ĐỒNG CHÍ TRẦN SUYỀN (SÁU RÂU) – NGƯỜI LÃNH ĐẠO KIÊN TRUNG, BÌNH DỊ CỦA QUÊ HƯƠNG PHÚ YÊN
Đồng chí Trần Suyền là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc của Đảng bộ và nhân dân tỉnh Phú Yên. Cuộc đời ông là một bản anh hùng ca về tinh thần kiên trung cách mạng, tư duy cẩn trọng, cụ thể và sự hy sinh hiến dâng trọn vẹn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng quê hương.
1. Trí thức trẻ dấn thân vào con đường cách mạng (1942 - 1954)
Năm 1942, sau khi đỗ tú tài tại Huế, người thanh niên Trần Suyền cùng vợ là bà Nguyễn Thị Phú ra Hà Nội. Nhận thấy Phú Yên là một tỉnh thuần nông, ông quyết định theo học Trường Đại học Canh nông với ước vọng nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi để phát triển kinh tế tỉnh nhà sau này. Đến năm 1945, làn sóng cách mạng dâng cao, ông bỏ học về quê hương Tuy Hòa, liên lạc với giới trí thức trẻ hoạt động và tham gia tổng khởi nghĩa giành chính quyền.
Ngày 28/8/1945, ông được cử làm Chủ tịch Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời phủ Tuy Hòa. Trải qua một giai đoạn ngắn biến động do các tổ chức chưa kịp hiểu nhau dẫn đến bị bắt giữ, đầu năm 1946 ông được tự do và trở ra Hà Nội học tiếp. Tại đây, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương vào tháng 10/1946. Sau một thời gian hoạt động tại Bình Định, cuối năm 1947 ông trở về Phú Yên tham gia Tỉnh ủy, giữ chức Chính trị viên Tỉnh đội, rồi tham gia Ban Chấp hành Nông vận Liên khu V cho đến ngày đình chiến.
2. Linh hồn của phong trào kháng chiến chống Mỹ tại Phú Yên (1954 - 1975)
Tháng 7/1954, sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, ông Trần Suyền tự nguyện ở lại miền Nam bám trụ địa bàn Phú Yên, được bổ sung vào Tỉnh ủy với mật danh “Sáu Râu” – cái tên gắn liền suốt cuộc đời hoạt động bí mật của ông.
Trong giai đoạn đen tối 1955-1956 khi cơ sở bị địch khủng bố trắng và đứt liên lạc, với tác phong mạo hiểm, sâu sát, ông đã lặn lội xuyên núi, cải trang vào vùng địch hậu Sông Cầu tìm lại Phó Bí thư Huyện ủy Đồng Xuân Đỗ Hòa Thái khi đó đang ẩn nấp trong hang đá. Tiếp đó, ông chỉ đạo bắt liên lạc, củng cố lại Huyện ủy Tuy Hòa 1 và Tuy Hòa 2.
Năm 1959, nhận thấy sự tàn ác của tên xã trưởng Thống Cường gây nghẽn phong trào, ông Sáu Râu đã trực tiếp cùng tổ hành động đột nhập tiêu diệt tên ác ôn này. Tiếng súng diệt Thống Cường mở màn cho phương châm “diệt một tên để rung chuyển cả bọn”, thúc đẩy phong trào Đồng Khởi phát triển mạnh mẽ tại Phú Yên.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Năm 1961, trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy, ông nhận trọng trách từ Trung ương phải giải thoát Luật sư Nguyễn Hữu Thọ đang bị Mỹ - Diệm quản thúc. Bằng sự táo bạo và chỉ đạo kiên trì, sau 3 lần tổ chức tiến công, lực lượng của ta đã giải thoát thành công Luật sư đưa về căn cứ.
Cuối năm 1963, để giải quyết bài toán thiếu hụt vũ khí, ông Sáu Râu được điều động làm Trưởng ban tổ chức tiếp nhận vũ khí đường biển tại Vũng Rô. Dưới sự khảo sát và chỉ huy của ông, bến Vũng Rô đón liên tiếp 4 chuyến tàu không số an toàn, tạo nên mạch máu vũ khí chi viện đắc lực cho chiến trường Phú Yên, Khánh Hòa và Đắk Lắk.
Không dừng lại ở đó, từ kinh nghiệm học tập tại Củ Chi, ông Sáu Râu là người quyết đoán phát động và chỉ đạo bền bỉ quân dân đào thành công địa đạo Gò Thì Thùng (Tuy An), tạo thế trận phòng thủ vững chắc ngay tại căn cứ lòng địch.
3. Vượt qua nghịch cảnh riêng và cống hiến đến hơi thở cuối cùng
Đằng sau những chiến công lẫy lừng là một cuộc đời riêng đầy bi kịch và đắng cay. Năm 1968, người vợ đầu Nguyễn Thị Phú trúng bom hy sinh tại cơ quan Huyện ủy miền Tây. Nén đau thương, ông Sáu Râu cùng đồng đội vượt qua thời kỳ ác liệt nhất dưới mưa bom B52 và chất độc hóa học. Là một kỹ sư canh nông, ông dẫn đầu phong trào tăng gia sản xuất “ngày ngụy trang, đêm trồng mì”, hướng dẫn chiến sĩ tiết kiệm từng củ sắn, gốc sung, chia sẻ lương thực cho tỉnh bạn Khánh Hòa.
Sau này, ông đi bước nữa với bà Nguyễn Thị Thuận nhưng số phận nghiệt ngã một lần nữa ập đến: bà vướng mìn địch gài hy sinh sau một trận càn, bỏ lại đứa con trai nhỏ Trần Hữu Thế chưa đầy một tuổi. Ông lại lầm lũi chịu cảnh “gà trống nuôi con” giữa bom đạn chiến trường.
Sau ngày giải phóng, ông tiếp tục cống hiến qua nhiều chức vụ: Phó Bí thư Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Khánh, Chủ tịch UBMTTQVN tỉnh, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội khóa V. Khi tỉnh Phú Yên tái lập (1989), ông làm Chủ tịch Hội Liên hiệp các dân tộc rồi nghỉ hưu. Dù tuổi cao, ông vẫn trăn trở nghiên cứu kinh tế, tìm nguồn nước làm thủy lợi, thủy điện tại các căn cứ cũ. Đầu năm 1998, ông mắc bệnh ung thư – di chứng từ những năm tháng chịu ảnh hưởng của chất độc da cam – và qua đời 3 tháng sau đó.
Đồng chí Trần Suyền mất đi để lại tấm gương sáng ngời về một người cộng sản mẫu mực, sống giản dị, sẵn sàng nhận phần việc khó, phần khổ về mình, được nhân dân và đồng đội mãi mãi kính yêu.
