Đồng chí Tổng Bí thư Đỗ Mười - Nhà lãnh đạo xuất sắc, có uy tín lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta

Đồng chí Tổng Bí thư Đỗ Mười - Nhà lãnh đạo xuất sắc, có uy tín lớn của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta

Đồng chí Đỗ Mười (1917-2018), tên khai sinh là Nguyễn Duy Cống (còn có tên là Lê Định), sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội.

Đồng chí đã sớm giác ngộ cách mạng, từ khi 19 tuổi, đồng chí đã tích cực tham gia phong trào Bình dân, Tổ chức Ái hữu thợ mỏ Hòn Gai. Năm 1938, tham gia Công hội, vận động phong trào ủng hộ Liên Xô. Tháng 6-1939, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Năm 1940, đồng chí bị thực dân Pháp bắt và kết án 10 năm tù giam ở nhà tù Hà Đông, Hỏa Lò (Hà Nội). Dù bị kẻ thù tra tấn dã man nhưng đồng chí vẫn rất mực kiên trung với cách mạng, giữ vững khí tiết của người cộng sản, không chịu khuất phục, cùng các chiến sĩ trong tù bí mật tổ chức vượt ngục, bắt liên lạc với Đảng để tiếp tục hoạt động cách mạng, vì lý tưởng giải phóng dân tộc ta.

Hoạt động và cống hiến của đồng chí Đỗ Mười trước năm 1975

Xuất thân từ một gia đình nông dân, đồng chí Đỗ Mười làm công nhân thợ sơn, tham gia cách mạng từ năm 1936, trong phong trào Mặt trận Bình dân. Năm 1939, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1941[1], đồng chí bị đế quốc Pháp bắt, kết án 10 năm tù giam tại nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội.Mặc dù phải trải qua những tháng ngày bị giam cầm hết sức ngặt nghèo, hà khắc nhưng lòng yêu nước, ý chí chiến đấu của đồng chí Đỗ Mười không hề bị suy giảm, trái lại, nó càng được nung nấu, hun đúc, nuôi dưỡng hằng ngày. Ông cùng các chiến sĩ tù chính trị đang bị giam cầm tìm mọi cách khắc phục khó khăn, gian khổ, thiếu thốn, biến “nhà tù thành trường học cách mạng”, biên soạn nhiều tài liệu để tuyên truyền cách mạng cũng như phục vụ cho việc học tập văn hoá, chính trị của các tù nhân ngay trong nhà tù, như: Chủ nghĩa Mácxít phổ thông, Cách mạng tư sản dân quyền...; tham gia lãnh đạo nhiều cuộc đấu tranh chống lại chế độ giam cầm hà khắc của bọn thực dân...

Sau sự kiện Nhật đảo chính Pháp (9-3-1945), tình hình trại giam có sự chuyển biến mau chóng, quân Nhật chưa thiết lập được trật tự cai trị mới. Nhận thấy đây là thời cơ tốt để có thể thực hiện cuộc vượt ngục, đồng chí Đỗ Mười cùng với các đồng chí khác đều thể hiện quyết tâm dù có gian khổ, phải hi sinh cũng phải tìm mọi cách để thoát ra cho bằng được.

Sau khi thoát khỏi nhà tù, đồng chí Đỗ Mười cùng các đồng chí trong nhóm nhanh chóng đi ra phía bờ sông, men theo đường đê và đi về nhà đồng chí Đỗ Mười ở làng Đông Phù, tại đây, các đồng chí chuẩn bị và phân công nhau tìm liên lạc với Đảng để sẵn sàng nhận nhiệm vụ mới. Sau đó, đồng chí được Đảng phân công về tham gia Ban khởi nghĩa Tỉnh ủy Hà Đông, phụ trách phong trào cách mạng huyện Ứng Hòa và Mỹ Đức và trực tiếp lãnh đạo cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Đông, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Đỗ Mười làm Bí thư Tỉnh ủy Hà Đông[2]. Năm 1946, đồng chí được Trung ương làm cử làm Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam[3], đến cuối năm 1946, làm Bí thư Tỉnh ủy kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính tỉnh Nam Định. Năm 1948, đồng chí làm Khu ủy viên Liên khu ủy III kiêm Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình, và phụ trách một số tỉnh khác, đồng chí có nhiệm vụ xây dựng chính quyền cách mạng và tổ chức cuộc chiến đấu của nhân dân các tỉnh vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng[4].

Năm 1950, đồng chí làm Phó bí thư Liên Khu ủy III kiêm Phó chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính Liên khu III, Chính ủy Bộ tư lệnh Liên khu III. Ngày 24-5-1952, do tình hình của chiến trường Liên khu III bị chia cắt, gặp nhiều khó khăn, Trung ương Đảng và Tổng Quân ủy quyết định thành lập Khu Tả ngạn sông Hồng, chỉ định đồng chí Đỗ Mười làm Bí thư Khu ủy, kiêm Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến hành chính khu và Chính ủy Bộ tư lệnh khu Tả ngạn sông Hồng[5]… Là một trong những người lãnh đạo chủ chốt trong vùng địch hậu ở chiến trường chính Bắc Bộ, đồng chí trở thành người chỉ huy, nhà quân sự tài năng, được mệnh danh là một vị tướng của chiến tranh du kích ở Đồng bằng Bắc Bộ.