ĐỒNG CHÍ LƯƠNG VĂN TRI (1903 – 1941) – NGƯỜI CON ƯU TÚ CỦA DÂN TỘC TÀY, ỦY VIÊN BAN THƯỜNG VỤ XỨ ỦY BẮC KỲ, CHÍNH TRỊ VIÊN ĐỘI CỨU QUỐC QUÂN I VÀ TẤM GƯƠNG HY SINH OANH LIỆT TẠI LAO TÙ CAO BẰNG

Đồng chí Lương Văn Tri (bí danh Nam Sách) là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam thời kỳ vận động Cách mạng Tháng Tám. Là một trí thức người dân tộc Tày sớm giác ngộ chủ nghĩa Mác – Lênin, ông đã gắn trọn cuộc đời cách mạng với việc giác ngộ đồng bào các dân tộc thiểu số vùng Việt Bắc, gây dựng cơ sở Đảng đầu tiên ở Lạng Sơn và chỉ huy lực lượng vũ trang tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam.

XUẤT THÂN TỪ MẢNH ĐẤT LẠNG SƠN VÀ CON ĐƯỜNG XUẤT DƯƠNG (1903 – 1928)

Lương Văn Tri sinh ngày 17/8/1903 tại làng Bản Héc, xã Mỹ Liệt, tổng Áo Đa (nay thuộc xã Trấn Ninh, huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn) trong một gia đình nông dân người Tày có truyền thống gia phong:

• Sớm tiếp cận tư tưởng tiến bộ: Khi theo học Trường Tiểu học Pháp – Việt tại thị xã Lạng Sơn, ông kết thân với người bạn cùng chí hướng Hoàng Văn Thụ. Cả hai thanh niên giàu lòng yêu nước đã sớm nuôi chí căm thù ách thống trị của thực dân Pháp.

Mùa thu năm 1928, dưới sự hướng dẫn của tổ chức, Lương Văn Tri cùng Hoàng Văn Thụ bí mật vượt biên sang vùng Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc) để tìm đường cứu nước. Tại đây, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập.

ĐÀO TẠO QUÂN SỰ TẠI LONG CHÂU VÀ THÀNH LẬP CHI BỘ ĐẦU TIÊN CỦA LẠNG SƠN (1928 – 1938)

Nhận định cán bộ cách mạng vùng biên cương cần nắm vững cả lý luận chính trị và kỹ năng tác chiến:

• Học tập quân sự: Năm 1929, Lương Văn Tri được cử vào học tại Trường Quân sự Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc). Ông tiếp thu bài bản các nguyên tắc chiến thuật, kỹ thuật sử dụng vũ khí và nghệ thuật tác chiến bộ binh.

• Giữa năm 1933, tại Thụy Hùng (khu vực giáp ranh biên giới Văn Lãng – Trung Quốc), đồng chí Lương Văn Tri cùng đồng chí Hoàng Văn Thụ tổ chức thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn gồm 7 đảng viên, do đồng chí Hoàng Văn Thụ làm Bí thư.

ỦY VIÊN BAN THƯỜNG VỤ XỨ ỦY BẮC KỲ VÀ CHỈ ĐẠO KHỞI NGHĨA BẮC SƠN (1939 – 1940)

Trước sự đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ:

• Tham gia Ban Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ:

Năm 1939, ông được phân công tham gia Xứ ủy Bắc Kỳ. Đến tháng 11/1940, tại Hội nghị Ban Thường vụ Xứ ủy, đồng chí Lương Văn Tri được bầu làm Ủy viên Ban Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ, phụ trách công tác quân sự của Xứ ủy.

• Sau khi cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn bùng nổ (27/9/1940), Trung ương điều động đồng chí Lương Văn Tri cùng Hoàng Văn Thụ, Trần Đăng Ninh về trực tiếp chỉ đạo duy trì ngọn lửa vũ trang.

CHÍNH TRỊ VIÊN ĐỘI CỨU QUỐC QUÂN I (1941)

Ngày 23/2/1941, tại khu rừng Khuổi Nọi (xã Vũ Lễ, huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn), Đội Cứu quốc quân I – một trong những đơn vị vũ trang tiền thân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam – chính thức làm lễ thành lập:

• Cặp chỉ huy Quân sự – Chính trị mẫu mực:

Đồng chí Phùng Chí Kiên được Trung ương cử làm Tổng Chỉ huy, đồng chí Lương Văn Tri làm Chính trị viên.

• Là người con của đồng bào vùng cao, ông vận dụng sự am hiểu sâu sắc về phong tục, ngôn ngữ để tuyên truyền, giác ngộ nhân dân xây dựng các "Làng cứu quốc", "Hội Cứu quốc".

Tháng 7/1941, thực dân Pháp mở đợt tổng càn quét lớn vào căn cứ Bắc Sơn hòng "tát nước bắt cá". Trước tương quan lực lượng chênh lệch, hai chỉ huy Phùng Chí Kiên và Lương Văn Tri đã lãnh đạo nghĩa quân đánh chặn kiên cường, sau đó quyết định phân tán lực lượng, chỉ huy cánh quân rút lui an toàn sang phía Cao Bằng để bảo toàn lực lượng nòng cốt.

TRẬN CHIẾN ĐÈO KENG MẠ VÀ KHÍ TIẾT GANG THÉP TRONG NGỤC CAO BẰNG

Ngày 19/8/1941, cánh quân Cứu quốc quân do đồng chí Phùng Chí Kiên và đồng chí Lương Văn Tri dẫn đầu qua địa phận đèo Keng Mạ (xã Thượng Quan, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn) thì rơi vào ổ phục kích hiểm độc của quân Pháp và tay sai:

• Chiến đấu đến viên đạn cuối cùng:

Trong trận đánh không cân sức, đồng chí Lương Văn Tri dũng cảm chỉ huy bộ đội bắn trả quyết liệt để đồng đội thoát khỏi vòng vây. Ông bị trúng đạn trọng thương và bị địch bắt giữ.

Kẻ thù giải ông về Nhà tù Cao Bằng. Biết ông là lãnh đạo cao cấp của Xứ ủy Bắc Kỳ và chỉ huy Cứu quốc quân, thực dân Pháp dùng mọi cực hình tra tấn tàn khốc, vừa mua chuộc vừa đánh đập nhằm ép ông khai báo cơ quan đầu não và mạng lưới cơ sở ở Cao – Bắc – Lạng.

Trước mọi đòn thù, người con ưu tú của đồng bào Tày cắn răng chịu đựng, không hé răng nửa lời, một lòng kiên trung bảo vệ bí mật của Đảng. Do vết thương quá nặng cùng chế độ giam cầm man rợ, đồng chí Lương Văn Tri đã trút hơi thở cuối cùng vào ngày 29/9/1941 tại Nhà tù Cao Bằng, khi mới 38 tuổi.

SỰ TRI ÂN VÀ VINH DANH LỊCH SỬ

Sự hy sinh kiên cường của đồng chí Lương Văn Tri đã thắp sáng thêm ngọn lửa cách mạng tại vùng căn cứ địa Việt Bắc, cổ vũ toàn thể cán bộ, chiến sĩ Cứu quốc quân tiếp tục chiến đấu tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

• Phần thưởng cao quý: Ghi nhận công lao to lớn đối với sự nghiệp cách mạng, Đảng và Nhà nước đã truy tặng đồng chí:

• Huân chương Sao Vàng