Đồng chí Đào Duy Kỳ – "Nhà lãnh đạo trí thức kiên trung" ngọn cờ tập hợp quần chúng và châm ngòi khởi nghĩa tại Bắc Ninh

Đào Duy Kỳ sinh năm 1907 tại làng Nhất Trụ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Xuất thân trong một gia đình trí thức nho học, ông sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ và gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên từ năm 1927, trở thành một trong những nhà báo, nhà hoạt động cách mạng nòng cốt thuộc lớp tiền bối của Đảng Cộng sản Đông Dương. Trải qua những năm tháng bị thực dân Pháp bắt giam, kết án tù khổ sai và đày đi nhà tù Sơn La, ông vẫn giữ trọn khí tiết kiên cường, viết nhiều bài báo bí mật lên án chế độ thực dân.

Tháng 3 năm 1945, nhân thời cơ phát xít Nhật đảo chính Pháp, Đào Duy Kỳ cùng các đồng chí cốt cán thực hiện cuộc vượt ngục Sơn La thành công, trở về địa bàn Kinh Bắc hoạt động. Với uy tín chính trị cao và tài vận động quần chúng xuất sắc, ông lập tức tham gia củng cố Tỉnh ủy Bắc Ninh, đẩy mạnh việc thành lập các Hội Cứu quốc và Đội Tự vệ Cứu quốc tại các huyện Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài. Ông trực tiếp chỉ đạo phong trào phá kho thóc của Nhật giải quyết nạn đói, biến sự uất hận của nhân dân thành sức mạnh cách mạng bùng nổ.

Ngày 18 tháng 8 năm 1945, khi thời cơ Tổng khởi nghĩa xuất hiện, Đào Duy Kỳ cùng Ban Lãnh đạo Khởi nghĩa tỉnh Bắc Ninh họp quyết định phát lệnh nổi dậy. Ông trực tiếp tham gia chỉ đạo các cánh quân tự vệ phối hợp cùng hàng vạn quần chúng mang giáo mác, cờ đỏ sao vàng tiến vào bao vây Tòa Sứ và Dinh Tỉnh trưởng Bắc Ninh. Bằng sự kết hợp giữa sức mạnh quần chúng và công tác binh vận sắc bén, ông đã buộc Tỉnh trưởng tay sai phải giao nộp ấn tín, bàn giao chính quyền cho Việt Minh mà không xảy ra đổ máu.

Thắng lợi trọn vẹn tại tỉnh Bắc Ninh ngày 20 tháng 8 năm 1945 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Đào Duy Kỳ đã giải phóng hoàn toàn vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống, đập tan tuyến phòng thủ phía Bắc của kẻ thù và tạo vành đai an toàn vững chắc bảo vệ cho Thủ đô Hà Nội trong những ngày đầu thành lập nước.