Đồng chí Lý Phú San (1900-1980) - Người chiến sĩ cộng sản Việt Nam trên đất Nga

Trong lịch sử quan hệ hữu nghị giữa Việt Nam và Liên bang Nga, có những con người đã để lại dấu ấn sâu đậm bằng những cống hiến thầm lặng trong giai đoạn khốc liệt nhất. Đồng chí Lý Phú San là một trong những nhân vật tiêu biểu.Ông là một trong những người Việt Nam đầu tiên phục vụ trong Hồng quân Liên Xô trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, đồng thời cũng là chiến sĩ Việt Nam duy nhất còn sống đến thời điểm phát xít Đức đầu hàng vô điều kiện vào ngày 09/05/1945.Lý Phú San tên thật là Lê Tư Lạc (còn gọi là Lê Phan Chấn), sinh ngày 01/06/1900 tại xã Tân Ước, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay thuộc TP Hà Nội). Tên Lý Phú San do Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đặt cho ông.Thuở nhỏ, ông làm thuê cho một gia đình người Pháp tại Hà Nội. Đến năm 1924, ông theo gia đình này sang Pháp và từ đó bắt đầu tham gia con đường hoạt động cách mạng.Trong thời gian sinh sống tại Pháp, Lý Phú San tích cực tham gia các hoạt động hỗ trợ đồng bào Việt Nam, đồng thời sớm gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và Đảng Cộng sản Pháp. Năm 1933, theo sự phân công của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, ông cùng một số đồng chí được cử sang Liên Xô học tập tại Viện Nghiên cứu những vấn đề dân tộc và thuộc địa thuộc Trường Đại học Phương Đông. Đây là cơ sở đào tạo nhiều cán bộ cách mạng đến từ các nước thuộc địa, góp phần chuẩn bị lực lượng cho phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.Năm 1941, khi Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại bùng nổ, phát xít Đức mở cuộc tấn công quy mô lớn nhằm đánh chiếm Moscow. Theo Sputnik tiếng Việt, đầu tháng 10/1941, hơn 2 triệu binh sĩ Đức cùng hàng chục nghìn khẩu pháo, xe tăng và máy bay đã áp sát thủ đô Liên Xô, chỉ còn cách trung tâm thành phố chưa đầy 20km. Trước tình thế đó, Lữ đoàn Mô tô Đặc nhiệm OMSBON được thành lập để bảo vệ Moscow và thực hiện nhiều nhiệm vụ đặc biệt.Nhiều thanh niên Việt Nam đang học tập tại Liên Xô đã tình nguyện gia nhập lực lượng này. Trong số đó có Vương Thúc Tình, Lý Anh Tạo, Lý Nam Thanh và Lý Thúc Chất - những thanh niên ưu tú được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử từ Quảng Đông sang Liên Xô học tập vào năm 1926.Lý Phú San cũng viết đơn tình nguyện nhập ngũ với mong muốn sát cánh cùng nhân dân Liên Xô chống phát xít. Tuy nhiên, do không đủ điều kiện sức khỏe để trực tiếp chiến đấu, ông được phân công công tác tại một quân y viện ở Moscow thay vì biên chế vào đơn vị tác chiến.Dù không trực tiếp cầm súng nơi chiến trường, ông vẫn có những đóng góp quan trọng cho cuộc chiến thông qua công tác chăm sóc thương binh và nhiều lần hiến máu cứu chữa các chiến sĩ Hồng quân bị thương. Trong bối cảnh chiến tranh ác liệt, khi nguồn máu phục vụ cấp cứu luôn trong tình trạng thiếu hụt, những lần hiến máu của ông đã góp phần cứu sống nhiều người lính đang chiến đấu bảo vệ thủ đô Moscow.Đến năm 1942, khi cục diện chiến sự thay đổi, Lý Phú San được điều động tới khu vực Ural để làm việc tại các nhà máy phục vụ sản xuất cho tiền tuyến. Đây là nơi tập trung nhiều cơ sở công nghiệp trọng yếu được Liên Xô di dời khỏi vùng chiến sự nhằm duy trì năng lực sản xuất vũ khí và trang thiết bị phục vụ cuộc kháng chiến chống phát xít.Theo các tài liệu lịch sử, trong số những chiến sĩ Việt Nam từng phục vụ trong Hồng quân Liên Xô, Lý Phú San là người duy nhất còn sống đến ngày Chiến thắng 09/05/1945. Nhiều đồng đội của ông đã anh dũng hy sinh trong quá trình chiến đấu bảo vệ Moscow.Năm 1956, sau hơn 30 năm xa quê hương, ông Lý Phú San trở về Việt Nam. Ông lần lượt công tác tại Đài Phát thanh Mễ Trì, Đại sứ quán Liên Xô, sau đó làm việc tại Cục Phục vụ Ngoại giao đoàn thuộc Bộ Ngoại giao.Sau nhiều năm tìm kiếm, ông đoàn tụ với người vợ là bà Đặng Thị Loan, người đã chờ đợi chồng suốt hơn ba thập kỷ. Hai ông bà có một người con gái là chị Lê Thị Phượng.Năm 1980, ông Lý Phú San qua đời vì bệnh giãn phế quản và được hỏa táng, thọ 80 tuổiNhững đóng góp của Lý Phú San cùng các chiến sĩ Việt Nam trong Hồng quân Liên Xô đã được cả Việt Nam và Liên bang Nga ghi nhận. Năm 1986, theo quyết định của Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao Liên Xô, ông cùng nhiều chiến sĩ Việt Nam được truy tặng Huân chương Chiến tranh Vệ quốc hạng Nhất và Huy chương kỷ niệm 40 năm Chiến thắng phát xít Đức