Đồng chí Phạm Văn Chiêu- một tấm gương sáng về cuộc đời tận tụy với Đảng, với nhân dân
Từ người thầy giáo đến nhà cách mạng tài năng của Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định
Đồng chí Phạm Văn Chiêu sinh ngày 16/6/1907 trong một gia đình nông dân ở ấp Long Hòa, xã Long Thạnh Mỹ, huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định (nay thuộc Quận 9, thành phố Hồ Chí Minh). . Năm 1936, khi 19 tuổi, Phạm Văn Chiêu tốt nghiệp xuất sắc trường Sư phạm Sài Gòn, dạy học ở trường tiểu học Gia Định (Gò Vấp). Từ năm 1936 đến năm 1942, ông là là Hiệu trưởng trường Tổng Hóc Môn. Tận mắt chứng kiến cuộc sống khốn cùng của nhân dân dưới sự cai trị của thực dân Pháp, cùng với một lòng yêu nước nồng nàn và ước mơ giải phóng quê hương, suốt thời gian dạy học, thầy Bảy Chiêu đã mang hết tâm lực của mình truyền bá cho học sinh những tư tưởng tiến bộ, tình yêu quê hương, đất nước, lòng căm thù giặc sâu sắc. Do những hoạt động yêu nước, bác Bảy Chiêu đã hai lần bị thực dân Pháp bắt và chính trong nơi ngục sâu tăm tối ấy bác Bảy Chiêu đã được tiếp xúc với những nhà yêu nước, đảng viên cộng sản, bắt đầu tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, giác ngộ lý tưởng cộng sản. Tháng 4/1944, đồng chí Phạm Văn Chiêu được kết nạp Đảng Cộng sản Đông Dương, sau đó trở thành một trong những cán bộ lãnh đạo chủ chốt của tỉnh Gia Định.
Cách mạng tháng Tám bùng nổ, với cương vị Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Gia Định, đồng chí Phạm Văn Chiêu đã tổ chức cho Mặt trận Việt Minh Gò Vấp ra mắt công khai, tuyên truyền cương lĩnh và chương trình của Mặt trận Việt Minh, phát động đồng bào khởi nghĩa giành chính quyền. Cách mạng Tháng Tám thắng lợi mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc, một cuộc đổi đời chưa từng có với mỗi người Việt Nam; đã lật nhào chế độ quân chủ phong kiến hơn một nghìn năm, ách thống trị thực dân hơn 80 năm, giải phóng đất nước khỏi sự chiếm đóng của phát-xít Nhật suốt 5 năm. Nhân dân ta từ thân phận nô lệ trở thành người chủ thực sự của đất nước, làm chủ vận mệnh, cuộc sống của mình. Thế nhưng, hòa bình chẳng được bao lâu, chỉ một tháng sau, nhân dân Nam Bộ đã phải nổ tiếng súng đầu tiên bắt đầu cuộc kháng chiến chống Pháp.
Bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp, đồng chí Phạm Văn Chiêu cùng Tỉnh ủy Gia Định chủ trương xây dựng những khu căn cứ kháng chiến ngay ở ngoại ô, phụ cận Sài Gòn, quyết tâm bám trụ, không rút đi xa, cố bám đất, bám dân, làm chiến tranh du kích. Thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy Gia Định, sau ngày 5/10/1945, các lực lượng cách mạng chiến đấu bảo vệ thành phố, các cơ quan kháng chiến của tỉnh Gia Định, thành phố Sài Gòn, quận Gò Vấp và một bộ phận của Xứ ủy, Tổng Công đoàn Nam Bộ... lần lượt rút về An Phú Đông. Ngày 25/12/1945, tỉnh Gia Định mở Hội nghị cán bộ tại vườn Cau Đỏ, Thạnh Lộc. Hội nghị nhất trí bám trụ tại An Phú Đông để vừa chiến đấu vừa củng cố xây dựng lực lượng kháng chiến. Bám trụ chiến đấu được ở vùng ven Sài Gòn thì có nhiều tiếng vang lớn với kháng chiến, giữ được lòng tin của đồng bào đối với kháng chiến. Tại hội nghị đồng chí Phạm Văn Chiêu cùng Tỉnh ủy Gia Định quyết định chính thức thành lập "chiến khu An Phú Đông".
