là ấp Phú Chiến, phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) để gặp ông Lê Chí Nhân (nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre, Trưởng đoàn chuyên gia của quân Tình nguyện Việt Nam tỉnh Bến Tre, làm nghĩa vụ quốc tế giúp bạn tại campuchia),
Câu chuyện giữa tôi với ông xoay quanh ký ức thời ông làm báo, đem văn hóa kháng chiến “trá hình” vào làng báo công khai của chế độ Sài Gòn với bút danh “Tư Trời Biển”, rồi câu chuyện chuyển sang những năm đầu sau giải phóng xảy ra cách nay gần nửa thế kỷ, những năm tháng mà lực lượng chuyên gia và quân Tình nguyện Việt Nam, tỉnh Bến Tre trên nước bạn Campuchia. Khởi nguồn từ ngày 7/01/1979!
* Lưỡng sự khởi đầu nan…
Campuchia giải phóng vào ngày 17/4/1975, còn Việt Nam thì ngày 30/4/1975. Bạn giải phóng trước ta gần nửa tháng. Cái tình bạn láng giềng từ trong kháng chiến chống Pháp rồi chống Mỹ đã bị bọn Pon Pot; Ieng Sary; Khieu Samphan phá vỡ vào ngày 20/5/1977 khi chúng xua quân ra chiếm đảo Thổ Chu (thuộc huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang) và tiếp sau đó là thường xuyên cho quân đội gây hấn vùng biên giới, cho đến cuối năm 1977 chúng ồ ạt xua quân gây chiến tranh trên toàn tuyến biên giới Tây Nam từ Kiên Giang, An Giang, Tây Ninh…Tham vọng của chúng là chiếm lấy Nam bộ, tỉnh Bến Tre nằm sâu trong nội địa dù không “dính liếu” về biên giới trên đất liền, nhưng khi chiến tranh biên giới xảy ra, chấp hành nghiêm sự chỉ đạo của cấp trên Bến Tre cũng đã dốc toàn lực nhanh chóng đưa lực lượng lên bảo vệ tuyến biên giới, đánh trả quân xâm lược nước quốc Campuchia và Quân tình nguyện Việt Nam tiến vào giải phóng Campuchia, giúp nước bạn thoát khỏi họa diệt chủng. Trong lúc tình nguyện quân của Bến Tre còn đang cứu đau, cứu đói giúp bà con ở tỉnh Tà Keo và truy quét bọn tàn quân Pon Pot ở đây, thì vào tháng 2/1979 theo sự chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng và Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bến Tre, ông Lê Chí Nhân đã cùng một số cán bộ nòng cốt nhận lệnh đến tỉnh Xiêm Riệp nắm tình hình và lập kế hoạch giúp Bạn lâu dài.
Song thay vì “tiếp quản” và giúp bạn ở tỉnh Xiêm Riệp, thì đến tháng 4/1979 cấp trên lại giao cho tỉnh Bến Tre giúp bạn ở địa bàn tỉnh Kandal - tỉnh vành đai bao bọc thủ đô Phnom Pênh. Ông nhận nhiệm vụ Trưởng Đoàn chuyên gia và quân tình nguyện Bến Tre giúp Bạn tỉnh Kandal xây dựng lại quê hương với tất cả bắt đầu là con số “không”. Việc ông làm đầu tiên là “Làm sao có cán bộ?”.
Tỉnh Kandal có diện tích tự nhiên là: 3.565 km2, dân số từ các “địa ngục” của Pôn-Pốt rải rác trở về chỉ khoảng 200.000 người, cán bộ lãnh đạo cấp tỉnh chỉ có bốn người, đqã vậy Bạn rút về Trung ương một người, một người mắc bệnh hiểm nghèo không làm việc được. Vậy là tỉnh Kandal duy chỉ có hai cán bộ, còn cấp huyện (Kandal có 11 huyện 1 thị xã) thì hầu như không có cán bộ. Nhưng ông đã có kế hoạch “gạn đục, khơi trong” đến cuối năm 1980 Bạn đã có bộ máy chính quyền từ tỉnh đến cơ sở xã, ấp song song với sự phát triển của lực lượng vũ trang và khối mặt trận, đoàn thể… để từ chuyện “cầm tay chỉ việc” dần dần bạn tự làm, ta chỉ là chuyên gia đúng nghĩa.
