Đồng chí Nguyễn Ngọc Trai

Anh Nguyễn Ngọc Trai, sinh năm 1948 tại xã Trường Thạnh Đông, huyện Châu Thành, tỉnh Cần Thơ. Sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân nghèo có truyền thống cách mạng, anh Nguyễn Ngọc Trai đã thừa hưởng tất cả sự quyết tâm, ý chí kiên cường, bất khuất trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc từ cha mẹ khi tuổi đời còn rất nhỏ. Ngay từ thời điểm mới vào học trường trung học Phan Thanh Giản (nay là trường THPT Châu Văn Liêm), anh Nguyễn Ngọc Trai đã có ý thức cùng một số học sinh, sinh viên yêu nước tham gia đấu tranh chống Mỹ - Diệm.

Tham gia vào đội biệt động tỉnh Cần Thơ vào năm 1962, anh Nguyễn Ngọc Trai được tổ chức giao nhiệm vụ đánh vào một số cơ quan đầu não của địch. Mở đầu là trận đánh vào khách sạn Trung Châu (đường Phan Đình Phùng, thành phố Cần Thơ) - trận đánh này gây được tiếng vang lớn và trở thành một trong hai trận đánh Mỹ đầu tiên của đội biệt động thị xã, mở ra thế tiến công dịch ngay trong sào huyệt của chúng.

Tháng 11/1963, anh Nguyễn Ngọc Trai nhận nhiệm vụ đốt phòng thông tin Mỹ (nay là vị trí của Bảo tàng thành phố Cần Thơ). Trước khi nhận nhiệm vụ nguy hiểm này, anh Nguyễn Ngọc Trai được tổ chức làm lễ kết nạp Đảng khi tuổi vừa 16. Để tiến hành đốt phòng thông tin Hoa Kỳ, anh Nguyễn Ngọc Trai đóng vai một người đến xin phòng thông tin đọc sách báo, lợi dụng lúc mọi người không để ý anh lấy xăng rưới lên sách báo... rồi bật lửa đốt. Lửa bốc cháy rất cao và lan rộng rất nhanh. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, anh Nguyễn Ngọc Trai vượt đường rào ra lộ Phan Đình Phùng thì bị cảnh sát phát hiện áp giải về và bị giam giữ tại Khám lớn Cần Thơ - nơi đây có một sĩ quan quân đội Mỹ và một Trung tá chỉ huy huấn luyện cho chất. Chỉ tại nơi đây đã diễn ra cuộc đối đầu gay gắt và nổi tiếng giữa người thiếu niên mười lăm tuổi dũng cảm và vị tỉnh trưởng Trần Bá Di.

Thời điểm này, giữ chức tỉnh trưởng Cần Thơ tên là Trần Bá Di. Tên tỉnh trưởng này luôn tỏ ra vẻ một viên tướng có tác phong giao tiếp đàng hoàng, đứng đắn nhưng thực chất hắn chỉ là một tay sai của địch, sẵn sàng vơ vét tài sản của dân để làm giàu. Một hôm khi đi quan sát trại giam tại Khám lớn Cần Thơ, tên Trần Bá Di bất ngờ khi thấy anh Nguyễn Ngọc Trai còn rất trẻ bị giam chung với tù nhân lớn tuổi, giả vờ nhân đạo nhằm dụ dỗ anh, hắn hỏi:

- “Tại sao em bị bắt?”

- “Tôi đốt phòng thông tin Mỹ”. Tên tỉnh trưởng nghe anh Nguyễn Ngọc Trai trả lời đanh thép, hắn tiếp tục:

- “Mỹ tới đây là giúp Việt Nam mình khai hóa. Phòng thông tin giúp mình nâng cao dân trí, em không coi để người khác coi”. Anh Nguyễn Ngọc Trai trả lời:

- “Ông nói Mỹ giúp dân đâu chẳng thấy mà chỉ thấy cố vấn Mỹ và quân đội đi bắn phá, bắt bớ người dân. Tôi hiểu Mỹ xâm lược”.

Kết thúc cuộc đấu trí, tên Trần Bá Di rất bực tức, hắn không ngờ một thiếu niên trẻ tuổi lại có suy nghĩ chân chắn và tư tưởng cách mạng cao như vậy. Cuộc đối thoại của tên tỉnh trưởng Trần Bá Di và người thiếu niên anh hùng Nguyễn Ngọc Trai nhanh chóng lan ra khắp Khám lớn Cần Thơ, góp phần thúc đẩy phong trào đấu tranh, thêm khí thế chiến đấu cho các tù nhân chính trị nơi đây.

Biết không lay chuyển được anh Nguyễn Ngọc Trai, quan địch chuyển anh đến Khám Chí Hòa giam giữ. Sau đó, anh Nguyễn Ngọc Trai được đưa qua “Trại cải cách thiếu niên phạm” và tại nhà giam này vào giữa năm 1967, chúng buộc thả anh ra vì không chứng minh được tội danh. Trở lại quê nhà, anh Nguyễn Ngọc Trai lập tức tiếp tục hoạt động cách mạng trong nội thành Cần Thơ.

CUỘC TẤN CÔNG TẾT MẬU THÂN 1968

Trong cuộc tấn công tết Mậu Thân năm 1968, anh Nguyễn Ngọc Trai được giao nhiệm vụ dẫn đường cho đoàn quân đánh vào nội thành. Trước sự phản công quyết liệt của địch, anh Nguyễn Ngọc Trai nắm chặt tay súng chiến đấu kiên cường và anh đã anh dũng hy sinh vào ngày mùng 5 tết khi tuổi mới vừa 20.

Anh Nguyễn Ngọc Trai là một chiến sĩ trẻ tuổi rất kiên cường, anh dũng và mưu trí. Sự đối đáp thông minh, mạnh mẽ, khẳng định ý chí cách mạng của anh đối với tên tỉnh trưởng Trần Bá Di tại Khám lớn Cần Thơ vào năm 1963 có ý nghĩa chính trị vô cùng to lớn, một mặt khẳng định lòng yêu nước, sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của quê hương, mặt khác góp phần thúc đẩy phong trào đấu tranh chống Mỹ của các tù nhân chính trị trong nhà giam và nhân dân trong nội ô tỉnh Cần Thơ lúc bấy giờ.

Ngày nay, anh vẫn luôn là một tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo; để ghi nhớ chiến công của anh, tại Khám lớn Cần Thơ vẫn còn lưu giữ lại hình ảnh cũng như câu chuyện về người thiếu niên dũng cảm Nguyễn Ngọc Trai. Ngày 28 tháng 04 năm 2000, anh Nguyễn Ngọc Trai được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và con đường mang tên anh tại phường Xuân Khánh, quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ vẫn nhắc nhở các thế hệ mai sau phải luôn cố gắng phấn đấu học tập, rèn luyện vì tương lai của quê hương, tổ quốc.