ĐỒNG CHÍ ĐÀO HỮU CẢNH (TÊN THẬT LÀ ĐÀO VĂN SẠ, 1932–1965)

Tôi đã từng hỏi thăm không ít cán bộ đảng viên đang công tác tại huyện Châu Phú về tên của một chiến sĩ cách mạng được đặt tên cho một xã của huyện, đó là xã Đào Hữu Cảnh. Hầu như tôi đều được nghe trả lời: đó là tên của một liệt sĩ, một vị lãnh đạo lực lượng vũ trang của huyện, vợ và con của người này đã và đang sống tại địa phương. Nghe ra tưởng đâu mọi người biết rất nhiều, hiểu rất nhiều về người chiến sĩ cách mạng này, nhưng thật ra cũng chỉ với những thông tin chung chung như trên, nếu để giải thích với khách lạ, hay với thanh thiếu niên bây giờ và mai sau muốn biết về cuộc đời và những cống hiến của đồng chí Đào Hữu Cảnh với nhân dân, với đất nước thì như vậy là chưa thỏa đáng, là chưa thể hiện hết trách nhiệm của những lớp người đi sau đối với một người đã cống hiến cả cuộc đời của mình cho dân, cho nước như đồng chí Đào Hữu Cảnh. Tôi lại hỏi thăm những người đã từng sống, chiến đấu gần gũi bên đồng chí Đào Hữu Cảnh và chợt giật mình, trong số đó có người đã mất, người đã lớn tuổi không còn nhớ nhiều về những kỷ niệm cách nay gần 50 năm. May mắn thay vẫn còn có những người còn mạnh khỏe và sáng suốt để có thể kể cho tôi nghe- Đó là các đồng chí : Tô Sĩ Hồng, Khưu Văn Ân, Nguyễn Văn Trinh, Lưu Hồng Hạnh, Nguyễn Tấn Hưng, Trần Tuấn v, v... Những chiến công của lực lượng vũ trang huyện Châu Phú trong kháng chiến chống Mỹ có một khoảng thời gian dài gắn liền với tên người chỉ huy Đào Hữu Cảnh đã được lịch sử ghi nhận, nhưng tôi muốn tìm hiểu kỹ hơn về đời thường của ông và đã được đồng chí Trần Tuấn kể đôi điều...".

Với tôi, đồng chí Đào Hữu Cảnh không chỉ là một cán bộ lãnh đạo tài ba, một người anh thân thiết mà còn là một người thầy đáng kính để suốt đời mình học tập noi theo .

Ngày đầu, tôi quen biết đồng chí Đào Hữu Cảnh là khoảng thời gian sau đình chiến 1954, vào khoảng năm 1957, tôi chỉ khoảng 17 tuổi, đang sống với gia đình ở khu vực có 72 nóc gia theo đạo Cao Đài, thân Việt Minh, thuộc ấp Hòa Thạnh, xã Phú Hiệp (Hoà Lạc cũ), là vùng nuôi chứa cán bộ cách mạng. Gia đình tôi cũng đã từng nuôi chứa các đồng như Tư Kỉnh, Sáu Nhâm, Sáu Nhọn, Út Vân... Và cũng như bao thanh thiếu niên thời đó, trong xóm đó, tôi được các chiến sĩ cách mạng tin tưởng xem là con em gia đình cơ sở.

Một hôm, ông tư Kỉnh bảo tôi xuống bến sông chờ đồn một người bơi xuồng be, đội nón lá trông giống như một người đi giăng câu, và tôi phải dùng cái rế treo ngoài hiên nhà de ra bờ sông làm ám hiệu. Chiều hôm đó, quả đúng như vậy, tôi thấy một người thanh niên khoảng hai mươi bảy tuổi, dáng nhỏ nhắn, gầy ốm vừa bơi xuồng vừa quan sát thấy ám hiệu ghé vào và tôi mời lên nhà gặp ba tôi. Tôi được phép xưng hô gọi ông bằng chú.

Sau này tôi mới hiểu, tình hình lúc đó, địch ráo riết lùng sục bắt bớ cán bộ cách mạng ở lại sau đình chiến để tiêu diệt, bọn cặp rằn lộng hành và ông Đào Hữu Cảnh đã ra tay trừ khử, bị lộ phải điều lắng đến xứ Hòa Thạnh này.