Chuyện giúp bạn tưởng chừng êm xuôi! Nhưng không, gần cuối năm 1979 thì nổi lên sóng gió với bọn “địch ngầm” (Một Sư đoàn quân Pon Pot thường trực đánh phá biên giới Việt Nam, gây ra cuộc thảm sát ở Ba Chúc, Tri Tôn - An Giang tan rã tại đây. Nay chúng tập hợp lại hoạt động bí mật và số dân loại 1 hoạt động công khai và bọn hai mặt (số đang làm việc trong bộ máy chính quyền và lực lượng vũ trang đương nhiệm). Đầu tiên là huyện Kohthom - huyện có tuyến biên giới giáp với tỉnh An Giang - Việt Nam. Tình hình ở huyện nầy rất phức tạp, bọn địch lợi dụng việc dân đang đói rách (dù ta đã đưa về 185 tấn gạo, 143 tấn bắp, 105 tấn lúa giống để dân sản xuất, nhưng chưa đẩy lùi được nạn đói) chúng tuyên truyền kích động là: “Việt Nam ngăn cản không cho Liên Hợp Quốc cứu trợ dân Campuchia”, “Việt Nam xén bớt hàng cứu trợ”…
Tháng 7/1979 để đáp ứng cho công tác giúp Bạn từ không đến có, Bến Tre tăng cường quân tình nguyện để thành lập ba tiểu đoàn mang phiên hiệu là Tiểu đoàn 779 (đóng quân ở huyện SaAng); Tiểu đoàn 879 (đóng quân ở huyện Luexdek); Tiểu đoàn 979 (đóng quân ở huyện KohThom). Nói thật ra lúc đó mang danh Tiểu đoàn cho có “uy lực”, thực chất về quân số chỉ tương đương một đại đội chủ lực đủ, còn chuyên gia thì duy chỉ một chuyên về kinh tế tập đoàn và hợp tác xã nông nghiệp. Còn tất cả về giúp bạn xây dựng chính quyền, lực lượng vũ trang đều do quân tình nguyện đảm trách. Và cũng chính lực lượng nầy đã nắm và báo cáo về trên về vụ án “ địch ngầm” đang diễn ra ở KohThom. Phải nói công bằng là quân tình nguyện Việt Nam tại KohThom nắm được nội tình của bọn phản động cũng là do ông đi thị sát, vận động được quần chúng…Sau đó chỉ đạo ta phải có đặc tình trong hàng ngũ địch và cương quyết mọi chuyện là ta giúp Bạn tự làm với mệnh lệnh: “Phải bắt đúng bắt hết bọn đầu sỏ, không bắt bớ tràn lan. Không để xảy ra nổ súng; Không để bọn chúng chạy vào rừng”. Mệnh lệnh nầy được thực thi một cách triệt để: Ngày 14/12/1979 ta giúp bạn “cất gió” bắt 11 tên cấp chỉ huy Sư đoàn, 275 tên cấp chỉ huy Trung đoàn, Tiểu đoàn. Phát loa tuyên truyền gọi hàng 2.785 tên, thu gần 300 khẩu súng các loại và nhiều tài liệu quan trọng. Phá tan một Sư đoàn địch không tốn một viên đạn, không đổ một giọt máu…Ta lấy lại lòng tin tuyệt đối của nhân dân Campuchia với danh hiệu: “Con-tốp Um Hồ” (Quân đội Bác Hồ). Nói về thành công của trận đánh nầy ông Lê Chí Nhân nhíu mày nhớ lại:
- Khi nắm được tình hình địch từ ngày 7/12/1979 tôi đã bàn riêng với anh Ba Tích (Đại tá Trưởng đoàn chuyên gia quân sự, Chỉ huy trưởng Đoàn 9906 quân tình nguyện Việt Nam tỉnh Bến Tre), anh Tám Bửu (thiếu tá Lê Quang Bộ - Phó Trưởng Ty Công an Bến Tre, chuyên gia Công an) thức trắng nhiều đêm bàn ra đối sách đánh địch, sau đó họp Ban cán sự của Bạn do anh Hem-Sa-Minh Bí thư Tỉnh ủy lâm thời chủ trì, đi đến thống nhất cử tôi và anh Hem-Sa-Minh đi gặp trực tiếp Bộ Tư lệnh Tiền phương (Đại tướng Lê Đức Anh - Lúc đó là Thiếu tướng, Thứ Trưởng Bộ Quốc phòng) đúng vào nửa đêm 8/12/1979. Anh sáu Nam (tên thường dùng của Đại tướng Lê Đức Anh) nhất trí với phương án đánh địch của Bến Tre - Kandal và chỉ đạo 3 điều ngắn gọn: 1/- Phải bắt cho hết bọn phản động đầu sỏ, không bắt bừa bãi tràn lan. 2/- Không được để xảy ra nổ súng. 3/- Không để bọn phản động chạy vào rừng. Nhận lệnh xong trên đường về tôi thở phào như vừa trút đi gánh nặng. Còn anh Hem-Sa-Minh thì thán phục: “Đúng là mệnh lệnh của Bộ Tổng, mệnh lệnh của tướng…!”. Sáng ra tôi soi gương mới phát hiện tóc đã bạc đi nhiều so với tuổi bốn mươi chín!
