Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Một trong những người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 2-2-1908 trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước, tại làng Diêm Điền, tổng Hộ Đội, huyện Thụy Anh (nay là thị trấn Diêm Điền, huyện Thái Thụy), tỉnh Thái Bình. Một trong yếu tố quan trọng nuôi dưỡng, tô bồi lòng yêu nước nồng nàn, tình cảm thương dân sâu sắc của Nguyễn Đức Cảnh chính xuất thân từ quê hương Thái Bình, nơi có truyền thống yêu nước và cách mạng.Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, người dân Thái Bình dưới sự chỉ huy của những sĩ phu yêu nước như Đề Hiện, Bang Tốn, Đốc Nhưỡng, Nguyễn Mậu Kiến, Nguyễn Thái Phúc, Phạm Huy Quang, Đốc Đen, Lãnh Hoan, Lãnh Nhàn, Doãn Khuê, Lãnh Bí... đã đứng lên chống thực dân Pháp và phong kiến tay sai. Đầu thế kỷ XX, tham gia và trở thành những nhân vật xuất sắc của phong trào Đông Du, phong trào Đông kinh nghĩa thục Thái Bình có thủ khoa Phạm Tư Trực, Hoàng giáp Đào Nguyên Phổ, Cả Cương, Ấm Đoan...Từ tuổi ấu thơ, Nguyễn Đức Cảnh đã từ tiếp thụ truyền thống yêu nước của quê hương, gia đình đặc biệt tư tưởng tiến bộ của người cha - thầy cử Nguyễn Đức Tiết1, cùng truyền thống hiếu học của quê mẹ - Cổ Am, Vĩnh Bảo. Đó là những nhân tố khởi nguồn hình thành tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí, bản lĩnh sẵn sàng đón nhận tư tưởng yêu nước và cách mạng với một sự sáng tạo riêng có của người thanh niên Nguyễn Đức Cảnh.Sinh trưởng trong gia đình có học, có khí phách, luôn sống trọng nghĩa tình, tiếp thụ những đức tính quý báu của cha anh và các nghĩa sĩ bạn hữu của cha, đó là yếu tố quan trọng để Nguyễn Đức Cảnh hình thành nhân cách, tố chất của một con người sống nghĩa tình, giàu lòng yêu nước, thương dân sâu sắc.Từ những năm 1925-1926, khi còn là học sinh Trường Thành Chung, Nam Định, Nguyễn Đức Cảnh đã tham gia phong trào yêu nước. Ông kết bạn với những thanh niên yêu nước như Nguyễn Danh Đới, Đặng Xuân Khu (Trường-Chinh), Nguyễn Văn Năng, Đặng Xuân Thiều... Nguyễn Đức Cảnh và những người bạn đồng chí hướng rất say sưa tìm hiểu và kính trọng những hoạt động chống thực dân Pháp của các cụ Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Cuối năm 1925 đầu năm 1926, cả nước dấy lên phong trào đòi thả cụ Phan Bội Châu và tổ chức làm lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh, Nguyễn Đức Cảnh cùng Đặng Xuân Khu và Nguyễn Khắc Lượng tham gia Ban lãnh đạo bãi khóa của học sinh hưởng ứng lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh. Lo sợ một làn sóng cách mạng mới trỗi dậy, thực dân Pháp tìm cách đàn áp và đuổi học những học sinh tham gia phong trào bãi khóa này. Sau khi bị đuổi học, Nguyễn Đức Cảnh cùng một số học sinh bãi khóa lại tổ chức hoạt động diễn kịch ở thành phố Nam Định và thị xã Thái Bình, lấy tiền giúp đỡ đồng bào bị lụt.Cuối năm 1926, Nguyễn Đức Cảnh lên Hà Nội kiếm việc làm và tiếp tục tìm con đường thực hiện chí hướng làm cách mạng. Nguyễn Đức Cảnh đã làm thư ký hiệu ảnh, giáo viên trường tư, rồi làm công nhân sắp chữ ở nhà in Mạc Đình Tư (sau này là nhà in Lê Văn Tân). Nguyễn Đức Cảnh thường xuyên tìm đọc sách báo tiến bộ của tổ chức Nam Đồng thư xã2 - tổ chức tiền thân của Việt Nam quốc dân Đảng.Tháng 9-1927, Nguyễn Đức Cảnh cùng với Lý Hồng Nhật được cử đi Quảng Châu (Trung Quốc) tham gia lớp huấn luyện chính trị của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên3 do Nguyễn Ái Quốc tổ chức và trực tiếp huấn luyện. Tuy không trực tiếp nghe Nguyễn Ái Quốc giảng bài, nhưng qua lớp huấn luyện, Nguyễn Đức Cảnh đã sáng rõ nhiều điều như: Sứ mạng lịch sử của giai cấp công nhân, vai trò của Đảng Cộng sản, của mặt trận đoàn kết dân tộc, quốc tế... Cuối năm 1927, Nguyễn Đức Cảnh về nước4. Đầu năm 1928, Nguyễn Đức Cảnh được tham gia Kỳ bộ Bắc Kỳ.Ngày 28 và 29-9-1928, Kỳ bộ Hội thanh niên cách mạng Bắc Kỳ tổ chức Hội nghị tại một địa điểm ở Hà Nội, sau đó chuyển về nhà đồng chí Ngô Gia Tự (Từ Sơn, Bắc Ninh). Hội nghị bầu Ban Chấp hành nhiệm kỳ chính thức. Tại Hội nghị, Nguyễn Đức Cảnh đã tham gia bàn luận sôi nổi, nêu vấn đề đưa cán bộ đi “vô sản hóa” được đặt ra và được coi là biện pháp thích hợp để tuyên truyền giáo dục quần chúng, xây dựng tổ chức cách mạng trong công nhân. Trên thực tế, đến thời điểm này, cơ sở Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên đã phát triển mạnh, thành lập được các tỉnh bộ ở Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Bình, Nam Định. Phần lớn các hội viên xuất thân từ tầng lớp tiểu tư sản, chủ yếu gồm giáo viên, học sinh, tiểu thương, hội viên là công nhân ít, các đoàn thể quần chúng quá mỏng. Do vậy, Hội nghị chủ trương tăng cường vận động công nông. Hội nghị quyết định đưa các hội viên đi “vô sản hóa”, để mọi người trong tổ chức đều cùng một ý chí, một lối sống, một tiếng nói chung. Hội nghị quyết định giao cho Ngô Gia Tự và Nguyễn Đức Cảnh - Ủy viên Kỳ bộ phụ trách vấn đề “vô sản hóa”.Qua thực tiễn đấu tranh cách mạng, Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh cũng như các nhà lãnh đạo khác của Kỳ bộ Bắc Kỳ đều nhận thấy điều kiện cấp thiết là phải thành lập chính đảng của giai cấp công nhân Việt Nam. Theo đó, những người lãnh đạo Kỳ bộ Bắc Kỳ đã quyết định thành lập một tổ chức cộng sản. Với tinh thần trên, các đồng chí Kỳ bộ Bắc Kỳ trong đó có Nguyễn Đức Cảnh đã gấp rút cho việc thành lập tổ chức cộng sản đầu tiên ở trong nước. Tháng 3-1929, Chi bộ cộng sản đầu tiên được thành lập, tại nhà số 5D phố Hàm Long (Hà Nội). Chi bộ gồm các đồng chí: Trần Văn Cung, Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu, Dương Hạc Đính, Ngô Tuân, Đỗ Ngọc Du, Nguyễn Phong Sắc5.