"ĐỘN THỔ" GIỮA MÀN ĐÊM: CUỘC ĐẠI VƯỢT NGỤC HỎA LÒ THÁNG 3 NĂM 1945

Đêm ngày 9 tháng 3 năm 1945, phát xít Nhật bất ngờ nổ súng đảo chính thực dân Pháp trên toàn Đông Dương. Trong mớ bừa bãi và hoảng loạn của bộ máy cai trị tại Hà Nội, Nhà tù Hỏa Lò – nơi được coi là "địa ngục trần gian" với hệ thống canh phòng nghiêm ngặt nhất – rơi vào tình trạng nhốn nháo.

Nhận thời cơ ngàn năm có một, Ban Lãnh đạo tù chính trị do đồng chí Trần Tử Bình đứng đầu đã nhanh chóng họp và đưa ra quyết định táo bạo: Tổ chức vượt ngục toàn diện để đưa cán bộ về lãnh đạo phong trào cách mạng.

Không thể vượt tường cao rào thép gai, các chiến sĩ đã chọn phương án "độn thổ" đầy mưu trí: chui qua đường cống ngầm thoát nước của nhà tù. Bằng những dụng cụ thô sơ tự chế như thanh sắt đai thùng, đinh sắt và mương thìa, anh cạy phá từng mảng gạch đá, chui qua đường ống cống tăm tối, chật hẹp, đầy bùn thối và khí độc. Đồng chí Lê Trọng Tấn (sau này là Đại tướng, Tổng Tham mưu trưởng QĐND Việt Nam) cùng nhiều cán bộ nòng cốt là những người tiên phong dẫn đường.

Liên tục từ đêm 10/3 đến ngày 16/3/1945, hơn 100 cán bộ, chiến sĩ cách mạng đã chui qua hệ thống cống ngầm, thoát ra các cửa cống trên đường Phố Cả Trọng (nay là phố Nguyễn Thái Học) và đường Chợ Dừa. Những người tù chính trị nhanh chóng phân tán về các vùng quê Bắc Bộ, trở thành lực lượng lãnh đạo nòng cốt trực tiếp tổ chức thành công cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.