Đồng chí Trần Duy Hưng với ngày trở về Thủ đô (10/10/1954)

Ngay khi còn là sinh viên, ông đã tích cực tham gia các phong trào, các cuộc vận động xã hội. Do có uy tín lớn trong thanh niên, trong trí thức trẻ nên ông được cử làm lãnh tụ phong trào Hướng đạo sinh Bắc kỳ dưới sự dìu dắt của đồng chí Hoàng Đạo Thúy. Tốt nghiệp với thành tích xuất sắc, ông mở phòng khám tư tại số 6 phố Bông Nhuộm. Phòng khám này cũng là địa điểm gặp gỡ của cán bộ Việt Minh, đồng thời cung cấp thuốc men cho chiến khu. Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, Vua Bảo Đại mời ông tham gia Chính phủ và làm Bộ trưởng Bộ Thanh niên Quốc gia Việt Nam nhưng ông đã viết đơn từ chối.

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ động đến thăm gia đình bác sĩ Trần Duy Hưng tại tư gia và đề nghị bác sĩ đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Sau những ngày suy nghĩ lời tâm sự chân tình của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Bản thân tôi cũng chưa bao giờ lãnh đạo một đất nước. Chúng ta phải vừa làm vừa học thôi”, bác sỹ Trần Duy Hưng đã nhận lời của Người. Từ ngày 30/8/1945, ông đảm nhận chức vụ Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nộ, lúc đó ông 33 tuổi.

Đồng chí Trần Duy Hưng. Ảnh tư liệu.

Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Thành ủy Hà Nội, với uy tín của mình, đồng chí Trần Duy Hưng đã vận động, thuyết phục và quy tụ được các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là tầng lớp nhân sĩ, trí thức, các nhà tư sản yêu nước cỡ lớn tham gia vào sự nghiệp kiến quốc và bảo vệ thành quả của cuộc Cách mạng Tháng Tám vĩ đại. Trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946, đồng chí Trần Duy Hưng trúng cử với tỷ lệ cao 73,7% và đứng thứ hai chỉ sau Chủ tịch Hồ Chí Minh (tỷ lệ 98,4%).

Sau ngày Toàn quốc kháng chiến năm 1946, bác sỹ Trần Duy Hưng lên chiến khu Việt Bắc, đảm nhiệm chức Thứ trưởng Bộ Nội Vụ (từ tháng 4/1947 đến năm 1954), sau đó là Thứ trưởng Bộ Y tế (tháng 6/1954).

Ngày 21/7/1954, Hiệp định Giơ-ne-vơ về Việt Nam được ký kết. Theo đó, Hà Nội nằm trong khu vực tập kết 80 ngày của quân đội Pháp. Đề phòng âm mưu của thực dân Pháp lợi dụng thời điểm này để phá hoại các cơ sở kinh tế, văn hóa, lôi kéo người di cư vào Nam, bộ đội ta đã khẩn trương chuẩn bị cho việc tiếp quản Thủ đô. Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng cử các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Lê Văn Lương, Xuân Thủy, Tố Hữu trực tiếp lãnh đạo và chỉ đạo công tác này. Ngày 17/9/1954, Ủy ban Quân chính thành phố Hà Nội được thành lập do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 308 làm Chủ tịch và bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch để tiếp nhận và quản lý thành phố.

Ngày 6/10/1954, quân Pháp rút khỏi quận Văn Điển và thị xã Hà Đông. Sáng ngày 8/10/1954 các đơn vị bộ đội ta chia nhiều hướng tiến vào ngoại thành Hà Nội. Đến 16 giờ 30 cùng ngày, đội hình tiến sát vành đai đê La Thành, Vĩnh Tuy, Bạch Mai, Ngã Tư Sở, Ô Cầu Giấy và Nhật Tân. 6 giờ sáng ngày 9/10/1954, Quân đội nhân dân Việt Nam theo nhiều hướng từ ngoại thành tiến vào nội thành chia làm nhiều cánh quân tiến qua 5 cửa ô chính rồi từ đó tỏa đi tiếp quản các nơi như nhà Ga, phủ Toàn quyền, khu Đồn Thủy, khu Bờ Hồ, phủ Thống sứ… 16 giờ, những người lính Pháp cuối cùng rời khỏi thành phố, lặng lẽ rút sang phía Bắc cầu Long Biên. 16 giờ 30 phút, bộ đội ta tiếp nhận, kiểm soát tuyệt đối an toàn, nhanh chóng và trật tự hoàn toàn thành phố Hà Nội.

Bác sĩ Trần Duy Hưng, trong ngày tiếp quản Thủ đô, ngày 10/10/1954.

9 giờ 30 phút ngày 10/10/1954, Đoàn cơ giới và pháo binh cùng chỉ huy do đồng chí Vương Thừa Vũ và Trần Duy Hưng dẫn đầu tiếp quản Hà Nội. 15 giờ cùng ngày, hàng vạn nhân dân Thủ đô Hà Nội dự lễ chào cờ do Ủy ban Quân chính thành phố tổ chức tại sân vận động Cột Cờ Hà Nội. Tại buổi lễ, đồng chí Vương Thừa Vũ đã đọc lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân ngày giải phóng: “… Tám năm qua, Chính phủ phải rời xa Thủ đô để kháng chiến cứu nước. Tuy xa nhau, nhưng lòng Chính phủ luôn luôn gần cạnh đồng bào. Ngày nay, do nhân dân ta đoàn kết nhất trí, quân đội ta chiến đấu anh dũng, hòa bình đã thắng lợi, Chính phủ lại trở về với Thủ đô, với đồng bào. Muôn dặm một nhà, lòng vui mừng khôn xiết…”

Ngày 4/11/1954, đồng chí Trần Duy Hưng được Chủ tịch Hồ Chí Minh bổ nhiệm làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố, sau này là Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đến năm 1977.

Ghi nhận công lao to lớn của bác sĩ Trần Duy Hưng cho Đảng, Nhà nước và nhân dân, ngày 3/02/2005, Chủ tịch nước đã truy tặng đồng chí Huân chương Hồ Chí Minh.

Nhận xét về bác sĩ Trần Duy Hưng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng viết: “Một con người của nhân dân, là một trí thức để lại tấm gương sáng cho các thế hệ trí thức hôm nay và mai sau”.

Kỷ niệm ngày Giải phóng Thủ đô (10/10), mỗi người dân Hà Nội lại nhớ về vị Chủ tịch thành phố đầu tiên với đức tính giản dị, liêm khiết, hết lòng vì một Thủ đô của đất nước.

Thanh Tâm