Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai

Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai (1910–1941), tên thật là Nguyễn Thị Vịnh, sinh tại thành phố Vinh, Nghệ An trong một gia đình công chức. Ngay từ khi còn nhỏ, bà đã sớm bộc lộ lòng yêu nước khi tích cực tham gia các phong trào đấu tranh của học sinh, hưởng ứng lễ truy điệu Phan Châu Trinh và ký tên vào bản yêu sách đòi thực dân Pháp trả tự do cho Phan Bội Châu. Năm 1927, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên ở Vinh – Bến Thủy được kết nạp vào Hội Hưng Nam (sau là Tân Việt Cách mạng Đảng), phụ trách công tác vận động phụ nữ. Đến năm 1929, bà thoát ly gia đình để hoạt động cách mạng và gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương, trực tiếp tuyên truyền, xây dựng cơ sở Đảng và lãnh đạo phong trào công nhân tại Nghệ An.

Năm 1930, Nguyễn Thị Minh Khai được cử sang Hương Cảng (Hồng Kông) làm việc tại Văn phòng Phương Nam của Quốc tế Cộng sản, được Chủ tịch Nguyễn Ái Quốc trực tiếp đào tạo về lý luận cách mạng. Trong thời gian này, bà đảm nhiệm công tác liên lạc giữa các tổ chức cách mạng Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc. Năm 1931, bà bị thực dân Anh phối hợp với thực dân Pháp bắt giam và tra tấn nhưng vẫn giữ vững khí tiết. Sau khi được trả tự do năm 1933, bà tiếp tục hoạt động cùng đồng chí Lê Hồng Phong, tham gia Ban lãnh đạo của Đảng ở nước ngoài. Năm 1935, hai vợ chồng được cử tham dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tại Moskva. Tại đây, Nguyễn Thị Minh Khai thay mặt phụ nữ Đông Dương lên án tội ác của thực dân Pháp và khẳng định tinh thần đấu tranh của phụ nữ Việt Nam, sau đó tiếp tục học tập tại Trường Đại học Phương Đông.

Đầu năm 1937, bà bí mật trở về nước, được phân công hoạt động tại Xứ ủy Nam Kỳ và sau đó giữ chức Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn. Trong điều kiện hoạt động bí mật đầy hiểm nguy, bà trực tiếp lãnh đạo nhiều phong trào đấu tranh của công nhân và phụ nữ, đồng thời tích cực tuyên truyền trên báo chí cách mạng. Sau khi sinh người con đầu lòng vào năm 1940, bà nhanh chóng trở lại hoạt động. Ngày 30/7/1940, bà bị thực dân Pháp bắt giam tại bót Catinat. Dù bị tra tấn dã man, dụ dỗ và đưa chồng là đồng chí Lê Hồng Phong đến nhận mặt, cả hai vẫn kiên quyết giữ bí mật cho tổ chức. Sau nhiều phiên tòa, thực dân Pháp đã tuyên án tử hình bà với cáo buộc tham gia Khởi nghĩa Nam Kỳ.

Trong thư gửi cha mẹ trước khi hy sinh, Nguyễn Thị Minh Khai khẳng định mình luôn sống trong sạch, chính nghĩa và không hề hối tiếc về con đường đã chọn. Sáng ngày 28/8/1941, trước pháp trường, bà cùng các đồng chí hiên ngang giật bỏ khăn bịt mắt, hô vang: “Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm! Cách mạng Việt Nam thành công muôn năm!” rồi anh dũng hy sinh khi mới 31 tuổi. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực rỡ của Nguyễn Thị Minh Khai đã trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí kiên trung của người phụ nữ Việt Nam. Đến nay, tên tuổi của bà được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học trên cả nước, mãi mãi là niềm tự hào và nguồn cảm hứng cho các thế hệ noi theo.