Đồng chí Nguyễn Văn Linh, Nhà lãnh đạo xuất sắc của Đảng - Tổng Bí thư thời kỳ đầu đổi mới

Đồng chí Nguyễn Văn Linh (1915-1998) tại làng Bần nay là thôn Yên Phú, xã Giai Phạm, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Từ năm 1929, đồng chí đã tham gia Học sinh đoàn tổ chức của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên lãnh đạo. Ngày 1-5-1930, lúc mới 15 tuổi, đồng chí Nguyễn Văn Linh được tổ chức Học sinh Đoàn của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên phái đi rải truyền đơn, mà sau này đồng chí Nguyễn Văn Linh kể lại rằng: Chúng tôi rải truyền đơn dọc theo phố Cát Dài (Hải Phòng)… khi rải tới ngã tư, cảnh binh phát hiện thấy và bắt cả ba chúng tôi… tôi đi tù[1] và bị đày ra Côn Đảo[2].

Tháng 9-1936, đồng chí Nguyễn Văn Cúc (tức Nguyễn Văn Linh) mới ở Côn Đảo ra, được Trung ương cử về Hải Phòng nắm tình hình, tham gia xây dựng tổ chức Đảng và phong trào cách mạng. Từ đó cho đến đầu năm 1937, hệ thống tổ chức cơ sở Đảng và cơ sở cách mạng tiếp tục được củng cố. Đồng chí đã xây dựng cơ sở đảng, thành lập nhiều chi bộ và Thành ủy lâm thời Hải Phòng.

Khoảng cuối năm 1938, đầu năm 1939, đồng chí Nguyễn Văn Cừ và Trung ương điều động đồng chí Nguyễn Văn Linh vào Sài Gòn hoạt động và tham gia Thành ủy Sài Gòn. Khi ấy đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai đang làm Bí thư Thành ủy Sài Gòn, “tôi (tức Nguyễn Văn Linh) vào làm Phó bí thư Thành ủy”[3].

Cuối năm 1939, được phân công tham gia lập lại Xứ ủy Trung Kỳ. Đầu năm 1941, đồng chí Nguyễn Văn Linh bị thực dân Pháp bắt ở Vinh, chúng đưa đồng chí về Sài Gòn xử án 5 năm tù và đày ra Côn Đảo lần thứ hai. Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí được đón về Nam Bộ hoạt động ở miền Tây.

Hội nghị Xứ ủy (mở rộng) tháng 11-1946, họp tại kinh Năm Ngàn trong chiến khu Đồng Tháp Mười. Xứ ủy lâm thời Nam Bộ gồm các đồng chí: Phạm Hùng, Hà Huy Giáp, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Cúc (Nguyễn Văn Linh), Trần Văn Trà, Nguyễn Đức Thuận, Phan Trọng Tuệ, Nguyễn Văn Kỉnh, Hoàng Dư Khương, Nguyễn Văn Tiếp; do đồng chí Phạm Hùng làm Bí thư. Hội nghị ra Nghị quyết củng cố các Liên Tỉnh ủy miền Đông, miền Trung, miền Tây Nam Bộ. Đồng chí Nguyễn Văn Cúc được phân công về phụ trách thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn[4], trực tiếp lãnh đạo kháng chiến với các chức vụ Bí thư Thành ủy, Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Gia Định vào giữa năm 1947[5]

Tháng 12-1947, đồng chí Nguyễn Văn Cúc được bầu vào Xứ ủy Nam Bộ, do đồng chí Lê Duẩn làm Bí thư Xứ ủy. Từ năm 1949, đồng chí tham gia Ban Thường vụ Xứ ủy Nam Bộ. Sau khi đồng chí Lê Duẩn ra Bắc (cuối tháng 4 - đầu tháng 5-1957), đồng chí Phạm Hữu Lầu thay làm Quyền Bí thư Xứ ủy. Cuối năm 1957, đồng chí Nguyễn Văn Linh về làm Quyền Bí thư Xứ ủy[6] đến năm 1960.

