Đồng chí Châu Văn Liêm - Tấm gương người cách mạng kiên trung, gương mẫu thầy giáo yêu nước
Trong dòng chảy lịch sử hào hùng của phong trào cách mạng Việt Nam, đồng chí Châu Văn Liêm là một người con ưu tú của quê hương Tây Đô, một chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà giáo có tầm vóc lớn đã cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy vẻ vang của ông là minh chứng sống động cho tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh bất khuất và lòng tận tụy với Đảng, với nhân dân.
Thân thế và bước đầu con đường cách mạng
Đồng chí Châu Văn Liêm sinh ngày 29 tháng 6 năm 1902 tại làng Thới Thạnh, tổng Thới Bảo, quận Ô Môn, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc phường Ô Môn, thành phố Cần Thơ) trong một gia đình nho học nghèo. Từ nhỏ, ông đã học chữ Nho và chữ Quốc ngữ tại quê nhà, sau đó lên Cần Thơ tiếp tục học tập, năm 1922 tốt nghiệp bằng Thành chung tại College de My Tho, rồi vào học tại trường Sư phạm Đông Dương tại Sài Gòn, tốt nghiệp năm 1924.
Sau khi tốt nghiệp, ông được bổ nhiệm dạy học tại trường Long Xuyên, nhanh chóng nổi tiếng là người thầy giỏi, số học sinh của ông luôn đậu tiểu học cao hơn hết, nên bà con gọi ông là "Thầy Châu Nhứt". Bên cạnh công việc dạy học chính khóa, ông còn mở lớp học xóa mù chữ cho người nghèo vào ban đêm, vận động người khá giả giúp người nghèo tập vở viết để học, luôn hết lòng quan tâm, thăm hỏi, động viên học sinh như con em nông dân của mình.
Đầu năm 1926-1927, do tham gia đấu tranh phản đối thái độ vô trách nhiệm của các đốc học người Pháp đối với học sinh, ông bị điều động đến dạy ở ngôi trường xa xôi thuộc làng Long Điền, quận Chợ Thủ, tỉnh Long Xuyên. Dù ở đâu cũng luôn gắn kết với học sinh và đồng bào, khơi gợi lòng yêu nước cho những thế hệ trẻ.
Hoạt động cách mạng và thành lập tổ chức yêu nước
Bên cạnh công việc giáo dục, đồng chí Châu Văn Liêm nhanh chóng tham gia các hoạt động yêu nước, thành lập nhiều tổ chức chính trị:
Năm 1926, ông vận động đồng bào địa phương và học sinh làm lễ truy điệu, bãi khóa để tang chí sĩ Phan Châu Trinh tại sân banh Mỹ Luông, quận Chợ Mới, tỉnh An Giang.
Cùng năm, ông đề xướng và thành lập "Hội giáo viên, học sinh yêu nước Long Xuyên", sau đó thành lập "Việt Nam Phục quốc Đảng" tại Nam Nhã Đường Cần Thơ.
Ông cũng mở tiệm thuốc Bắc "Việt Hưng Đường" ở xã Thới Lai, huyện Ô Môn, bề ngoài bán thuốc Đông y nhưng bên trong là nơi liên lạc, phổ biến sách báo tiến bộ, vận động lòng yêu nước trong đồng bào.
Năm 1927, ông được kết nạp vào tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, sau đó được cử vào Ban Thường vụ Kỳ bộ Nam kỳ. Để chuyên tâm làm cách mạng, ông xin nghỉ dạy học, điều hành trường tư thục "Sa Đéc học đường" mà mình cùng các đồng chí thành lập, vừa là nơi đào tạo thanh niên yêu nước, vừa là cơ sở hoạt động bí mật của Đảng.
Tham gia thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Tháng 6 năm 1929, đồng chí Châu Văn Liêm được bầu là đại biểu Kỳ bộ Nam kỳ tham dự đại hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội ở Hương Cảng, Trung Quốc. Sau đại hội, ông về nước với nhiệm vụ cải tổ tổ chức, thành lập An Nam Cộng sản Đảng tại Nam Kỳ, tự làm Bí thư Ban lâm thời chỉ đạo của tổ chức này.
Đến đầu năm 1930, đồng chí Nguyễn Ái Quốc gửi giấy triệu tập đại biểu các tổ chức cộng sản trong nước ra Hương Cảng họp bàn việc thống nhất các tổ chức thành một đảng duy nhất. Ban lâm thời chỉ đạo đã cử đồng chí Châu Văn Liêm và đồng chí Nguyễn Thiệu ra dự hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, diễn ra từ ngày 6 đến 7 tháng 2 năm 1930 dưới sự chủ trì của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Ông là một trong năm đại biểu chính thức tham dự hội nghị lịch sử này, đóng góp quan trọng vào việc hợp nhất các tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam.
Hoạt động sau khi về nước và hy sinh anh dũng
Sau hội nghị, đồng chí Châu Văn Liêm cùng đồng chí Nguyễn Thiệu trở về nước, chỉ đạo kiện toàn các tổ chức cộng sản từ Khánh Hòa đến mũi Cà Mau, liên lạc với đồng chí Ngô Gia Tự đại diện Đông Dương Cộng sản Đảng ở Sài Gòn để hoàn tất quá trình hợp nhất 3 tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ thống nhất, ông nhận nhiệm vụ Bí thư Liên tỉnh Gia Định - Chợ Lớn, chỉ đạo xây dựng, củng cố hệ thống tổ chức Đảng và cơ sở cách mạng trên địa bàn, huy động quần chúng tham gia phong trào cách mạng. Giữa lúc phong trào đang phát triển sôi nổi, ngày 4 tháng 6 năm 1930, đồng chí Châu Văn Liêm đã anh dũng hy sinh khi lãnh đạo cuộc biểu tình của nhân dân Đức Hòa, Long An chống lại áp bức của thực dân Pháp, khi mới chỉ 28 tuổi đời.
Trước mũi súng của cảnh sát Pháp, ông vẫn dẫn đầu đoàn biểu tình, hô vang khẩu hiệu: "Đi tới! Đừng sợ chết! Chục này còn chục khác! Trăm này còn trăm khác!", thể hiện tinh thần dũng cảm, kiên trung của một chiến sĩ cộng sản hoàn toàn tận tụy với lý tưởng cách mạng.
Di sản và tầm ảnh hưởng
Cuộc đời ngắn ngủi nhưng đầy vẻ vang của đồng chí Châu Văn Liêm đã để lại di sản tinh thần vô giá cho dân tộc. Ông được đánh giá là người con ưu tú của quê hương Cần Thơ, một chiến sĩ cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và cách mạng Việt Nam, người đã cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Ngày 6 tháng 5 năm 2025, Bộ Chính trị khóa XIII đã công nhận và bổ sung đồng chí Châu Văn Liêm vào danh sách các đồng chí lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam, ghi nhận công lao to lớn của ông cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hiện nay, nhiều đường phố, trường học tại thành phố Cần Thơ, An Giang và TP.Hồ Chí Minh được đặt theo tên ông để tưởng nhớ và tôn vinh công lao của người anh hùng yêu nước. Tấm gương của đồng chí Châu Văn Liêm vẫn mãi sáng ngời, là nguồn cổ vũ, động viên tinh thần cho thế hệ mai sau học tập và làm theo lòng yêu nước, ý chí kiên trung và sự tận tụy với Đảng, với nhân dân.
