ĐỒNG CHÍ MAI ĐĂNG CHƠN - NGUYÊN BÍ THƯ HUYỆN ỦY HÒA VANG, ANH HÙNG LỰC LƯỢNG VŨ TRANG NHÂN DÂN

Đồng chí Mai Đăng Chơn sinh năm 1918 tại làng Trà Lộ, tổng An Lưu, huyện Hoà Vang, tỉnh Quảng Nam, nay thuộc phường Hòa Hải quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng. Từ nhỏ, Mai Đăng Chơn đã là một thiếu niên sớm nhận thấy sự tủi nhục của người dân bị nô lệ, anh ôm ấp một hoài bão là làm sao cho nhân dân sớm thoát khỏi nổi cơ cực bởi thực dân và phong kiến Nam triều, nhất là khi nhìn thấy cảnh người dân quê mình bị đè đầu cưỡi cổ của bọn cường hào, ác bá trong vùng.

Từ năm 1939, Mai Đăng Chơn được tham gia một lớp học chữ Quốc ngữ do thầy giáo Chín dạy. Thầy Chín tên thật là Bùi Huy Tùng (sau này còn có tên là Cao Sơn Pháo, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam - Đà Nẵng), là một người đang hoạt động cộng sản” tại Quảng Nam.

Mai Đăng Chơn nổi lên là một học sinh xuất sắc rất nhiều so với bạn đồng môn. Mai Đặng Chơn không chỉ là một học trò năng nô trong việc trả lời thầy, giải toán giỏi mà còn là người say mê đọc sách và tìm tòi những tư tưởng tiến bộ.

Đến năm 1942, phong trào cách mạng tại Quảng Nam và Đà Nẵng bị bể vỡ nhiều nơi, nhiều chiến sĩ cộng sản bị thực dân Pháp bắt bớ, cầm tù trong đó có cả thầy Chín. Biết mình khó còn cơ hội về lại để giảng dạy cho các em, thầy Chín đã khuyên Mai Đăng Chơn về nhà, thay thầy mở lớp dạy học. Nghe lời thầy, được bà con trong vùng ủng hộ, Mai Đăng Chơn đã tự mở lớp học và chiêu mộ học sinh trong vùng đến học. Sợ Mai Đăng Chơn "đua đòi học thói làm cộng sản của thầy chống lại nhà nước bảo hộ" nên bọn lý trường đã mật báo cho mật thám Pháp ra lệnh đóng cửa lớp học của thầy Mai Đăng Chơn.

Thời gian này, biết Mai Đăng Chơn là người có tư tưởng tiến bộ và yêu nước, đồng chí Lê Văn Hiến người làng An Nông, đang hoạt động bí mật tại Đà Nẵng đã tìm đến bắt liên lạc và dìu dắt Mai Đăng Chơn vào con đường hoạt động cách mạng. Được ít lâu, đồng chí Lê Văn Hiến giới thiệu Mai Đăng Chơn và Nguyễn Xuân Diệp ở làng Khái Tây vào tổ chức thanh niên tiến bộ của Đảng.

Đầu tháng 8 năm 1945, đồng chí Nguyễn Xuân Nhĩ - thành viên Ban Việt Minh tỉnh Quảng Nam đã liên lạc với Mai Đăng Chơn và Nguyễn Xuân Diệp để thành lập mặt trận Việt Minh và các đoàn thể cứu quốc tại tổng An Lưu. Trong cuộc họp mật để thành lập tổ chức Việt Minh tổng An Lưu được tổ chức tại chùa Non Nước, Mai Đăng Chơn được cử phụ trách tổ chức này.

Ngày 22 tháng 8 năm 1945, nhân dân huyện Hoà Vang (mật danh huyện Quế Lâm) giành chính quyền thành công tại huyện đường Hoà Vang. Cũng như bao người khác, nhìn thấy nước nhà được độc lập, Mai Đăng Chơn mừng đến rơi nước mắt, từ đây sự đọa đày, đau khổ do thực dân và phong kiến gây ra trên quê hương Hoà Vang của anh vĩnh viễn chấm dứt. Mai Đăng Chơn được cử làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tổng An Lưu.

Tháng 10 năm 1945, Mai Đăng Chơn được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, trở thành đảng viên đầu tiên của tổng An Lưu. Khi An Lưu có chi bộ Đảng, đồng chí Mai Đăng Chơn được bầu làm Bí thư chi bộ (Chi bộ có bí danh là Đốc Sách). Tháng 01 năm 1946, sau khi bầu cử Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, đồng chí Mai Đăng Chơn được bầu làm Bí thư xã An Đông (tức phường Hoà Hải bây giờ).

Cuối năm 1947, đồng chí Mai Đăng Chơn được điều về làm Trưởng ban Tài chính huyện Hòa Vang.

Từ năm 1948 đến năm 1952, đồng chí Mai Đăng Chon được phân công giữ chức Phó Bí thư Huyên ủy, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến - Hành chính huyện Hoà Vang. Trong thời gian này, đồng chí đã lãnh đạo toàn dân trong huyện, hăng hái tham gia kháng chiến chống Pháp đạt nhiều thắng lợi trên các mặt trận: kinh tế, chính trị, văn hoá, an ninh quốc phòng... vì thế, huyện Hoà Vang được Liên khu uỷ 5 tuyên dương khen thưởng.

Tháng 5 năm 1952, đồng chí Mai Đăng Chơn được cử làm Bí thư Huyện uỷ Hòa Vang kiêm Chính trị viên lực lượng vũ trang huyện, thay cho đồng chí Đinh Lư được điều về tỉnh.