Ngày 27-3-1960, để chuẩn bị cho Hội nghị thành lập Trung ương Cục miền Nam, Trung ương Đảng quyết định nhân sự của Trung ương Cục miền Nam gồm: Đồng chí Nguyễn Văn Linh (Mười Cúc) làm Bí thư, Phan Văn Đáng làm Phó bí thư, Võ Chí Công (Toàn), Phó bí thư[7]. Tháng 9-1960, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, đồng chí Nguyễn Văn Linh được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Ban quân sự Miền được thành lập (1961) để chỉ huy các lực lượng vũ trang miền Nam. Đến tháng 10-1963, Ban quân sự Miền được thay bằng Bộ Chỉ huy Miền, do Trung tướng Trần Văn Trà làm Tư lệnh. Quân ủy Miền do Bí thư Trung ương Cục miền Nam Nguyễn Văn Linh làm Bí thư.

Ngày 4-11-1967, tại Hội nghị toàn thể Trung ương Cục miền Nam theo Quyết nghị của Bộ Chính trị về chuẩn bị Tổng công kích, tổng khởi nghĩa và củng cố các tổ chức lãnh đạo, chỉ huy ở chiến trường B2, đồng chí Phạm Hùng được giao nhiệm vụ Bí thư Trung ương Cục, Bí thư Quân ủy Miền (thay Đại tướng Nguyễn Chí Thanh từ trần tại Hà Nội tháng 6-1967). Các Phó bí thư Trung ương Cục gồm có đồng chí: Nguyễn Văn Linh, Phan Văn Đáng, Hoàng Văn Thái; Bộ Chỉ huy Quân ủy Miền do đồng chí Phạm Hùng làm Bí thư; Phó bí thư là đồng chí Nguyễn Văn Linh, Hoàng Văn Thái[8].

Ngày 1-8-1969, đồng chí Nguyễn Văn Linh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó bí thư Trung ương Cục miền Nam, vừa từ chiến trường ra báo cáo với Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương về các “chiến dịch bình định cấp tốc” mà Mỹ và chính quyền Sài Gòn đang xúc tiến trên toàn chiến trường miền Nam. Dù đang ốm mệt, trước lúc đi xa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn đồng chí Nguyễn Văn Linh rằng: “Bất cứ trong tình huống nào cũng phải bám chắc lấy dân, dựa vào dân để mà tồn tại. Đó là cái chìa khóa của mọi thắng lợi”[9].

Sau Hội nghị Bình Giã V (tháng 1-1972), đến tháng 4-1972, tổ chức bộ máy của Thành ủy Sài Gòn - Gia Định được củng cố và bổ sung thêm một số Thành ủy viên và do đồng chí Nguyễn Văn Linh - Phó bí thư Trung ương Cục trực tiếp phụ trách làm Bí thư (đến tháng 10-1972), Phó bí thư Thành ủy là đồng chí Mai Chí Thọ[10]. Trên cương vị Bí thư và Phó bí thư Trung ương Cục, đồng chí Nguyễn Văn Linh đã cùng Trung ương Cục miền Nam lãnh đạo quân và dân miền Nam làm cuộc kháng chiến thần thánh chống Mỹ, cứu nước từ những năm tháng đen tối đến ngày toàn thắng trong mùa xuân lịch sử năm 1975.

Sau ngày miền Nam được hoàn toàn giải phóng và Tổ quốc Việt Nam được thống nhất (1975), đồng chí Nguyễn Văn Linh được phân công trở lại làm Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh. Tháng 12-1976, tại Đại hội toàn quốc lần thứ IV của Đảng, đồng chí được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Trung ương bầu vào Bộ Chính trị và Ban Bí thư, được phân công giữ các chức vụ: Trưởng ban Cải tạo xã hội chủ nghĩa của Trung ương, Trưởng ban Cải tạo công thương nghiệp tư doanh của Trung ương Đảng, Trưởng ban Dân vận Mặt trận Trung ương, Chủ tịch Tổng công đoàn Việt Nam đến năm 1980. Sau đó, được phân công theo dõi thực hiện Nghị quyết của Đảng và Chính phủ ở các tỉnh miền Nam.