Đồng chí Trần Hữu Lợi – Người trinh sát “mắt thần” của Liên khu III

Đồng chí Trần Hữu Lợi – Người trinh sát “mắt thần” của Liên khu III

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, lực lượng trinh sát giữ vai trò vô cùng quan trọng: nắm địch, hiểu địch, thâm nhập ngay giữa lòng địch để cung cấp thông tin chính xác cho chỉ huy. Đồng chí Trần Hữu Lợi – chiến sĩ trinh sát của Trung đoàn 42 (Liên khu III) – là một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng ấy, được đồng đội gọi bằng cái tên trìu mến: “mắt thần vùng địch hậu”.

Tuổi thơ trong vùng địch chiếm

Trần Hữu Lợi sinh năm 1928 ở vùng ven Ninh Giang (Hải Dương), nơi từng là địa bàn chiếm đóng của thực dân Pháp từ rất sớm. Lợi chứng kiến tận mắt cảnh lính lê dương hành hạ dân làng, bắt thanh niên đi phu, tịch thu lúa gạo… Chính sự áp bức ấy khiến Lợi nung nấu ý chí đứng lên.

Khi 17 tuổi, anh gia nhập đội tự vệ tại địa phương, tham gia phá đường, cảnh giới đồn bốt và hỗ trợ du kích đột kích các toán tuần tra. Vì nhanh nhẹn, thông minh và có khả năng quan sát tinh tế, anh được điều về đơn vị trinh sát của trung đoàn.

Những chuyến thâm nhập hiểm nghèo

Nhiệm vụ của Lợi là thâm nhập những khu vực địch đóng quân, nắm số lượng binh lực, vũ khí, và thậm chí cả thói quen sinh hoạt của từng đơn vị Pháp.

Có lần, để tiếp cận đồn Kẻ Sặt – một đồn lớn của Pháp tại Hải Dương – Lợi cải trang thành người bán củi rong. Anh đội nón rách, gò lưng kéo xe bò đi qua cổng đồn, lẫn vào đoàn dân bị kiểm soát. Qua quan sát, anh ghi nhớ vị trí tháp canh, kho đạn, nơi đặt đại liên và đường tuần tra của địch. Trở về, bản sơ đồ anh vẽ chi tiết đến mức chỉ huy nhận xét: “Như người từng sống trong đồn.”

Cũng nhờ bản đồ ấy, bộ đội ta tổ chức một trận tập kích đêm vào kho đạn, phá hủy hàng tấn vật tư chiến tranh của địch.

Đêm vượt sông Luộc – cuộc đối đầu sinh tử

Tháng 10/1951, trung đoàn nhận nhiệm vụ đánh chặn cuộc càn quét lớn mà quân Pháp chuẩn bị tiến hành dọc tuyến sông Luộc. Để nắm được kế hoạch của địch, Lợi cùng một tổ trinh sát được giao nhiệm vụ vượt sông, thâm nhập khu tập kết của địch ở Đông Xuyên.

Trong đêm tối, Lợi bơi qua sông giữa lúc địch đang thả pháo dù soi sáng mặt nước. Tới bờ, anh luồn dưới các rặng tre, tránh các toán tuần tra, rồi vào sát khu lán của quân Pháp. Anh nghe được cuộc trao đổi giữa các sĩ quan, ghi nhớ thời gian xuất kích, hướng tiến quân và số lượng xe cơ giới.

Trên đường rút lui, một lính gác bất ngờ phát hiện tiếng động. Lợi bình tĩnh ném một hòn sỏi hướng ngược lại, đánh lạc hướng, rồi lặng lẽ rút về bờ sông, bơi trở lại với thông tin vô cùng quan trọng. Nhờ đó, trung đoàn của ta giăng sẵn trận địa, đánh bại cuộc càn, buộc địch rút lui sau 6 giờ giao tranh.

Hy sinh trong cuộc đột kích đồn Cầu Xe

Năm 1953, trong chiến dịch phá bình định tại vùng Hải Dương – Hưng Yên, Trung đoàn 42 quyết định đánh đồn Cầu Xe – một vị trí kiên cố, nhiều lớp rào thép gai. Lợi được phân công dẫn mũi đột nhập chính.

Khi đơn vị vượt qua lớp rào đầu tiên, địch phát hiện và bắn pháo sáng. Để che đường rút của đồng đội, Lợi lao lên, dùng súng ngắn khống chế hỏa điểm trước mặt. Anh trúng đạn ngay tại cửa đột phá, nhưng đã giúp cả mũi tiến công vượt qua được rào cuối và đánh vào trung tâm đồn.

Khi đồng đội quay lại, Lợi đã nằm yên, tay vẫn nắm chặt khẩu súng.

Anh hy sinh ở tuổi 25 – tuổi đẹp nhất của đời người.

Dấu ấn của một người trinh sát tài năng

Sau chiến thắng, Trung đoàn 42 truy tặng Lợi danh hiệu “Chiến sĩ trinh sát xuất sắc”, còn nhân dân địa phương lưu truyền câu nói:

“Nếu muốn biết địch nghĩ gì – hỏi Lợi.”

Trần Hữu Lợi mãi mãi là hình ảnh người trinh sát gan dạ, lặng thầm nhưng vô cùng quan trọng, góp phần vào những chiến công vang dội của quân dân Liên khu III.