Đồng chí Nguyễn Phúc Lai

Đồng chí Nguyễn Phúc Lai quê ở làng Lai Xá, huyện Hoài Đức, tỉnh Sơn Tây. Khoảng năm 1930, gia đình đồng chí đến Hải Phòng sinh sống và nổi tiếng về nghề làm ảnh (hiệu ảnh Phúc Lai hiện nay ở phố Nguyễn Đức Cảnh). Tuy là gia đình kinh doanh khá giả nhưng gia đình đồng chí luôn luôn sống giản dị, sẵn lòng giúp đỡ người nghèo, giúp đỡ cán bộ hoạt động cách mạng.

    Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, cả gia đình Nguyễn Phúc Lai hăng hái ủng hộ chính quyền và Mặt trận Việt Minh. Bà Nguyễn Thị Thoa - vợ đồng chí - hoạt động rất tích cực trong công tác xã hội. Bà tham gia vào Ban chấp hành Đảng Dân chủ thành phố Cảng, tận tình trong công cuộc vận động ủng hộ Tuần Lễ Vàng, quyên góp quỹ kháng chiến Nam bộ, mùa đông binh sỹ. Bà còn tập hợp được nhiều thanh niên, trí thức hăng hái đỡ đầu dạy cho các lớp học của thiếu niên, nhi đồng nghèo. Bà cùng bạn bè thành lập hội khuyến học Hải Phòng và được bầu làm Hội trưởng.

    Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, gia đình đồng chí có đi tản cư một thời gian, nhưng vì tình thế phải hồi cư tiếp tục kinh doanh hiệu ảnh. Trong thời ở hiệu ảnh đồng chí luôn luôn huớng về kháng chiến, sẵn sàng giúp đỡ cán bộ ra vào hiệu ảnh hoạt động. Sau hiệp định Giơnevơ, nhất là khi Hải Phòng trở thành khu tập kết 300 ngày, cả gia đình Nguyễn Phúc Lai đều tận tình giúp đỡ cán bộ hoạt động cách mạng. Các con của đồng chí đều là nhà khoa học có uy tín trên các lĩnh vực Thiên văn học, Hoá học vật liệu (chất rắn), Nhân chủng học. Cả ba anh em đều đem tài năng giúp công cuộc xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.