Có thể nói, trong bối cảnh khó khăn, phức tạp những ngày đầu kháng chiến chống Pháp sự hình thành chiến khu An Phú Đông - chiến khu đầu tiên của tỉnh Gia Định, cũng là căn cứ địa đầu tiên của cuộc kháng chiến chống Pháp tại Nam Bộ, ngay sát nách trung tâm đầu não của kẻ thù, đã thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo của Tỉnh ủy Gia Định nói chung, đồng chí Phạm Văn Chiêu nói riêng. Đồng thời đã gây được tiếng vang lớn, củng cố niềm tin cho cán bộ, đảng viên và nhân dân tỉnh Gia Định và Sài Gòn - Chợ Lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Việc xây dựng và bám trụ thành công tại chiến khu An Phú Đông của tỉnh Gia Định kiên cường, đã đưa tỉnh Gia Định thành một trong những ngọn cờ đầu của toàn Nam Bộ trong kháng chiến chống thực dân Pháp về nhiều mặt, vừa chiến đấu bảo vệ xóm làng, vừa xây dựng cuộc sống mới trong các vùng do chính quyền cách mạng quản lý.
Tuy nhiên, lúc này tại tỉnh vẫn còn tồn tại hai tỉnh ủy, trước tình hình đó, tháng 10/1946, tại xã Tân Thới Hiệp, đồng chí Lê Minh Định thay mặt Khu 7 dự một cuộc họp giữa những đồng chí có trách nhiệm trong hai “Tỉnh ủy” ở Gia Định để bàn thành lập một Tỉnh ủy thống nhất. Hội nghị nhất trí cử ra một Tỉnh ủy gồm 11 đồng chí: Phạm Văn Khung, Phạm Văn Chiêu, Nguyễn Văn Lượng, Nguyễn Văn Dung, Nguyễn Văn Bảo, Tô Ký, Võ Văn Thời, Nguyễn Súng, Phạm Văn Các, Trịnh Thị Miếng, Nguyễn Oắng và không cử Bí thư. Vì thế, Khu ủy Khu 7 cử đồng chí Trần Văn Thới xuống làm Bí thư Tỉnh ủy Gia Định. Tháng 10/1947, đồng chí Trần Văn Thới chuyển về Mặt trận Việt Minh Nam bộ. Đồng chí Phạm Văn Chiêu được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Gia Định, kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính.
Trong suốt thời gian lãnh đạo tỉnh Gia Định của đồng chí Phạm Văn Chiêu, tỉnh Gia Định được đánh giá có thành tích nổi bật về xây dựng chính quyền, xây dựng lực lượng vũ trang, chiến tranh du kích và chiến tranh nhân dân... Không những vậy, tỉnh Gia Định còn có vinh dự được Trung ương Đảng biểu dương về thành tích lãnh đạo Đảng bộ và nhân dân phát triển mạnh các phong trào kháng chiến ở địa phương. Ngày 25/4/1949, tại Chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký quyết định tặng thưởng đồng chí Phạm Văn Chiêu - Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Gia Định Huân chương Độc lập vì đã “Có công giữ vững và phát triển cơ sở kháng chiến tại một địa phương liền sát địch - Có thành tích vẻ vang”. Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn gửi Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch mang về Nam Bộ ba tặng phẩm của Bác cho các đồng chí: Trần Văn Giàu, Phạm Văn Bạch và Phạm Văn Chiêu. Đây là những phần thưởng xứng đáng dành cho đồng chí Phạm Văn Chiêu do có nhiều thành tích xuất sắc lãnh đạo nhân dân Gia Định kháng chiến chống Pháp.
Hiệp định Geneve được ký kết, đồng chí Phạm Văn Chiêu lên đường tập kết ra Bắc. Suốt những năm tháng “ngày Bắc đêm Nam” sau đó, đồng chí vẫn luôn hoàn thành mọi nhiệm vụ mà Đảng giao phó như trưởng phòng tổ chức dân chủ - Vụ Dân chính, Bộ Nội vụ (1/1955-5/1955); Trưởng tiểu ban quan hệ Bắc Nam- Ban quan hệ Bắc Nam Trung ương (6/1955-8/1955); lãnh đạo cấp vụ, người đứng đầu cấp ủy của Bộ Ngoại giao: Vụ phó Vụ Á Phi, Bộ Ngoại giao (10/1956-10/1957), Vụ phó Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Ngoại giao (10/1957-1959); Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Ngoại giao (1960-10/1961); Bí thư Đảng ủy Bộ Ngoại giao( từ 1958-1961); Chánh văn phòng Tổng cục thống kê… Tháng 2 năm 1968, đồng chí được nhận quyết định nghỉ hưu. Có thể nói, trong suốt cuộc hành trình ấy, dù ở đâu, trên bất kỳ cương vị nào, đồng chí Phạm Văn Chiêu vẫn luôn là một người con ưu tú của miền Nam, vẫn luôn tận tụy cống hiến cho cách mạng, cho cuộc kháng chiến của dân tộc và đã có những đóng góp nhất định vào cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