Ông Đào Hữu Cảnh tên thật là Đào Văn Sạ nhưng ở xóm 72 nóc gia Hòa Thạnh này, ông còn được gọi là Bảy Cảnh, Sáu Sạ, Sáu Dỏm...Ông Bảy tổ chức dân quân tự vệ, tập hợp thanh niên, phụ nữ, nông dân qua các phong trào thể thao, văn nghệ để tuyên truyền, vận động mọi người tham gia cách mạng... Đến khoảng năm 1960, hỗ trợ cho phong trào đấu tranh của quần chúng, huyện thành lập Đội trừ gian để loại bỏ những tên ác ôn, ông Đào Hữu Cảnh được rút về làm Đội trưởng.

Năm 1961, lực lượng vũ trang của huyện Châu Phú đã hình thành và phát triển thành lực lượng địa phương quân do đồng chí Đào Hữu Cảnh phụ trách. Đến năm 1962, lực lượng phát triển lên hai tiểu đội, gọi là lực lượng Địa phương 802, tôi xin tham gia và có điều kiện gần gũi với ông bảy Cảnh từ đó.

Tuy là lính mới, còn trẻ nhưng lúc đó tôi cũng đã nhận ra những điều tốt đẹp để học tập từ người chỉ huy đơn vị. Đồng chí Đào Hữu Cảnh xuất thân từ một gia đình bần cố nông, không có điều kiện học hành cao nhưng ở ông lúc nào cũng thể hiện tinh thần cầu tiến, việc gì ông không rõ, không hiểu thì hỏi, rút kinh nghiệm và học hỏi chính từ trong cuộc sống, chiến đấu. Nhất là, ở ông có sự giác ngộ rất cao về lý tưởng cộng sản, luôn trung thành tuyệt đổi với Đáng, với cách mạng, hết lòng thương dân, thương lính và căm thù iặc tột cùng. Ông tổ chức và trực tiếp giảng dạy cho lực lượng du kích, lực lượng địa phương quân về cách điều nghiên nấm tình hình địch, cách tổ chức và thực hiện chiến tranh du kích, cách chống cần v,v... Những điều ông truyền đạt có lẽ không có nhiều trong tài liệu mà được chính ông rút ra từ kinh nghiệm trong chiến đấu vì ông từng thường xuyên đi theo trinh sát điều nghiên, lập kế hoạch tác chiến, tổ chức chiến đấu và chiến thắng. Lịch sử đảng bộ của huyện Châu Phú, của lực lượng vũ trang tỉnh An Giang đều có ghi nhận những chiến tích vẻ vang của lực lượng vũ trang Châu Phú mà ông là Huyện đội trưởng, như trận hóa trang đánh tập kích ở đình Bình Long ( Cái Dầu) tiêu diệt 3 tên địch, thu trên 20 khẩu súng vào giữa ban ngày khiến cho bọn tề nguy hoang mang, khiếp sợ. Rồi trận chống càn vào ngày 17/ 8/ 1962, do tên trung úy Vũ Ngọc Điển chỉ huy, dưới tài chỉ huy sáng suốt của đồng chí, lực lượng vũ trang của huyện biến thế bị động thành thế chủ động dành thắng lợi vẻ vang, ta tiêu diệt gần 70 tên, bắt sống 18 tên địch, thu được 2 máy bộ đàm, 3 trung liên và gần 20 khẩu súng các loại... Đây là một trận đánh được xem là điển hình của tỉnh, thể hiện rõ bản lĩnh của người chỉ huy, tuy bị địch càn bất ngờ, lực lượng vũ trang của huyện mới đến địa điểm đóng quân được vài giờ nhưng đã nhạy bén điều nghiên địa hình, bố trí lực lượng giữ bí mật, chủ động chọn đúng thời điểm bất ngờ nổ súng tiêu diệt, truy kích địch và rút lui an toàn tránh được những thiệt hại không cần thiết. Rồi trận đánh chống càn ngày 10/ 10/ 1962 tại Cốc Đạo Cậy, lực lượng vũ trang huyện Châu Phú đã tiêu diệt nhiều tên địch, bắt sống 16 tù binh trong đó có tên Bảo chỉ huy đại đội bảo an Tri Tôn tham gia trận càn này. Qua nhiều trận đánh, lực lượng vũ trang của huyện ngày càng lớn mạnh, phát triển được 35 tay súng, trang bị vũ khí đầy đủ, đồng thời chiến lợi phẩm thu được sử dụng không hết đem giao về tỉnh trên 100 khẩu súng. Huyện được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng nhất. Những thành tích vẻ vang của lực lượng vũ trang huyện Châu Phú gắn liền với tên tuổi uy danh của người chỉ huy trưởng dũng cảm, gan dạ và mưu trí Đào Hữu Cảnh. Ông được cấp trên tin tưởng, cán bộ chiến sĩ trong đơn vị ngưỡng mộ và đặc biệt được nhân dân trong vùng tin yêu với tên gọi gần gũi: ông Bảy Cảnh.

