Đồng chí Nguyễn Đáng tham gia đấu tranh chính trị đòi thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ và lãnh đạo phong trào Đồng khởi ở huyện Càng Long (1954-1961) (1)

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết (20/7/1954), hai miền Bắc - Nam thực hiện Hiệp định Giơ-ne-vơ; chuyển quân tập kết, chuẩn bị 2 năm sau sẽ Hiệp thương tông tuyến cử thống nhất đất nước. Cán bộ đi tập kết ra miền Bắc cũng vinh mà cán bộ ở lại Huyền Hội, Càng Long bám trụ theo sự phân công của. Ở đâu Đảng cần, những người đảng viên tận trung lại tiến bước, khó khăn không sờn lòng, lấy chông gai trui rèn bản lĩnh, đóng góp sức mình cho nhiệm vụ chung. Đặc biệt là các các chị tiễn chồng, con đi tập kết. Phụ nữ xã Huyền Hội và các xã trong huyện Càng Long trong 9 năm kháng chiến giác ngộ cách mạng và thử thách ngày càng nhiều hơn nữa. Chị em tiếp tục chấp nhận sự hy sinh tình cảm riêng tư để chồng, con làm nhiệm vụ ra đi tập kết và bí mật cày cắm ở lại lãnh đạo phong trào cách mạng trong tình hình mới.

Đất nước bị chia cắt, trong những năm từ 1956 đến 1958, chính quyền tay sai tại Càng Long, Trà Vinh, thẳng tay đàn áp, khủng bố những người theo kháng chiến, đánh phá ác liệt các chi bộ đảng, phản công các cơ sở, căn cứ cách mạng. Trong khi, ta chấp hành thực thi Hiệp định, không còn chính quyền, không có vũ khí (vũ khí đã được chôn giấu). Trước tình hình chính trị, xã hội phức tạp, do chính quyền Diệm thân Mỹ dùng bạo lực đàn áp cách mạng và dùng tiền mua chuộc tay sai, đặt ra cho Chi bộ Huyền Hội, cho các đảng viên trung kiên, một nhiệm vụ mới rất nặng nề. Đồng chí Nguyễn Đáng, Bí thư xã Huyền Hội triệu tập cuộc họp Chi bộ nhằm thảo luận tìm ra phương pháp đối phó. Tại cuộc họp Chi bộ Đảng đã đề ra ba nhiệm vụ quan trọng:

- Tuyên truyền cho dân chúng hiểu rõ ý đồ, âm mưu thâm độc không thực hiện Hiệp định Giơ-ne-vơ của chính quyền Mỹ - Diệm; phát động tẩy chay chính quyền phản động mà Diệm đơn phương dựng lên để đàn áp dân chúng; không tham gia các tổ chức đoàn thể trá hình.

- Chọn số đảng viên tích cực đưa vào tham gia các tổ chức đoàn thể nói trên và cố gắng nắm cho được những chức vụ chủ chốt trong - Chọn số đảng viên tích cực đưa vào tham gia các tổ chức đoàn các tổ chức do chính quyền Mỹ - Diệm dựng lên.

- Thành lập tổ chức yêu nước, yêu hoà bình, đấu tranh đòi Hiệp thương tổng tuyển cử; đòi tôn trọng dân chủ, tự do đi lại; đòi bãi bỏ chính sách gọi là người cày có ruộng do Diệm bày ra với ý đồ điều chỉnh đất đai theo hướng có lợi cho địa chủ, địch áp đặt lại chế độ địa chủ ở nông thôn; ngăn cản không cho đoàn “trắc lượng” đi đo lại đất đai, đòi giữ nguyên canh.

Trước sự khủng bố tàn ác của giặc ngày càng ráo riết, ở xã Huyền Hội, nhiều đảng viên bị bắt, bị giết; tình hình nội bộ Đảng có sự phân hoá, diễn biến phức tạp, ngày 27/7/1956, đồng chí Nguyễn Đáng triệu tập cuộc họp Ban Chấp hành Chi bộ. Cuộc họp này đề ra những nhiệm vụ quan trọng:

- Phải nghiêm chỉnh chấp hành Chỉ thị của trên là không được bạo động, mà phải tổ chức quần chúng đấu tranh chính trị đòi thực hiện Hiệp định hòa bình.

- Do tình hình thực tế nội bộ Đảng có sự phân hoá nên buộc phải phân loại đảng viên, gồm 3 dạng:

+Dạng A: những người trung kiên tiếp tục bám địa bàn hoạt động bí mật, gầy dựng cơ sở, chỉ đạo phong trào.

+ Dạng B: những người trung kiên giữ vững lập trường nhưng chưa bị lộ, còn khả năng hoạt động hợp pháp được thì đưa đi nơi khác điều lắng để bảo toàn lực lượng.

+Dạng C: thành phần cầu an, dao động, lừng chừng sẽ đưa ra hợp pháp và tiếp tục theo dõi.

Những năm 1956 -1957, chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm đưa ra luận điệu “vô tôn giáo là Cộng sản”, chúng lợi dụng tôn giáo để nắm dân, kim dân (nhất là Thiên Chúa giáo). Chúng tăng cường tổ chức tập hợp đạo và lập ra một loạt nhà giảng, nhà thờ ở Ấp 3, Ấp 6, Ấp 8, Ấp 9A, Ấp 9B, Ấp Lo Co ... của xã An Trường; đưa thầy dòng, dì Phước đến các nơi này để rao giảng đạo và nắm dân. Chúng còn tăng cường về đây một đại đội “Quân dân vụ” ở Ấp 5, Ấp 6. Sau đó, chúng đưa thêm nhiều trung đội “Công dân vụ”, “Dân ý vụ”. Liên tiếp mở những chiến dịch “Thoại Ngọc Hầu”, “Trương Tân Bửu” đánh phá, bắt bớ tù đày gia đình có con em theo cách mạng, gia đình có người đi tập kết thì gắn bảng đen.

