Đồng chí Nguyễn Văn Cừ - Nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ (1912 - 1941), quê ở huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Tham gia cách mạng từ khi còn là học sinh. Năm 1929, ông gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng. Khi ba tổ chức Cộng sản hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam (1930), Nguyễn Văn Cừ được cử làm Bí thư Đặc khu Hòn Gai - Uông Bí. 

Ông là người có những quyết định đúng đắn, quan trọng góp phần chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của cách mạng Việt Nam

 Năm 1930, khi Đảng ta vừa mới thành lập, đồng chí Nguyễn Văn Cừ được cử làm Bí thư đặc khu Hòn Gai - Uông Bí. Ngày 15-2-1931, trên đường đi công tác tại Cẩm Phả về Hòn Gai, Nguyễn Văn Cừ đã bị mật thám Pháp bắt. Chúng đưa đồng chí Nguyễn Văn Cừ về Sở Mật thám Hòn Gai tạm giam. Sau biết Nguyễn Văn Cừ là một cán bộ quan trọng của Đảng, lập tức chúng dẫn giải đồng chí về Sở Mật thám Hải Phòng. Đồng chí Nguyễn Văn Cừ bị Hội đồng đề hình Hà Nội kết án chung thân, đày đi Côn Đảo.

 Giữa năm 1936, hơn một tháng sau khi Chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp lên cầm quyền, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương, phong trào đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình, đòi trả tự do cho tù chính trị phát triển mạnh buộc Chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp phải tuyên bố ân xá tù chính trị ở Đông Dương. Nắm được tình hình đó, tù chính trị ở nhà tù Côn Đảo nổi dậy đấu tranh đòi thả tự do. Nhờ vậy, hơn 200 chiến sĩ cách mạng được trở về đất liền.

 Nguyễn Văn Cừ được ân xá, nhưng mãi đến tháng 11-1936 mới được thực dân Pháp trả tự do và buộc phải về quê sống và chịu sự quản thúc của chính quyền địa phương. Bất chấp lệnh quản thúc của chính quyền thuộc địa, về Bắc Ninh được vài ngày đồng chí lại ra Hà Nội tiếp tục hoạt động gây dựng lại tổ chức đảng và phong trào quần chúng.

 Tháng 3-1937, Xứ ủy Bắc Kỳ được thành lập do đồng chí Hoàng Tú Hưu (Hoàng Văn Nọn) làm Bí thư. Xứ ủy viên gồm các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Hạ Bá Cang (Hoàng Quốc Việt), Nguyễn Văn Minh, Tô Hiệu, Lương Khánh Thiện, Đinh Xuân Nhạ (Trần Quý Kiên), Đặng Xuân Khu. Đồng chí Nguyễn Văn Cừ và Hạ Bá Cang được cử làm đại diện Xứ ủy đi họp Hội nghị Trung ương(từ ngày 25-8 đến ngày 4-9-1937). Hai đồng chí đều được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. 

 Đồng chí Nguyễn Văn Cừ lúc đó cũng được phân công hoạt động bí mật. Hoạt động công khai có đồng chí Đặng Xuân Khu và một số đồng chí khác”.Như đồng chí Nguyễn Văn Minh nhận định về đồng chí Nguyễn Văn Cừ đã viết: “Ngay từ bấy giờ tôi đã thấy rõ: Đồng chí Nguyễn Văn Cừ lúc đó đã trưởng thành, chín chắn về chính trị, không bồng bột. Trong hoạt động cách mạng, đồng chí Cừ biết tiến, biết lui, biết đánh, biết đỡ. Làm việc gì cũng biết nghĩ việc trước, lo việc sau, biết tính toán thuận lợi, khó khăn, tính đến thành công và khả năng thất bại. Có đồng chí tù ở Côn Đảo ra cũng nhận định như vậy. Vốn học vấn không nhiều, lại bị tù đày mà đã có đầu óc như thế là rất giỏi. Diễn đạt vấn đề rất khoa học. Nghĩa là có trình bày, có phân tích sâu sắc, có thực tiễn chứng minh, có tổng hợp... Nói năng gọn, mạch lạc, chắc chắn. Chữ nghĩa viết đúng. Đồng chí tỏ ra là một con người rất khiêm tốn, không bao giờ tỏ ra kiêu căng, tự mãn.  Mặc dù thuyết phục được mọi người nghe ý kiến mình rồi nhưng vẫn không bao giờ tỏ ra kiêu ngạo mà vẫn khiêm tốn. Chỉ qua một vài năm hoạt động cách mạng nổi bật ta đã thấy đồng chí Nguyễn Văn Cừ là một người chiến sĩ cụ hồ dũng cảm, chính trực. Đặc biệt là nhà lãnh đạo kiệt xuất và lỗi lạc của cách mạng Việt Nam.