“Đồng Khởi mới” trên đất Kandal
Phá xong vụ án ở huyện KohThom, thì cùng lúc đó ta nhận “mật báo” về tình hình địch hoạt động mạnh ở huyện KienS’vay và lan rộng ra các huyện LuekDek; Kh’Sach Kandal; Lovoeem và thị xã Tak kh’Mau. Đỉnh điểm là trong tháng 5/1980 tổ chức đảng Linh hồn Kh’mer đã thành lập xong một Lữ đoàn xưng danh là “Quân đội Hoàng gia” tập trung ở huyện KienS’vay. Còn các huyện như: Huyện LuekDek có một khung chính quyền, 1 khung Tiểu đoàn; huyện SaAng có 1 khung Tiểu đoàn, huyện Lovoeem có một khung Tiểu đoàn; huyện Kh’Sach Kandal có một khung Đại đội, thị xã TakKh’mau, có một khung chính quyền cấp Trung ương, một khung cấp thành phố, một khung cấp tỉnh; ba khung cấp huyện, năm khung cấp Tiểu đoàn...
Rút kinh nghiệm từ trận đánh ở huyện KohThom lần nầy ta với bạn thực hiện chủ trương: “Khôi phục Quốc giáo (đạo Phật), trưng bày tội ác diệt chủng của Pôn-Pốt. Qua các nguồn tin Pôn-Pốt giết dân Khmer chôn thành từng hố khắp nơi trong tỉnh Kandal, mà tập trung nhiều nhất ở Chương - Ếch (huyện Đôn - Cao) và khu nhà nghỉ của hoàng gia ở Kandal S’tung. Ta giúp bạn đưa ra chứng cứ diệt chủng, khai quật hàng trăm hố chôn người tập thể ở Chương-Ếch và Kandal S’Tung, cho trưng bày và mời các sư sãi đến lập đàn “ Đại lễ cầu siêu” đánh bại được luận điệu tuyên truyền giả dối mị dân của địch. Thừa thắng ta - bạn tiếp tục lấy tín ngưỡng Phật giáo làm chủ đạo mở nhiều cuộc họp dân thành “ngày hội thú tội và tố giác phản động” đi đến phân loại và cô lập bọn phản động và “tung mẻ lưới lớn” bắt gọn bọn đầu sỏ vả gọi hàng toàn bộ bọn dưới trướng mà không đổ máu, không tiếng súng và đặc biệt là: “Bạn tự làm”. Cốt lỏi của trận thắng nầy là ta đã đi đúng: “Dựa vào tín ngưỡng Phật giáo, phục hưng đạo Phật…Vận động quần chúng làm một cuộc “Đồng Khởi” với thắng lợi: Bắt 114 tên đầu sỏ, gọi hàng và vận động ra tự thú 9.964 tên (có 30% là bọn hai mặt nằm trong tổ chức của Bạn) giao nộp 323 khẩu súng các loại. Đặc biệt là Bạn đã dần tự chủ mọi mặt, người dân không còn nhẹ dạ và cả tin về chuyện tuyên truyền mị dân, chống Việt Nam, Quốc đạo được phục hưng…Kandal được lấy làm điểm để nhân rộng ra toàn quốc về cách đánh địch thông qua vận động quần chúng, không có tiếng súng và không đổ máu…
Cuối buổi trò chuyện ông thân tình hỏi tôi: “Lúc này viết lách sao rồi ?”. “Tôi ngập ngừng trả lời: “Lúc này cháu “lấn sân” qua làng Văn học, già rồi viết báo không lại tụi nhỏ chú Tư ơi…!
Ông suy tư lúc lâu như trở lại đề tài làm báo, ông tự bạch và cũng là lời nhắn nhủ cho lớp nhà báo trẻ: “Lúc đi theo Cách mạng, được nâng cao giác ngộ Cách mạng. Tổ chức phân công việc gì làm việc đó, có được học hành bài bản như các nhà báo bây giờ đâu. Phải tự học và qua các lớp tập huấn mà nâng dần trình độ. Làm báo kháng chiến cơ sở vật chất thiếu thốn, hiểm nguy luôn rình rập…Còn bây giờ enter một cái sáng hôm sau có bài in trên báo. Báo được sắp chữ điện tử, in bằng mực tốt, giấy đẹp, rồi phát thanh, truyền hình…Nhà báo bây giờ được trang bị “tận răng”, mọi thứ điều hiện đại. Tụi tôi hồi đó có quyển tập và cây viết mà xài còn phải tiết kiệm”.
Cuộc đời làm báo, lãnh đạo báo chí, văn nghệ từ kháng chiến chống Mỹ, làm nghĩa vụ Quốc tế với vị trí lãnh đạo cao cấp, là một Phó Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân tỉnh đến khi nghỉ hưu. Nhà lãnh đạo, nhà báo Cách mạng lão thành xứng đáng là tấm gương cho thế hệ trẻ hôm nay noi theo.
Một mùa xuân nữa lại về, tóc ông lại thêm nhiều sợi bạc! Còn tôi thì cũng đã ở giai đoạn “tiêu ít hơn muối”. Mong Xuân đến có dịp gặp nhau vui vẻ, dành nhiều thời gian ôn lại chuyện xưa, chuyện làm báo, chuyện người lính một thời trận mạc!