Tháng 10/1956, đồng chí Nguyễn Đáng được bầu làm Huyện ủy viên; tháng 5/1957 được đề bạt Thường vụ Huyện ủy Càng Long Huyện Càng Long lúc bấy giờ có nhiều phong trào đấu tranh cách mạng mạnh mẽ, đã gây thiệt hại lớn cho chính quyền tay sai và bọn thực dân xâm lược. Cơ sở cách mạng của Huyện ủy Càng Long ở số 7, xã Mỹ Cẩm; ấp 7, xã An Trường; ấp Cầu Xây, xã Huyền Hội; ấp Thạnh Hiệp, xã Nhị Long và các xã khác là tâm điểm của bọn tay sai và chính quyền thân Mỹ nhắm tới. Những hầm bí mật trong nhà dân ở Càng Long nuôi chứa đồng chí Nguyễn Đáng và cán bộ huyện (vách nhà 02 lớp, dưới bồ lúa ở giữa nhà, hay ở dưới bụi tre bên ao hồ trong vườn của người dân...) là những nơi “kín đáo” an toàn cho cán bộ ẩn tránh lúc giặc bố ráp, đi càn.

Đồng chí Nguyễn Đáng và cán bộ nằm vùng, lãnh đạo phong trào đấu tranh những năm 1956 - 1959 rất vất vả trong ăn uống và sinh hoạt đời thường, mọi điều thiếu thốn... Nhưng với tinh thần cách mạng giải phóng dân tộc phát huy tinh thần “chân trần chí thép” để khéo léo chống lại vũ khí và phương tiện chiến tranh của Mỹ - Diệm. Đặc biệt ở chùa Bodhiculàmani (chùa Ấp Sóc), xã Huyền Hội, Sư cả Thạch Yên bố trí cho đồng chí Nguyễn Đáng và các đồng chí trong Huyện ủy, Tỉnh ủy (khi về đây công tác, nắm tình hình chỉ đạo phong trào đấu tranh cách mạng) ẩn náu trên chánh điện của chùa - nơi linh thiêng của chùa, của tín ngưỡng trong Phật giáo Nam tông Khmer.

Trên chánh điện của chùa, Sư cả làm gác xếp rất kín đáo cho cán bộ ẩn nấp và lo cơm nước. Mọi sinh hoạt cần thiết cho cán bộ trên gác do Sư cả chùa trực tiếp đảm nhiệm, bảo đảm tuyệt đối bí mật cho cán bộ. Có những cơ sở nuôi chứa an toàn như vậy, cán bộ mới vượt qua được những trận bố ráp, đi càn, lùng sục... của chính quyền tay sai.

Đồng chí Nguyễn Đáng chỉ đạo thành lập các đội tự vệ, phá kiểm. diệt một số tên ác ôn, làm rúng động tinh thần bọn tay sai. Có lúc địch co cụm, có lúc địch không tập trung càn quét, khủng bố. Đồng thời đồng chí Nguyễn Đáng cùng các đồng chí trong Huyện ủy Càng Long, làm tốt công tác dân vận, đoàn kết Kinh - Khmer, bám chùa Phật giáo Nam tông Khmer ở ấp Sóc, xã Huyền Hội, chùa Pisesaram 16 (chùa Nguyệt Lãng B), xã Bình Phú; vận động gia đình binh sĩ kêu gọi chồng con về với gia đình không làm tay sai cho giặc; tác động số lính cầu an, bị bắt đi quân dịch, tay sai...Việc làm đó, tích cực góp phần hạn chế sự chống phá, càn quét, bố ráp của chính quyền tay sai Mỹ - Diệm. Trong thời gian này, nhiều cơ sở cách mạng, lực lượng cách mạng ngày càng lớn mạnh. Các chùa Khmer và gia đình cách mạng nuôi chứa an toàn cho đồng chí Nguyễn Đáng, cho Ban Thường vụ Huyện ủy Càng Long, các đồng chí Tỉnh ủy (Trần Văn Long, Phạm Văn Kiết...) trong những năm 1955 - 1959.

Từ Cương lĩnh cách mạng miền Nam do đồng chí Lê Duẩn khởi thảo đến Nghị quyết 15 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng được Tỉnh ủy phổ biến, triển khai thực hiện về bạo lực cách mạng, chống lại bạo lực phản cách mạng, giành chính quyền về tay Nhân dân làn gió mới, niềm tin mới, tạo động lực mới để các lực lượng cách mạng trực tiếp đấu tranh chống lại bạo lực do chính quyền tay Mỹ - Diệm gây ra. Đồng chí Nguyễn Đáng bằng kiến thức được đào tạo, bồi dưỡng các lớp cấp ủy viên xã và huyện và bằng kinh nghiệm đấu tranh thực tiễn, đồng chí nắm chắc, vận dụng sáng tạo chủ trương của tỉnh, của huyện, gần dân, sát dân để tranh thủ vận động sức mạnh Nhân dân, bảo vệ vững chắc cơ sở cách mạng, ở các xã nòng cốt, tiêu biểu như: Huyền Hội, An Trường, Mỹ Cẩm, Nhị Long... và các địa bàn trong huyện.