Đồng chí Hoàng Văn Thụ: Khí phách kiên trung và vần thơ "Ngọc nát" (1909 - 1944)

Đồng chí Hoàng Văn Thụ (quê ở Văn Lãng, Lạng Sơn) là một người con ưu tú của dân tộc Tày và là một trong những lãnh đạo tiền bối xuất sắc nhất của Đảng Cộng sản Đông Dương. Sớm giác ngộ cách mạng, ông từng lặn lội sang Trung Quốc học tập, sau đó trở về nước, vượt qua mọi sự truy lùng gắt gao của mật thám Pháp để xây dựng phong trào cách mạng rộng khắp vùng Việt Bắc và sau này là Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ.

Ông là một bộ óc tổ chức xuất chúng, người có công lớn trong việc vạch định những đường lối chuẩn bị vũ trang khởi nghĩa. Tuy nhiên, tháng 8 năm 1943, do có kẻ phản bội chỉ điểm, Hoàng Văn Thụ sa vào tay giặc tại Hà Nội. Trong suốt nhiều tháng bị giam cầm tại ngục Hỏa Lò, thực dân Pháp đã dùng mọi nhục hình tàn khốc nhất, kết hợp với những lời dụ dỗ mua chuộc, nhưng người chiến sĩ cộng sản ấy vẫn kiên như bàn thạch. Biến nhà tù thành trường học, ông liên tục động viên anh em bạn tù giữ vững khí tiết.

Sáng ngày 24 tháng 5 năm 1944, thực dân Pháp hèn hạ đưa Hoàng Văn Thụ ra pháp trường Tương Mai (Hà Nội) để xử bắn. Trước họng súng kẻ thù, ông từ chối bịt mắt, điềm nhiên nhìn thẳng vào quân thù và hô vang: "Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Việt Nam độc lập muôn năm!". Khí phách lẫm liệt của ông trước lúc hy sinh được gói gọn trong bài thơ tuyệt mệnh Nhắn bạn gửi lại cho đời, với câu thơ đã trở thành tuyên ngôn bất tử của những người cách mạng: "Ngọc nát còn hơn giữ ngói lành" (Thà chết vinh quang như ngọc vỡ, còn hơn sống nhục nhã như viên ngói nguyên vẹn). Sự hy sinh của ông đã trở thành ngọn đuốc soi đường, thôi thúc toàn dân tộc tiến tới cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.