Đồng chí Trịnh Đông Cánh – "Người thủ lĩnh tự vệ" chỉ đạo cuộc Khởi nghĩa cướp chính quyền tại Ninh Bình

Trịnh Đông Cánh sinh năm 1912 tại làng Sơn Lai, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình. Trưởng thành từ vùng đất giàu truyền thống yêu nước Nho Quan, ông sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ và trở thành nhân tố nòng cốt trong việc xây dựng, củng cố hệ thống cơ sở Đảng tại vùng cửa ngõ miền núi Ninh Bình.

Trong giai đoạn cao trào tiền khởi nghĩa (1943 – 1945), trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình kiêm Trưởng ban Quân sự Tỉnh, Trịnh Đông Cánh đã dành trọn tâm lực xây dựng Chiến khu Quỳnh Lưu – căn cứ địa cách mạng chiến lược nối liền Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa. Ông trực tiếp chỉ đạo thành lập và huấn luyện các Đội Tự vệ Cứu quốc, trang bị vũ khí thô sơ, tổ chức các chiến dịch phá kho thóc của Nhật cứu đói cho hàng vạn nhân dân, tạo ra khí thế sục sôi cách mạng trên toàn tỉnh.

Ngày 19 tháng 8 năm 1945, ngay khi nhận được tin Hà Nội cướp chính quyền thắng lợi, Trịnh Đông Cánh cùng Ban Khởi nghĩa tỉnh Ninh Bình họp khẩn và quyết định phát lệnh Tổng khởi nghĩa. Sáng ngày 20 tháng 8 năm 1945, ông trực tiếp chỉ đạo các cánh quân tự vệ từ Chiến khu Quỳnh Lưu phối hợp cùng hàng vạn quần chúng nhân dân mang theo giáo mác, cờ đỏ sao vàng rầm rộ tiến vào bao vây thị xã Ninh Bình.

Trước sức mạnh áp đảo của lực lượng cách mạng dưới sự chỉ huy của ông, quân Nhật buộc phải thu quân về đồn cố thủ, Tỉnh trưởng chính quyền tay sai hoang mang, giao nộp toàn bộ ấn tín và chính quyền cho đại biểu Việt Minh. Thắng lợi giòn giã tại Ninh Bình dưới sự chỉ đạo sắc bén của đồng chí Trịnh Đông Cánh đã nối liền hành lang an toàn giữa các căn cứ địa cách mạng miền núi và vùng đồng bằng Bắc Bộ trong Mùa thu Lịch sử 1945.