Đồng chí Trần Phú - Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng ta

1. Những hoạt động yêu nước và cách mạng của đồng chí Trần Phú trước năm 1930Đồng chí Trần Phú, quê làng Tùng Ảnh, sinh ngày 1-5-1904 tại Tuy An, tỉnh Phú Yên, khi cụ thân sinh là giải nguyên Trần Phổ đang dạy học ở đây. Năm 1907, Trần Phổ được cử ra làm tri huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Nhưng năm 1908, ông Trần Phổ bị triều đình Huế khiển trách vì đã ngồi yên, để cho phong trào chống thuế dấy lên rầm rộ, rồi bị tên Tây đồn bức bách phải cấp ngựa và phu để đi đàn áp những người dân lành, ông liền tự vẫn để tỏ thái độ phản kháng.Mẹ đồng chí Trần Phú là bà Hoàng Thị Cát (quê Nghi Lộc) phải mở hàng quán để nuôi 8 đứa con thơ ấu, nhưng hai năm sau, 1910, bà ốm nặng và qua đời... Cái chết của cha, mẹ đã để lại trong lòng cậu bé Trần Phú sự căm thù giặc sâu sắc. Thù nhà, nợ nước đã quyện chặt với nhau trong con người Trần Phú từ tuổi ấu thơ.Đồng chí Tổng Bí thư Trần Phú (1904-1931).Đồng chí Trần Phú được người anh cả Trần Tương, lấy vợ ở huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, đưa về nuôi và cho vào Huế học trường Pháp - Việt Đông Ba, rồi thi vào học trường Quốc học Huế. Năm 1921, học sinh lớp đệ tam của trường bãi khóa để phản đối giáo sư người Pháp bạc đãi, nhục mạ học sinh, trong số học sinh tham gia có Trần Phú.Mùa hè năm 1922, Trần Phú đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp bậc thành chung. Lúc này đồng chí Trần Phú mới 18 tuổi. Thầy Võ Liêm Sơn đặt niềm tin vào người học trò yêu của mình: “Thầy mãi tới 25 tuổi mới đỗ được thành chung. Con đã đạt sớm hơn thầy nhiều. Nhưng thầy hy vọng con sẽ có con đường đi khác với con đường mòn mà lớp người như thân sinh con, như thầy, đã đi”[1].Sau khi đỗ đầu kỳ thi thành chung ở Huế năm 1922, Trần Phú được bổ làm giáo viên trường tiểu học Cao Xuân Dục ở thành phố Vinh. Ngoài việc dạy học, đồng chí bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước. Trong số học sinh của Trần Phú lúc này, có Nguyễn Thị Minh Khai, về sau đã thành một cán bộ ưu tú của Đảng.Hiệu trưởng lúc ấy là Trần Đình Thanh (tức Trần Mộng Bạch), là người có chí hướng yêu nước, nên nhanh chóng trở thành bạn tâm giao với Trần Phú. Mấy năm sau lại có thêm Hà Huy Tập cũng là người có tâm huyết, về dạy ở trường Cao Xuân Dục. Ba người bạn đồng hương Hà Tĩnh trở nên gần gũi, thân thiết, thường đi lại với Tôn Quang Phiệt, người uyên thâm Hán học, đang học tại trường Quốc học Vinh. Họ lại cùng các bạn nhà giáo Trần Văn Tăng, Ngô Đức Diễn, Phan Kiêm Huy... lập nhóm đọc sách báo bí mật nên luôn gặp nhau ở nhà thầy Thanh.Những năm này ở Vinh đã xuất hiện một số cuộc đấu tranh của công nhân. Phong trào đấu tranh đó đã ảnh hưởng đến những người trí thức, dẫn đến việc thành lập Hội phục Việt (sau đổi tên là Hưng Nam)[2]. Đồng chí Trần Phú là một trong những hội viên đầu tiên. Đồng chí đã cùng các hội viên khác tổ chức truy điệu cụ Phan Chu Trinh, tham gia phong trào làm đơn lấy chữ ký đòi thực dân Pháp trả tự do cho cụ Phan Bội Châu, mở các lớp học ban đêm dạy chữ quốc ngữ cho người lao động trong thành phố[3].Cuối học kỳ năm 1926, Trần Phú xin thôi dạy học và được cử sang Lào vận động công nhân vùng mỏ. Lúc này, Hội Hưng Nam được biết Nguyễn Ái Quốc từ Pháp, sang Nga rồi về Trung Quốc lập tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, nên lại cử Trần Phú đi Quảng Châu tìm hiểu và đề nghị hợp nhất hai tổ chức cách mạng trong, ngoài nước.