Đồng chí Nguyễn Văn Lộc – "Người chỉ huy mưu lược" giật ngọn cờ khởi nghĩa tại vùng Mỏ Quảng Ninh

Nguyễn Văn Lộc sinh năm 1914 tại xã Nam Tiến, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). Sớm giác ngộ lý tưởng cộng sản từ phong trào công nhân, ông dấn thân vào con đường hoạt động bí mật và từng bị thực dân Pháp bắt giam, đày ải qua các nhà tù Nam Định, Hỏa Lò, Sơn La. Những năm tháng gian lao trong ngục tối đã rèn luyện cho ông bản lĩnh chính trị kiên định và tầm nhìn quân sự - chính trị sắc bén.

Đầu năm 1945, sau khi vượt ngục Sơn La thành công, Nguyễn Văn Lộc được Trung ương Đảng phân công về vùng duyên hải Đông Bắc – địa bàn có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về cả quân sự lẫn kinh tế với vùng mỏ than Quảng Ninh và hệ thống đồn bốt kiên cố của địch. Trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy Quảng Yên, ông đã phối hợp chặt chẽ với các đồng chí trong Ban Lãnh đạo Đệ tứ Chiến khu (Chiến khu Đông Triều) củng cố phong trào Việt Minh trong các tầng lớp công nhân mỏ, tổ chức huấn luyện các Đội Tự vệ Cứu quốc bí mật.

Sáng ngày 20 tháng 7 năm 1945, nhận thấy tình thế cách mạng tại Quảng Yên đã chín muồi, Nguyễn Văn Lộc trực tiếp chỉ huy lực lượng chiến khu phối hợp với tự vệ nội địa bất ngờ tiến công đánh chiếm tỉnh lỵ Quảng Yên. Đây là một trong những cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cấp tỉnh sớm nhất cả nước, thu giữ hàng trăm khẩu súng và đạn dược của chính quyền tay sai, tạo ra tiếng vang lớn và cổ vũ mạnh mẽ cho phong trào cách mạng toàn khu vực Đông Bắc.

Đến Mùa thu Tháng Tám năm 1945, dưới sự chỉ đạo quyết đoán của ông, lực lượng vũ trang và hàng vạn công nhân vùng mỏ đã đồng loạt nổi dậy, giải phóng hoàn toàn vùng than Quảng Ninh. Sự đóng góp xuất sắc của đồng chí Nguyễn Văn Lộc đã góp phần quan trọng vào việc bảo vệ cửa ngõ phía Đông Bắc của Tổ quốc, khẳng định sức mạnh to lớn của giai cấp công nhân Việt Nam trong bản hùng ca Tổng khởi nghĩa Tháng Tám.