Đồng chí Đỗ Mười – "Người cán bộ đi đầu" chỉ đạo Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại tỉnh Hà Đông

Đỗ Mười (tên thật là Nguyễn Duy Cống) sinh năm 1917 tại xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội. Xuất thân từ một gia đình lao động giàu truyền thống yêu nước, ông sớm gia nhập phong trào Mặt trận Dân chủ từ năm 1936 và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1939. Năm 1941, ông bị thực dân Pháp bắt giữ và bị kết án 10 năm tù khổ sai, giam cầm tại nhà tù Hỏa Lò.

Tháng 3 năm 1945, nhân thời cơ phát xít Nhật đảo chính Pháp, Đỗ Mười đã cùng một số đồng chí cốt cán thực hiện cuộc vượt ngục Hỏa Lò thần kỳ qua đường cống ngầm, trở về với phong trào cách mạng. Ngay sau khi thoát ngục, ông được Trung ương Đảng phân công về phụ trách địa bàn tỉnh Hà Đông – địa bàn giáp ranh có ý nghĩa sinh tử đối với sự an nguy của Thủ đô Hà Nội. On cương vị Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Khởi nghĩa tỉnh Hà Đông, ông phát động phong trào "Sửa kho lẫm, chia thóc xới" cứu đói cho nhân dân, xây dựng lực lượng Tự vệ Cứu quốc rộng khắp tại các huyện Thanh Oai, Ứng Hòa, Mỹ Đức, Hoài Đức.

Ngày 17 tháng 8 năm 1945, khi khí thế cách mạng dâng cao, Đỗ Mười cùng Ban Khởi nghĩa tỉnh Hà Đông đã đưa ra quyết định vô cùng mưu lược: Phát lệnh khởi nghĩa cướp chính quyền tại các huyện trước để tạo thế bao vây thị xã. Sáng ngày 18 tháng 8 năm 1945, ông trực tiếp chỉ đạo hàng vạn quần chúng nhân dân cùng lực lượng tự vệ trang bị vũ khí thô sơ kéo về bao vây Tòa Sứ, Dinh Tỉnh trưởng và Trại Bảo an binh tại thị xã Hà Đông. Trước sức mạnh áp đảo và sự thuyết phục tài tình của đại biểu Việt Minh, chính quyền tay sai hàng hàng đầu, giao toàn bộ bộ máy cho chính quyền cách mạng.

Thắng lợi nhanh chóng, trọn vẹn và không tốn xương máu tại Hà Đông vào ngày 18 tháng 8 năm 1945 dưới sự chỉ đạo của đồng chí Đỗ Mười đã chặt đứt tuyến phòng thủ phía Nam của kẻ thù, tạo tiền đề vô cùng thuận lợi cho cuộc Tổng khởi nghĩa tại Thủ đô Hà Nội vào ngày 19 tháng 8 năm 1945 thành công rực rỡ.