Không chỉ ông Bảy được mọi người kính trọng vì tài chỉ huy quân sự, mà trong cuộc sống đời thường ông luôn được xem là tấm gương sáng để cán bộ đảng viên và chiến sĩ học tập noi theo. Mỗi lần theo đội trinh sát điều nghiên nắm tình hình địch, ông luôn là chỗ dựa tin thần của anh em vì ông rất bình tĩnh, gan dạ dũng cảm bám sát địch, gần gũi với nhân dân nên rất nhanh chóng nắm vững tình hình địch. Ông rất nhạy bén trong việc lập kế hoạch, bố trí lực lượng, tổ chức đánh địch một cách hiệu quả. Trong đời sống sinh hoạt hằng ngày ông Bảy Cảnh không hề có sự cách biệt với ai, mà luôn chan hòa với mọi người, có lúc thương anh em chiến sĩ mệt mỏi ông nấu cơm hay trực gác thay cho chiến sĩ. Cấp dưới có gì sai sót, ông luôn nhẹ nhàng tâm tình, khéo léo giúp người có khuyết điểm nhận ra thiếu sót của mình mà sửa chữa. Không bao giờ đồng đội thấy ông biểu lộ sự nóng giận, quát mắng cấp dưới, dù anh em nhiều lúc vấp váp khuyết điểm đáng phải xử lý kỷ luật nặng. Chính vì vậy mà anh em chiến sĩ ai cũng thương yêu kính trọng coi ông là người thầy, một tấm gương sáng để học tập noi theo.

Bên cạnh đó, gia đình của ông Đào Hữu Cảnh từ lâu đã là cơ sở tin cậy, người thân trong gia đình ông Bảy hết lòng vì cách mạng, sẵn sàng che chở , tiếp tế mọi thứ cho cán bộ cách mạng. Một chuyện đau lòng xảy ra gây nên mất mát đớn đau cho gia đình ông Bảy Cảnh, nhưng qua đó mọi người càng kính phục ông và gia đình hơn. Trong một đợt đưa anh em trong đơn vị về nhà, có một nữ chiến sĩ vốn là giao liên lấy súng ra lau, súng bị cướp cò làm đứa con trai đầu lòng mới hơn mười tuổi của ông Bảy chết tại chỗ. Người thân và ông vô cùng đau đớn vì tai họa bất ngờ này, anh em cùng đơn vị lo sợ và tức giận với người gây ra. Mặc dù rất đau khổ, nhưng ông Bảy biết nén nỗi đau mất mát của riêng mình, ông khuyên nhủ người thân trong gia đình tha thứ cho người lỡ gây ra tai nạn. Người nữ giao liên này khi đã lỡ gây ra cái chết của đứa con trai lãnh đạo vừa sợ sệt, vưa ray rứt, đau khổ vì sơ suất của mình, nhưng gia đình tha thứ. Khi họp đơn vị, ông Bảy cũng chỉ đem ra kiểm điểm rút kinh nghiệm, nhắc nhở anh em không để xảy ra sơ sột như vậy nữa, anh em càng kính phục ông Bảy và gia đình của ông hơn.

Chuyện về ông Đào Hữu Cảnh còn rất nhiều, tôi và những người đã từng tham gia lực lượng vũ trang huyện Châu Phú ngày ấy có mong ước huyện Châu Phú tổ chức những buổi tọa đàm họp mặt những người đã từng sống chiến đấu, hiểu biết về ông Đào Hữu Cảnh để kể lại và đánh giá một cách đầy đủ về những đóng góp to lớn của ông cho lực lượng vũ trang và sự nghiệp đấu tranh chống giặc ngoại xâm của huyện Châu Phú. Thông qua đó, huyện nên viết một cách cụ thể chi tiết tiểu sử và cuộc đời hoạt động cách mạng của ông, làm tư liệu quí báu về tinh thần yêu nước, ý chí chiến đấu dũng cảm của một liệt sĩ tiêu biểu để giáo dực truyền thống cách mạng để những thế hệ mai sau biết, tự hào và noi theo. Có thể, địa phương nên tích cực đề nghị Nhà Nước xem xét truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang cho đồng chí Đào Hữu Cảnh