Đồng chí Nguyễn Cơ Thạch – "Người cán bộ trẻ tuổi" kiên trung chỉ đạo Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tại Phủ Lý và Hà Nam

Nguyễn Cơ Thạch (tên thật là Phạm Văn Phiên) sinh năm 1915 tại xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Trưởng thành từ phong trào học sinh yêu nước, ông tham gia Mặt trận Dân chủ từ rất sớm và bị thực dân Pháp bắt giam vào năm 1940. Trong suốt 5 năm bị giam cầm tại nhà tù Nam Định và Hỏa Lò, ông kiên cường rèn luyện bản lĩnh chính trị, biến lao tù thành trường học cách mạng.

Sau sự kiện Nhật đảo chính Pháp tháng 3 năm 1945, Nguyễn Cơ Thạch ra tù và lập tức dấn thân vào công tác bí mật. Ông được phân công về địa bàn Hà Nam – một vị trí cửa ngõ chiến lược phía Nam Hà Nội – để phụ trách công tác Binh vận của Tỉnh ủy và trực tiếp làm Bí thư Phủ ủy Phủ Lý. Với sự mưu trí và linh hoạt, ông đã xây dựng được mạng lưới cơ sở mật rộng khắp trong lực lượng Bảo an binh, đồng thời tổ chức các Đội Tự vệ Cứu quốc nòng cốt ở cả thị xóm lẫn nông thôn.

Ngày 20 tháng 8 năm 1945, nhận thấy thời cơ khởi nghĩa đã chín muồi, Nguyễn Cơ Thạch cùng Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Hà Nam quyết định phát lệnh nổi dậy. Ông trực tiếp chỉ đạo lực lượng tự vệ và hàng vạn quần chúng mang giáo mác, cờ đỏ sao vàng tiến vào thị xã Phủ Lý. Nhờ làm tốt công tác binh vận từ trước, ông cùng đoàn đại biểu cách mạng đã tiến thẳng vào Trại Bảo an binh, thuyết phục chỉ huy và binh lính buông súng giao nộp toàn bộ đạn dược, khí giới cho Việt Minh mà không tốn một viên đạn.

Trưa ngày 24 tháng 8 năm 1945, chính quyền cách mạng tỉnh Hà Nam hoàn toàn được thành lập. Thắng lợi trọn vẹn tại Hà Nam dưới sự chỉ đạo sắc bén của đồng chí Nguyễn Cơ Thạch đã góp phần bảo vệ vững chắc cửa ngõ phía Nam Thủ đô, tạo đà cho cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám thành công rực rỡ.