Đồng chí Nguyễn Duy Trinh – "Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa" ngọn cờ lãnh đạo cướp chính quyền tại Vinh và Vinh - Bến Thủy

Nguyễn Duy Trinh sinh năm 1910 tại xã Nghi Thọ (nay là xã Phúc Thọ), huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Tham gia phong trào yêu nước từ năm 15 tuổi, ông trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1930 và là nhân tố tích cực trong Cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 – 1931). Trong suốt 15 năm hoạt động bí mật, ông bị thực dân Pháp bắt giam nhiều lần, trải qua những chốn "địa ngục trần gian" như nhà tù Vinh, Lao Bảo và đày đi Côn Đảo. Dù bị tra tấn dã man, ông vẫn giữ vững ngọn lửa cách mạng và biến nhà tù thành trường học lý luận.

Tháng 5 năm 1945, sau khi thoát án tù đày, Nguyễn Duy Trinh nhanh chóng bắt liên lạc với các cơ sở Đảng tại miền Trung. Trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa tỉnh Nghệ An, ông đã nhanh chóng củng cố hệ thống Mặt trận Việt Minh, thành lập các Đội Tự vệ Cứu quốc và phát động phong trào đấu tranh đòi giảm thuế, phá kho thóc của Nhật cứu đói cho nhân dân trên toàn địa bàn.

Đêm 18 rạng sáng ngày 19 tháng 8 năm 1945, ngay khi nhận thông tin lệnh Tổng khởi nghĩa từ Trung ương, Nguyễn Duy Trinh cùng Ban Khởi nghĩa tỉnh Nghệ An triệu tập hội nghị khẩn cấp phát lệnh nổi dậy. Ông trực tiếp phân công các cánh quân tự vệ kết hợp với lực lượng quần chúng tiến công chiếm Dinh Tỉnh trưởng, Tòa Bố, Sở Cảnh sát và Trại Bảo an binh tại thị xã Vinh vào ngày 21 tháng 8 năm 1945. Sự chỉ đạo quyết đoán, mưu lược của ông đã khiến chính quyền tay sai hoàn toàn tan rã mà không gây tổn thất lớn về xương máu cho nhân dân.

Thắng lợi rực rỡ tại Nghệ An dưới sự lãnh đạo tài ba của đồng chí Nguyễn Duy Trinh không chỉ giải phóng hoàn toàn vùng đất Xô viết anh hùng mà còn tạo tiền đề vững chắc cho việc củng cố chính quyền cách mạng lâm thời Trung Bộ, khẳng định tài năng tổ chức và tầm nhìn chiến lược của một nhà lãnh đạo kiệt xuất của cách mạng Việt Nam.