ĐỒN TÂY-CHỨNG TÍCH GIỮA HỒ BA BỂ

ĐỒN TÂY-CHỨNG TÍCH GIỮA HỒ BA BỂ

Khi thuyền lướt nhẹ trên mặt nước Hồ Ba Bể, giữa rừng cây xanh mát hiện lên trụ sở UBND xã Nam Mẫu (nay là xã Ba Bể ở thôn Bó Lù). Ít ai biết rằng, chính nơi này từng tồn tại một công trình thời thuộc địa – Đồn Tây, gắn với lịch sử cách mạng Ba Bể và dấu chân hoạt động của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trước Cách mạng Tháng Tám. Năm 1921, trong tác phẩm “Ba Bể du ký”, tác giả Nhạc Anh Hoàng Văn Trung viết: “Trên núi có nhà trạm quán cho vãn khách nghỉ ngơi, trước mặt có tòa lô cốt, mấy người lính ở đấy trông nom canh gác.” Năm 1943, tác giả Nhật Nham Trịnh Như Tấu trong “Từ Hà Nội đến hồ Ba Bể” ghi lại: “Trông thấy bên bờ hồ, trên đỉnh núi một ngôi nhà Tây đồ sộ… tiếng Tây gọi là Bungalows, cạnh đó có chợ Ba Bể.” Những ghi chép ấy cho thấy Đồn Tây vừa là đồn binh, vừa là khu nghỉ mát của người Pháp, in dấu rõ nét thời kỳ thuộc địa. Đồn Tây – nơi diễn ra cuộc thương thuyết lịch sử (3/1945). Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp. Lính Pháp rút về cố thủ tại Chợ Rã, trong đó Phó Giám binh Đờpôngtích ẩn náu ở Đồn Ba Bể. Ngày 22/3/1945, Giải phóng quân do đồng chí Văn (Võ Nguyên Giáp) chỉ huy tiến vào Chợ Rã. Với tinh thần nhân đạo, tránh đổ máu, ta chọn con đường thương lượng. Trong hồi ký “Một chặng đường Cách mạng Tháng Tám”, ông Mai Trung Lâm kể lại cuộc gặp tại Đồn Tây: “Đi đầu là một sĩ quan Pháp mang quân hàm đại úy… Đến cách tôi mấy bước, viên đại úy giơ tay chào và nói: ‘Đại úy Đờpôngtích xin chào ngài đại diện Việt Minh.’” Sau cuộc làm việc, ông Mai Trung Lâm yêu cầu: “Ngày mai ông đưa quân ra Chợ Rã để gặp cấp trên của tôi bàn việc hợp tác đánh Nhật.” Viên đại úy Pháp đã chấp nhận yêu cầu, mời đoàn Việt Minh ăn bữa cơm trưa – một chi tiết nhỏ nhưng phản ánh thế cờ lịch sửđãđảo chiều. Dấu chân Đại tướng Võ Nguyên Giáp tại Ba Bể Trong hồi ức của mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp viết về thời gian ở Ba Bể: “Thực dân Pháp trước kia đã xây một khách sạn khá lớn… Đội quyết định tịch thu mọi thứ đồ đạc của bọn thực dân còn để lại để chia cho đồng bào nghèo.” Ông cũng miêu tả khung cảnh không thể quên:“Một đoàn thuyền độc mộc chở bộ đội nối theo nhau lướt trên mặt hồ… Đồng bào ngừng quăng chài kéo lưới để nhìn bộ đội đi qua.” Những dòng hồi kýđã biến Đồn Tây – Hồ Ba Bể thành một phần sống động của lịch sử cách mạng. Hiện vẫn còn móng nhà, bậc thang, gạch vữa, dấu lô cốt cũ trên đỉnh đồi cạnh UBND xã Nam Mẫu cũ. Theo Quyết định 2153/QĐ-UBND (14/12/2018), Đồn Tây đang được lập hồ sơ xếp hạng di tích lịch sử. Đồn Tây – không chỉ là tàn tích, mà là nơi lịch sử từng hiện hữu, từng đối thoại, từng chuyển mình.