Tháng 8 năm 1952, phối hợp cùng lực lượng bộ đội địa phương của tỉnh, lực lượng bộ đội, du kích của Hoà Vang đa tấn công tiêu diệt đồn Túy Loan, tiêu diệt và loại khỏi vòng chiến đấu 170 tên lính Pháp, thu được một đại bác 105 ly và rất nhiều vũ khí và quân trang, quân dụng khác. Ngày 20 tháng 8 năm 1952, cùng với các đồng chí lãnh đạo khác của huyện Hoà Vang, đồng chí Chơn chỉ huy phối hợp với bộ đội địa phương tỉnh tấn công tiêu diệt các đồn Lệ Sơn, Cống Mới, Gò Ông Trị, An Trạch, Cẩm Toại, Dốc Kinh, đồn Trà Lộ, đồn Rơ Ni, đồn Non Nước... diệt và bắt sống tổng cộng 218 tên địch, giải phóng một vùng rộng lớn và trọng yêu trên địa bàn huyện Hoà Vang. Đêm 19 tháng 7 năm 1954, Bí thư Huyện uỷ Mai Đăng Chơn tham gia chỉ đạo lực lượng vũ trang tinh tấn công tiêu diệt đồn Bồ Bồ, diệt và bắt sống 450 tên địch. Đây là trận đánh lớn cuối cùng trong suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp của quân và dân Quảng Nam - Đà Nẵng.

Ngày 03 tháng 6 năm 1957, đồng chí Mai Đăng Chơn, cùng các đồng chí Trần Văn Đán, Phạm Công Ẩn trên đường đến nhà cơ sở là bà Nhâm ở Dương Sơn, xã Hoà Tiến thì bị phục kích. Đồng chí Chơn và đồng chí Ẩn bị địch bắt, riêng đồng chí Đán là kịp thời thoát được. Bị địch tra tấn, đánh đập rất dã man song đồng chí nhất quyết không hé răng nửa lời. Biết không khuất phục được người cộng sản này, địch chuyển sang mua chuộc, dụ dỗ... song chúng cũng không làm gì được. Cuối cùng, bọn công an ngụy ở Đà Nẵng đã chuyên đồng chí vào giam tại nhà lao Thông Đăng (Hội An).

Ngày 3 tháng 7 năm 1957, đồng chí Phạm Công Ẩn cùng lúc với đồng chí Chơn đã cùng nhau vượt ngục thoát khỏi nhà lao và về Phú Túc - căn cứ của Huyện uỷ Hoà Vang.

Tháng 01 năm 1960, đồng chí Mai Đăng Chơn được bầu vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, Bí thư Huyện uỷ Hoà Vang thay cho đồng chí Đào Ngọc Chua đã hy sinh. Lúc này, huyện Hoà Vang phục hồi được 10 chi bộ Đảng với 60 đảng viên hoạt động hợp pháp ở cơ sở làng xã.

Tháng 3 năm 1963, đồng chí Mai Đăng Chơn được điều động về công tác ở tỉnh, được bổ sung vào Ban Thường vụ Tỉnh ủy, làm Trưởng ban Tổ chức Tỉnh ủy Quảng Đà.

Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Đà 5/1964 và 5/1966, đồng chí tiếp tục được bầu làm Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, tỉnh Quảng Đà và thành phố Đà Nẵng được sát nhập thành đặc khu Quảng Đà, đồng chí Mai Đăng Chơn được cử làm Phó Bí thư Đặc khu ủy Quảng Đà kiêm Phó Chính ủy Mặt trận Quảng Đà (Mặt trận 4).

Do lịch mới của miền Bắc và miền Nam lệch nhau một ngày nên kế hoạch quân và dân ta sẽ đồng loạt tổ chức tổng tiến công và nổi dậy vào đêm 31 tháng 01 năm 1968 đã phải dừng lại. Tuy nhiên, do địa bàn chia cắt, điều kiện giao liên khó khăn nên cuộc tiến công tại Quảng Đà vẫn phải diễn ra như đã định. Mũi phía đông của 1iêu đoàn 1 gồm một trung đội của Tiểu đoàn phối hợp với một trung đội của bộ đội Khu III Hòa Vang đã vượt sông Hàn, áp sát hàng rào của Quân đoàn I của ngụy. Lệnh tiến công nổ ra, quân ta đánh chiếm Bộ Tư lệnh Quân đoàn I, phá hủy một xe thiết giáp, diệt nhiều tên lính ngụy. Bị tấn công bất ngờ bọn lính Quân đoàn I hốt hoảng, lúng túng chống đỡ. Mờ sáng địch mới huy động được Tiểu đoàn biệt động số 21, Tiểu đoàn 3 Trung đoàn 51, Tiểu đoàn 59 địa phương quân tổ chức phản kích... Địch dùng máy bay rải quân từ Cây Đa Đò Xu lên tới Khuê Trung – Cẩm Lệ và dùng trực thăng bắn đại liên dọc theo sông Cẩm Lệ để ngăn bước tiến của quân ta. Khoảng 8 giờ sáng mồng Một tết Mậu Thân, đồng chí Mai Đăng Chơn đã anh dũng hy sinh.

Đồng chí được tặng thưởng: Huân chương Độc lập hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng Nhất, Huân chương Quyết thắng hạng Ba, Huân chương Thành đồng hạng Ba. Năm 2012 ông được nhà nước phong tặng Anh hùng LLVT.