đồng chí Nguyễn Văn Cừ – Tổng Bí thư trẻ tuổi của Đảng
Nguyễn Văn Cừ sinh ra trong một gia đình Nho giáo yêu nước tại xã Phù Khê, tổng Nghĩa Lập, huyện Đông Ngạn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay là phường Phù Khê, tỉnh Bắc Ninh). Gia đình ông có truyền thống hiếu học và yêu nước sâu sắc, đặc biệt cụ tổ đời thứ 17 của ông chính là danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi. Chính truyền thống ấy đã sớm hun đúc trong Nguyễn Văn Cừ tinh thần dân tộc, ý chí quật cường và khát vọng giải phóng đất nước.
Năm 1927, khi còn rất trẻ, Nguyễn Văn Cừ lên Hà Nội học trung học tại trường Bảo hộ. Tại đây, ông nhanh chóng tham gia các phong trào yêu nước của học sinh, bộc lộ tư chất thông minh, bản lĩnh và tinh thần đấu tranh sớm. Đầu năm 1928, ông gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội. Tháng 5 năm đó, vì tham gia hoạt động yêu nước, ông bị chính quyền thực dân đuổi học, buộc phải về làng Hà Lỗ (Đông Anh) dạy học để tiếp tục hoạt động cách mạng. Không lâu sau, vào tháng 8 năm 1928, ông bị thực dân Pháp bắt giam 12 ngày.
Ra tù, Nguyễn Văn Cừ không nản chí. Ông được Bí thư Tỉnh bộ Bắc Ninh Ngô Gia Tự giới thiệu cho Bí thư Thành bộ Hải Phòng Nguyễn Đức Cảnh và được cử đi hoạt động tại khu mỏ Vàng Danh (Uông Bí) với bí danh Phùng. Tại đây, ông hòa mình vào cuộc sống công nhân, trực tiếp tuyên truyền, tổ chức và lãnh đạo phong trào đấu tranh của thợ mỏ.
Ngày 17 tháng 6 năm 1929, Nguyễn Văn Cừ được kết nạp vào chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng đầu tiên ở Hà Nội. Tháng 9 cùng năm, ông được điều về Thành ủy Hải Phòng, rồi tiếp tục hoạt động tại mỏ Mạo Khê với bí danh Phùng Ngọc Tường. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, ông được giao nhiệm vụ hoạt động tại các khu mỏ Quảng Yên và Hải Ninh. Tháng 10 năm 1930, ông được Xứ ủy Bắc Kỳ cử làm Đại diện Xứ ủy bên cạnh Đặc khu ủy Hồng Gai – Uông Bí do Vũ Văn Hiếu làm Bí thư.
Ngày 15 tháng 2 năm 1931, trên đường công tác từ Cẩm Phả về Hòn Gai, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt, kết án khổ sai và đày ra Côn Đảo. Trong lao tù khắc nghiệt, ông vẫn giữ vững khí tiết cách mạng, tham gia tổ chức đấu tranh và học tập lý luận, trở thành một cán bộ lãnh đạo trưởng thành từ thử thách.
Tháng 11 năm 1936, ông được trả tự do và trở về Hà Nội hoạt động bí mật. Nguyễn Văn Cừ dốc toàn lực vào việc khôi phục cơ sở Đảng, củng cố phong trào đấu tranh của quần chúng. Nhờ sự năng động và tầm nhìn chiến lược, ông đã góp phần quan trọng vào việc lập lại Xứ ủy Bắc Kỳ và được bầu làm Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ vào tháng 3 năm 1937. Tháng 9 năm 1937, tại Hội nghị Hóc Môn (Gia Định), ông được cử vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Đến Hội nghị Trung ương ngày 29 tháng 3 năm 1938, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng khi mới 26 tuổi – trở thành một trong những Tổng Bí thư trẻ tuổi nhất trong lịch sử Đảng.
Trên cương vị Tổng Bí thư, Nguyễn Văn Cừ cùng Trung ương Đảng đề ra nhiều quyết sách quan trọng. Ông tham gia xây dựng Nghị quyết Trung ương tháng 3 năm 1938, xác định nhiệm vụ trung tâm là thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương nhằm tập hợp rộng rãi các lực lượng yêu nước. Đến Hội nghị Trung ương tháng 11 năm 1939, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông, Đảng đã có bước chuyển hướng chiến lược quan trọng, tạm gác một số khẩu hiệu cách mạng để tập trung vào nhiệm vụ giải phóng dân tộc, thành lập Mặt trận Nhân dân Phản đế Đông Dương.
Ngày 17 tháng 1 năm 1940, Nguyễn Văn Cừ cùng Lê Duẩn và Vũ Văn Hiếu bị bắt tại Sài Gòn khi đang hoạt động bí mật. Sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, thực dân Pháp vu cáo ông là người chủ trương bạo động và là người chịu trách nhiệm tinh thần cho cuộc khởi nghĩa, từ đó kết án tử hình.
Sáng ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Ngã ba Giồng, Nguyễn Văn Cừ hiên ngang bước ra pháp trường cùng các đồng chí ưu tú của Đảng như Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu… Ông đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại tấm gương sáng ngời về trí tuệ, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng và tinh thần hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Câu chuyện về đồng chí Nguyễn Văn Cừ khép lại, nhưng tấm gương cách mạng của ông vẫn sống mãi trong lịch sử dân tộc Việt Nam. Cuộc đời ngắn ngủi nhưng trọn vẹn lý tưởng của người Tổng Bí thư trẻ tuổi là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về lòng yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường và trách nhiệm cao cả đối với Tổ quốc, góp phần soi sáng con đường xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam độc lập, tự do và phồn vinh.
