Đồng chí Châu Văn Liêm – người chiến sĩ cộng sản kiên trung, một trong những người tham gia sáng lập Đảng
Đồng chí Châu Văn Liêm sinh năm 1902 tại xã Thới Thạnh, huyện Ô Môn, tỉnh Cần Thơ, nay thuộc huyện Thới Lai, thành phố Cần Thơ. Sinh ra trong bối cảnh đất nước còn chìm trong ách đô hộ của thực dân, ngay từ những năm tháng học tập ở Cần Thơ và Sài Gòn, đồng chí đã sớm tiếp cận các tài liệu yêu nước, tiến bộ được lưu hành bí mật trong và ngoài nước. Những tư tưởng ấy đã có ảnh hưởng sâu sắc đến chí hướng cách mạng, hun đúc trong đồng chí lòng yêu nước và khát vọng đấu tranh giải phóng dân tộc.
Năm 1924, sau khi tốt nghiệp sư phạm, Châu Văn Liêm dạy học tại thị xã Long Xuyên, sau đó sang dạy ở Chợ Mới, thuộc tỉnh Long Xuyên. Trong quá trình dạy học, đồng chí thường xuyên quan hệ với những người có tinh thần yêu nước, tích cực tuyên truyền, vận động thanh niên và nhân dân tham gia phong trào cách mạng. Năm 1927, khi Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội cử cán bộ về vùng Chợ Mới và Sa Đéc gây dựng cơ sở, đồng chí Châu Văn Liêm được kết nạp vào tổ chức này. Từ đó, đồng chí tích cực hoạt động, góp phần phát triển cơ sở Hội ở Chợ Mới, Long Xuyên và Sa Đéc.
Đầu năm 1929, đồng chí Châu Văn Liêm được rút từ đồng bằng lên Sài Gòn và tham gia Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội. Tháng 5 năm 1929, đồng chí là một trong ba đại biểu của Nam Kỳ, cùng với Phạm Văn Đồng và Trần Văn Phồng, đi dự Đại hội của Việt Nam Thanh niên Cách mạng tại Hương Cảng. Sau Đại hội, đồng chí tham gia bàn bạc việc thành lập Đảng Cộng sản, được cử vào “Ban trù bị thành lập Đảng Cộng sản”, góp phần chuẩn bị về tổ chức, tư tưởng và lực lượng cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng thống nhất.
Sau khi nhiều cán bộ cốt cán của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Sài Gòn bị thực dân bắt vào tháng 7 năm 1929, đồng chí Châu Văn Liêm trở thành một trong những người chủ chốt còn lại của tổ chức ở Sài Gòn. Trước yêu cầu cấp bách của phong trào cách mạng, đồng chí cùng các đồng chí Phan Trọng Bình, Trần Văn Phồng bàn bạc và quyết định thành lập An Nam Cộng sản Đảng. Tại cuộc họp ở Phong Cảnh khách lầu, đường Filippiny, nay là đường Nguyễn Trung Trực, đồng chí Châu Văn Liêm chủ trì việc tuyên bố cải tổ Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội, thành lập An Nam Cộng sản Đảng. Từ đây, đồng chí thực sự trở thành một trong những người lãnh đạo quan trọng của phong trào cộng sản ở Nam Kỳ.
Với cương vị Bí thư “Ban lâm thời chỉ đạo” của An Nam Cộng sản Đảng, đồng chí Châu Văn Liêm đã tích cực lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng, chỉ đạo hoạt động của các chi bộ đảng ở các tỉnh, đồng thời phát triển Đảng cả về tổ chức và tư tưởng. Đồng chí thường xuyên đi vào các xí nghiệp, xuống các địa phương để kết nạp đảng viên mới, xây dựng các chi bộ, củng cố lực lượng cách mạng trong công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động.
Đầu năm 1930, khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc triệu tập đại diện các tổ chức cộng sản trong nước ra Hương Cảng để bàn việc thống nhất thành một đảng cộng sản chân chính, đồng chí Châu Văn Liêm được cử cùng đồng chí Nguyễn Thiệu tham dự Hội nghị. Tại Hội nghị thành lập Đảng diễn ra từ ngày 6 tháng 1 đến ngày 7 tháng 2 năm 1930, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, Châu Văn Liêm là một trong năm đại biểu tham dự và đã tích cực đóng góp vào việc thống nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Sau Hội nghị, đồng chí Châu Văn Liêm cùng đồng chí Nguyễn Thiệu trở về Nam Kỳ với nhiệm vụ thực hiện việc thống nhất các tổ chức cộng sản từ Khánh Hòa đến mũi Cà Mau. Đồng chí đã chủ động liên lạc với đại diện Đông Dương Cộng sản Đảng ở Sài Gòn, phối hợp thành lập Xứ ủy lâm thời Nam Kỳ, góp phần hoàn thành việc thống nhất các nhóm cộng sản, thành lập các tỉnh ủy, thành ủy và xứ ủy. Dù được đề nghị tham gia cấp ủy, đồng chí vẫn thể hiện đức tính khiêm tốn, tinh thần trách nhiệm, sẵn sàng nhận nhiệm vụ ở cấp thấp để trực tiếp bám sát phong trào. Sau đó, đồng chí được cử làm Bí thư Liên tỉnh Gia Định - Chợ Lớn.
Ngày 4 tháng 6 năm 1930, theo chủ trương của đồng chí, ba cuộc đấu tranh lớn của quần chúng nông dân được tổ chức cùng một ngày tại Đức Hòa, Hóc Môn và Bà Hom. Tại Đức Hòa, đồng chí Châu Văn Liêm trực tiếp sang tiếp sức với đồng chí Võ Văn Tần lãnh đạo cuộc đấu tranh. Cuộc biểu tình diễn ra quyết liệt, đông đảo quần chúng tham gia, trực diện đấu tranh với chính quyền thực dân và bọn tay sai. Trước sự đàn áp dã man của địch, đồng chí vẫn hiên ngang tiến lên dẫn đầu đoàn biểu tình, hô vang khẩu hiệu động viên quần chúng không lùi bước. Vào lúc 21 giờ 5 phút cùng ngày, đồng chí Châu Văn Liêm anh dũng hy sinh trước mũi súng quân thù.
Đồng chí Châu Văn Liêm ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, ngay trong những ngày đầu của cao trào cách mạng 1930. Cuộc đời hoạt động tuy ngắn ngủi nhưng vô cùng vẻ vang của đồng chí là biểu tượng sáng đẹp của lòng yêu nước, tinh thần cách mạng kiên cường, ý chí dấn thân và đức hy sinh cao cả. Là một trong những người tham gia sáng lập Đảng, đồng chí đã góp phần quan trọng vào quá trình hình thành, xây dựng và phát triển phong trào cộng sản ở Nam Kỳ nói riêng, cả nước nói chung. Tấm gương trong sáng, dũng cảm và tận tụy của đồng chí Châu Văn Liêm mãi là niềm tự hào, là bài học quý báu cho các thế hệ hôm nay và mai sau noi theo.