Đến Quảng Châu, đồng chí Trần Phú được dự lớp huấn luyện do Nguyễn Ái Quốc phụ trách. Trần Phú đã cùng với Nguyễn Ngọc Ba (người học trò cũ) được cử về hoạt động ở Nghệ An, Trung Kỳ. Đồng chí Trần Phú bí mật đi tàu thủy về Hải Phòng rồi đi xe lửa về Vinh, báo cáo với ban lãnh đạo Hội Hưng Nam về tổ chức và đường lối cách mạng mà ông đã tiếp thụ được và đề nghị Hội chuyển hướng theo đường lối mới.Nhưng lúc này, mật thám Pháp đang ráo riết truy nã ông, nên tổ chức quyết định cử đồng chí Trần Phú trở lại Quảng Châu hoạt động. Như vậy, suốt 5 năm bền bỉ, tận tụy làm việc không biết mệt mỏi trên đất Vinh (Nghệ An), Trần Phú đã đào tạo, gieo mầm và vun đắp cho phong trào cách mạng ở Vinh - Bến Thủy một đội ngũ đông đảo các thành phần yêu nước bao gồm: Trí thức, học sinh, công nhân, nông dân, thợ thuyền. Đó là sự chuẩn bị lực lượng cho một cuộc cách mạng khi có Đảng lãnh đạo. Đó cũng chính là sự chuẩn bị cho cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh trong những năm 1930-1931 diễn ra mạnh mẽ sau này.2. Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt NamĐầu năm 1927, đồng chí Trần Phú được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc gửi sang học tại Trường Đại học Phương Đông (Liên Xô). Nguyễn Ái Quốc biết rõ ưu điểm, khả năng, triển vọng của Trần Phú cho nên quyết tâm đào tạo cán bộ chuẩn bị cho Đảng. Trong bức thư đề ngày 25-6-1927, gửi Chi bộ đảng Trường Đại học Phương Đông, Nguyễn Ái Quốc đề nghị thành lập nhóm cộng sản Việt Nam, những người đang học tại trường, và cử “… Lequy (tức Trần Phú). Đồng chí cuối cùng được cử làm Bí thư nhóm”[4]. Đồng chí Trần Phú trở thành Bí thư chi bộ đầu tiên của Chi bộ những người cộng sản Việt Nam tại Trường Đại học Phương Đông.Nhà số 90 phố Thợ Nhuộm, nơi Tổng Bí thư Trần Phú viết Luận cương. Tại Trường Đại học Phương Đông, đồng chí Trần Phú được học tập, nghiên cứu lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, lịch sử phong trào cách mạng và công nhân thế giới, tham gia hoạt động thực tiễn, trao đổi, thảo luận với các đồng chí cộng sản của các đảng anh em về những vấn đề cách mạng, dân tộc và thuộc địa. Sau 3 năm học tập và rèn luyện, Trần Phú trở thành một trong những thanh niên cách mạng Việt Nam được trang bị một cách căn bản lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, đã trưởng thành vượt bậc, đủ sức gánh vác những nhiệm vụ lớn lao của cách mạng Việt Nam.Tháng 6-1929, Trần Phú kết thúc khoá học ở Trường Đại học Phương Đông, nhưng phải vào điều trị tại bệnh viện vì bệnh tràng nhạc (lao hạch). Ngày 27-10-1929, đồng chí Trần Phú nhận bản Chỉ thị công tác ở Đông Dương của Quốc tế Cộng sản[5]. Gần giữa tháng 11-1929, đồng chí Trần Phú bắt đầu hành trình chuẩn bị trở về nước qua đường Đức, Bỉ, Pháp, từ Pháp về có ghé qua Sài Gòn[6].Khoảng giữa tháng 3-1930, đồng chí Trần Phú về đến Trung Quốc, vui mừng gặp lại lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đồng chí Nguyễn Ái Quốc thông báo về kết quả của Hội nghị hợp nhất ba tổ chức cộng sản ở Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập và thông qua các văn kiện… và Ban Chấp hành lâm thời[7].