Đồng chí Nguyễn Thị Lựu - Sáng ngời ý chí kiên trung cách mạng của phụ nữ Việt Nam

Đồng chí Nguyễn Thị Lựu tên khai sinh là Đỗ Thị Thưởng, sinh ngày 23 tháng 9 năm 1909 trong một gia đình địa chủ khá giả tại xã Hòa An, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp). Do bà ngoại tin vào lời tướng số cho rằng Đỗ Thị Thưởng kỵ tuổi với mẹ nên đã thuê vợ chồng một tá điền nuôi dưỡng, đến năm 1916 mới được đón về sống chung với cha mẹ ruột. Bảy năm sống chung với gia đình mẹ nuôi nghèo khó đã một phần hình thành tình cảm và nếp nghĩ của Nguyễn Thị Lựu là rất gần gũi với người dân lao động nghèo khổ. Sinh ra trong thời kỳ mất nước, tận mắt chứng kiến những bất công trong xã hội, cảnh người dân lầm than cơ cực chịu sự bóc lột của bọn địa chủ cùng thực dân Pháp, Nguyễn Thị Lựu đã sớm quan tâm, trăn trở với thời cuộc, muốn đóng góp sức mình thay đổi vận mệnh đất nước và Nhân dân.

Sau khi đậu sơ học Pháp Việt và được cha mẹ cho lên Sài Gòn ở với người anh để tiếp tục việc học, Nguyễn Thị Lựu nhanh chóng được thu hút bởi các phong trào yêu nước, nhất là khi tận mắt chứng kiến lễ tang cụ Phan Châu Trinh - một đám tang lớn chưa từng có ở Sài Gòn, thể hiện sự giác ngộ của quần chúng và tấm lòng của đồng bào dành cho một chí sĩ yêu nước thương dân. Đồng thời, qua tiếp cận với sách báo tiến bộ ở Sài Gòn, nắm bắt tình hình, thời cuộc qua các tờ báo Tiếng chuông rè của Nguyễn An Ninh, tờ Việt Nam hồn…, Nguyễn Thị Lựu được giác ngộ và thoát ly gia đình để tham gia cách mạng.

Tham gia cách mạng từ năm 1927, năm 1928 đồng chí Nguyễn Thị Lựu được kết nạp vào tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, đảm nhiệm công tác phụ vận khi mới 18 tuổi. Năm 1928, đồng chí thoát ly gia đình lên Sài Gòn phụ trách liên lạc quốc tế ở Khánh Hội cùng với đồng chí Lý Tự Trọng. Năm 1929, đồng chí được điều về Cần Thơ xây dựng cơ sở Nông hội ở Phong Hòa. Cuối năm 1929, đồng chí được kết nạp vào An Nam Cộng sản Đảng tại Phong Hòa, Cần Thơ, lấy bí danh là Cửu. Cuối năm 1930, đồng chí Nguyễn Thị Lựu được bầu vào Tỉnh ủy Mỹ Tho (nay thuộc tỉnh Tiền Giang). Đầu năm 1931, Tỉnh ủy Mỹ Tho đưa đồng chí Nguyễn Thị Lựu về Sài Gòn và bổ sung vào Xứ ủy Nam Kỳ; đồng chí được bầu vào Ban Thường vụ Công hội Đỏ tại Sài Gòn - Chợ Lớn. Cũng thời gian này, đồng chí nhận lời hứa hôn với ông Nguyễn Văn Hanh (bí danh Nhuận) - Phó Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho.

Tháng 5 năm 1931, đồng chí Nguyễn Thị Lựu bị mật thám bắt giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Trước những trận đòn khốc liệt, dã man của địch, đồng chí Nguyễn Thị Lựu vẫn kiên định, giữ vững khí tiết của người cộng sản. Tòa đại hình đặc biệt Sài Gòn mở phiên xử kéo dài 7 ngày (từ ngày 2 tháng 5 đến ngày 9 tháng 5 năm 1933) đã tuyên án đồng chí 5 năm tù giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Đồng chí Nguyễn Văn Hanh (Nhuận) khi đó cũng bị bắt và bị tuyên án tử hình, hạ xuống chung thân khổ sai, bị đày đi Côn Đảo. Đến năm 1936, khi được trả tự do, đồng chí Nguyễn Thị Lựu mới biết tin người yêu đã hy sinh trong chuyến vượt ngục Côn Đảo vào cuối năm 1934, cùng với 10 đồng chí khác, trong đó có đồng chí Ngô Gia Tự (1908 - 1934) - Bí thư đầu tiên của Xứ ủy Nam Kỳ.

Sau khi ra tù năm 1936, đồng chí Nguyễn Thị Lựu làm việc tại tòa soạn báo La Lutte, hoạt động công khai, đấu tranh chống bọn Trốtxkit. Cũng trong năm 1936, đồng chí được bầu vào Ủy ban trù bị Đông Dương đại hội. Năm 1937, đồng chí đề xướng và tham gia thành lập tờ báo Le Peuple; sau đó làm việc tại tòa soạn báo Dân chúng - cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Đông Dương đến tháng 9 năm 1939 thì bị thực dân Pháp bắt giam lần thứ 2, ở nhà tù Phú Mỹ (Thị Nghè - Gia Định) từ 1939 - 1941, trại giam Bà Rá (Biên Hòa) từ 1941 - 1945.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp, đồng chí Nguyễn Thị Lựu cùng một số đồng chí ở trại tù Bà Rá vượt ngục về Sài Gòn, bắt liên lạc với tổ chức đảng, được phân công vận động và tổ chức quần chúng chuẩn bị tham gia cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám.

Năm 1946, đồng chí Nguyễn Thị Lựu công tác ở Tỉnh ủy Châu Đốc, tham gia Ban Dân vận thị xã Châu Đốc. Đồng chí cùng với các chị em làm tờ báo Phụ nữ Cứu quốc mang tên “Anh Thư” của Hội Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Châu Đốc để tổ chức và động viên phụ nữ tham gia việc nước. Năm 1947, đồng chí tham gia thành lập Mặt trận Liên Việt Châu Đốc. Đến năm 1948, đồng chí được Xứ ủy Nam Kỳ điều lên Sài Gòn, tham gia thành lập Đảng bộ Sài Gòn - Chợ Lớn. Năm 1949, được giao nhiệm vụ Bí thư, Trưởng Ban Phụ vận kiêm Hội trưởng Hội Phụ nữ Sài Gòn - Chợ Lớn.

Năm 1954, đồng chí Nguyễn Thị Lựu đảm nhiệm chức vụ Phó Chủ tịch Phong trào Bảo vệ hòa bình Sài Gòn - Chợ Lớn, phụ trách Tiểu ban đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Genève. Thực hiện sự chỉ đạo của Khu ủy Sài Gòn - Gia Định, năm 1955, đồng chí tổ chức vận động thành lập Ban Trí vận và được phân công là Trưởng ban; các thành viên là ông Lê Văn Huấn, Dược sĩ Phạm Thị Yên.

Năm 1958, đồng chí Nguyễn Thị Lựu được điều ra Hà Nội, là Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tham gia đại biểu Quốc hội khóa II năm 1960. Sau đó, năm 1960, đồng chí được giao giữ chức Vụ trưởng Vụ Quốc tế Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trực tiếp lãnh đạo các tổ chức: Ủy ban Bảo vệ hòa bình thế giới của Việt Nam, Ủy ban Đoàn kết Nhân dân Á Phi của Việt Nam, Ủy ban đấu tranh cho nền độc lập Algérie… Đồng thời, đồng chí còn được cơ cấu là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.