ĐỒNG CHÍ LÝ PHÚ SAN: NGƯỜI CHIẾN SĨ CỘNG SẢN VIỆT NAM KIÊN TRUNG TRÊN ĐẤT NGA

ĐỒNG CHÍ LÝ PHÚ SAN: NGƯỜI CHIẾN SĨ CỘNG SẢN VIỆT NAM KIÊN TRUNG TRÊN ĐẤT NGA

Trong lịch sử quan hệ hữu nghị sâu sắc giữa Việt Nam và Liên bang Nga, có những con người đã để lại dấu ấn đậm nét bằng sự cống hiến thầm lặng trong những giai đoạn khốc liệt nhất của nhân loại. Đồng chí Lý Phú San chính là một biểu tượng cao đẹp như thế — một trong những người Việt Nam đầu tiên phục vụ trong hàng ngũ Hồng quân Liên Xô và là chiến sĩ Việt Nam duy nhất còn sống đến ngày chiến thắng phát xít Đức vô điều kiện (9/5/1945).

Đồng chí Lý Phú San, tên thật là Lê Tư Lạc (còn gọi là Lê Phan Chấn), sinh ngày 1/6/1900 tại xã Tân Ước, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Đông (nay thuộc thành phố Hà Nội). Tên gọi Lý Phú San đầy tự hào của ông chính là bí danh do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc — Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đặt cho.

Thuở nhỏ, ông làm thuê cho một gia đình người Pháp tại Hà Nội rồi theo họ sang Pháp vào năm 1924. Chính tại mảnh đất này, ông đã bắt đầu dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng đầy gian khổ, tích cực hỗ trợ phong trào của kiều bào và sớm vinh dự đứng vào hàng ngũ của cả Đảng Cộng sản Pháp lẫn Đảng Cộng sản Đông Dương. Đến năm 1933, nhận sự phân công của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, ông cùng một số đồng chí sang Liên Xô học tập tại Viện Nghiên cứu những vấn đề dân tộc và thuộc địa thuộc Trường Đại học Phương Đông — cái nôi đào tạo nhiều cán bộ cốt cán cho phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

Tháng 10/1941, cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại bùng nổ khốc liệt, hơn 2 triệu binh sĩ phát xít Đức điên cuồng áp sát thủ đô Moscow chỉ còn cách trung tâm chưa đầy 20km. Trước vận mệnh sống còn của nước Nga, nhiều thanh niên Việt Nam ưu tú đang học tập tại đây đã tình nguyện gia nhập Lữ đoàn Mô tô Đặc nhiệm OMSBON bảo vệ thủ đô.

Cũng như các đồng đội, ông Lý Phú San viết đơn tình nguyện nhập ngũ với khát vọng sát cánh cùng nhân dân Xô Viết chống phát xít. Dù không đủ điều kiện sức khỏe để trực tiếp cầm súng ra chiến trường khốc liệt, ông được phân công công tác tại một quân y viện ở Moscow. Tại đây, ông lặng thầm cống hiến bằng việc chăm sóc thương binh chu đáo và nhiều lần hiến dâng những giọt máu của mình để cứu sống các chiến sĩ Hồng quân bị thương nặng. Đến năm 1942, ông tiếp tục được điều động tới khu vực vùng núi Ural, lao động quên mình tại các nhà máy công nghiệp quốc phòng di dời từ vùng chiến sự để duy trì năng lực sản xuất vũ khí phục vụ cho tiền tuyến.

Sự cống hiến bền bỉ của ông đã đi qua những năm tháng đen tối nhất của cuộc chiến. Trong khi nhiều đồng đội đồng hương kiên cường ngã xuống tại cửa ngõ Moscow, ông Lý Phú San là chiến sĩ Việt Nam duy nhất trong hàng ngũ Hồng quân may mắn còn sống sót đón ngày Chiến thắng 9/5/1945 lịch sử.

Năm 1956, sau hơn 30 năm bôn ba viễn xứ, ông chính thức trở về nước nhà và lần lượt công tác tại Đài Phát thanh Mễ Trì, Đại sứ quán Liên Xô, rồi Cục Phục vụ Ngoại giao đoàn thuộc Bộ Ngoại giao. Sau nhiều thập kỷ tìm kiếm trong bối cảnh chiến tranh loạn lạc, ông đã có cuộc đoàn tụ đầy đẫm nước mắt và hạnh phúc với người vợ kiên trinh — bà Đặng Thị Loan, người đã chung thủy chờ chồng suốt hơn ba mươi năm dài, cùng người con gái duy nhất là chị Lê Thị Phượng.

Đồng chí Lý Phú San trút hơi thở cuối cùng vào năm 1980 tại quê nhà vì bạo bệnh, hưởng thọ 80 tuổi. Để tri ân những đóng góp to lớn vượt biên giới của ông cho lý tưởng cộng sản quốc tế, năm 1986, Đoàn Chủ tịch Xô Viết Tối cao Liên Xô đã trân trọng truy tặng ông Huân chương Chiến tranh Vệ quốc hạng Nhất cùng Huy chương kỷ niệm 40 năm Chiến thắng phát xít Đức.

Câu chuyện về người chiến sĩ cơ hữu Lý Phú San mãi là một chương sử vàng, minh chứng cho tình đoàn kết chiến đấu thắt chặt bằng cả máu và nước mắt giữa hai dân tộc Việt — Nga.