Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh với tiến trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, được dự lớp huấn luyện chính trị tại Quảng Châu, Trung Quốc của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên vào cuối năm 1927 và trở thành hội viên của tổ chức này, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã tích cực hoạt động, nhanh chóng trở thành một trong những người lãnh đạo của Kỳ bộ Thanh niên Bắc Kỳ và có nhiều đóng góp cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bài viết điểm lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh với cách mạng Việt Nam nhân dịp kỷ niệm 115 năm ngày sinh đồng chí.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Ảnh tư liệu
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh (2-2-1908 - 31-7-1932) là một nhà hoạt động cách mạng Việt Nam. Đồng chí là Bí thư đầu tiên của Thành ủy Hải Phòng, Tổng biên tập đầu tiên của báo Lao động và là người có nhiều đóng góp cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước ở làng Diêm Điền, tổng Hổ Đội, huyện Thụy Anh (nay thuộc thị trấn Diêm Điền, huyện Thái Thụy), tỉnh Thái Bình. Từ nhỏ Nguyễn Đức Cảnh đã trải qua biến cố mất cha, được ông Nguyễn Đạo Quân, ông Trần Mỹ - những người bạn học cũ của cha đưa về nuôi và cho học hành. Nguyễn Đức Cảnh sang Nam Định học ở trường Thành Chung và từ đây bắt đầu những hoạt động yêu nước đầu tiên. Ngoài thời gian học tập trên lớp, Nguyễn Đức Cảnh thường đến ngôi nhà số 7, phố Bến Ngự - nơi tụ hội, đầu mối liên lạc của các sĩ phu yêu nước Bắc Kỳ và Trung Kỳ, để đọc sách báo tiến bộ; tìm hiểu các tài liệu về hoạt động chống thực dân Pháp của các bậc tiền bối Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan ChâuTrinh… Từ đó, Nguyễn Đức Cảnh có sự chuyển biến về nhận thức, để tìm hiểu và dấn thân vào con đường đấu tranh cách mạng.
Được tác động bởi phong trào đấu tranh yêu nước của giai cấp vô sản tại các nhà máy sợi, nhà máy tơ, nhà máy điện… ở Nam Định nói riêng và phong trào đấu tranh của công nhân trong cả nước nói chung, Nguyễn Đức Cảnh và nhóm học sinh của trường Thành Chung (Nam Định) đã hòa mình vào đời sống của giai cấp công nhân, nông dân nghèo.
Những trải nghiệm sâu sắc ban đầu ấy cho anh thấy nỗi khổ nhục của những người dân mất nước và tâm tư, nguyện vọng của giai cấp công nhân trước thời cuộc. Một mảnh đất tốt được chuẩn bị đã sẵn sàng cho công cuộc gieo hạt. Giữa lúc đó, tiếng bom Phạm Hồng Thái mưu giết toàn quyền Đông Dương ở Sa Diện, Quảng Châu (tháng 6-1924), sự kiện Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu (tháng 11-1924) bắt liên lạc với tổ chức Tâm tâm xã, tìm gặp chí sĩ Phan Bội Châu bàn về con đường cứu nước; nhất là việc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (tháng 6-1925) đã tác động sâu sắc đến Nguyễn Đức Cảnh và những thanh niên Việt Nam yêu nước đương thời.
Trăn trở một khát vọng cứu nước, tháng 9-1927, Nguyễn Đức Cảnh, Lý Hồng Nhật, Nguyễn Công Thu “bí mật xuất dương đi dự lớp huấn luyện chính trị kéo dài ba, bốn tháng tại số nhà 13A đường Văn Minh (Quảng Châu, Trung Quốc); rồi được phái về các địa phương, thành phố miền Bắc, Trung, Nam để gây dựng cơ sở và tiếp tục vận động thanh niên yêu nước đi dự lớp huấn luyện chính trị tiếp theo”(1).
Qua học tập, Nguyễn Đức Cảnh đã dứt khoát rời khỏi Quốc dân đảng sang lập trường cộng sản, tự nguyện gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (Thanh niên), quyết tâm đi theo con đường cách mạng do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã vạch ra. Đây là bước ngoặt quyết định trong cuộc đời hoạt động của Nguyễn Đức Cảnh. “Ngày 9-12-1927, Nguyễn Đức Cảnh kết thúc lớp huấn luyện chính trị, trở về nước mang theo bao niềm vui, những dự định và quyết tâm mới”(2).
Trở về Việt Nam, Nguyễn Đức Cảnh hoạt động trong phong trào công nhân trên lập trường của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Qua học tập và rèn luyện, Nguyễn Đức Cảnh cho rằng cần phải tăng cường đi thực tế trong các nhà máy, hầm mỏ để gây dựng và mở rộng cơ sở cách mạng. Từ đó, đồng chí đã đề đạt với Kỳ bộ Thanh niên Bắc Kỳ chủ trương đưa hội viên đi thực tế trong các cơ sở công nghiệp và được Kỳ bộ chấp nhận.
Tháng 02-1928, Nguyễn Đức Cảnh được Kỳ bộ Thanh niên Bắc Kỳ cử xuống Hải Phòng hoạt động. Sau thời gian ngắn hoạt động tại Hải Phòng, Nguyễn Đức Cảnh được cử bổ sung làm Ủy viên Ban Chấp hành Kỳ bộ Thanh niên Bắc Kỳ, trực tiếp làm Bí thư Tỉnh bộ Thanh niên Hải Phòng (bao gồm thành phố Hải Phòng, các tỉnh Kiến An, Hải Dương và khu mỏ Hồng Quảng)(3). Thời gian này, đồng chí tập trung vào công tác huấn luyện, đào tạo cán bộ cách mạng; tuyên truyền để gây dựng và phát triển cơ sở ở Hải Phòng, đặc biệt là vùng mỏ Hồng Quảng - nơi tập trung gần 20% công nhân của cả nước nhằm củng cố và phát triển các chi bộ Thanh niên và các cơ sở công hội trong công nhân. Nỗ lực hoạt động và năng lực tổ chức cao, chỉ trong một thời gian ngắn, Nguyễn Đức Cảnh đã chỉ đạo thành lập nhiều tổ chức chi bộ Thanh niên ở vùng mỏ...
