Đồng chí Trường Chinh với việc soạn thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, Tổng Bí thư Trường Chinh (Đặng Xuân Khu) là một trong những học trò xuất sắc nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một nhà chiến lược tài ba, nhà tư tưởng, nhà văn hóa kiệt xuất của Đảng. Tên tuổi của ông gắn liền với những bước ngoặt vĩ đại của dân tộc, đặc biệt là vai trò "người mở đường", "thầy xướng xuất" cho công công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước tại Đại hội VI (1986). Tuy nhiên, di sản tư tưởng và tầm nhìn chiến lược của đồng chí Trường Chinh không dừng lại ở Đại hội VI, mà còn là nền tảng lý luận cốt lõi, soi đường cho việc soạn thảo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Cương lĩnh năm 1991) – văn kiện chiến lược có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam.

Để thấy rõ tầm vóc của đồng chí Trường Chinh đối với Cương lĩnh năm 1991, cần nhìn lại bối cảnh lịch sử đầy biến động nửa sau thập niên 1980. Khi đó, đất nước ta lâm vào khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng do kéo dài mô hình quản lý tập trung quan bao cấp và những căn bệnh chủ quan, duy ý chí. Bằng bản lĩnh của một nhà lý luận kiệt xuất và trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân, trên cương vị Tổng Bí thư (năm 1986), đồng chí Trường Chinh đã dũng cảm thực hiện cuộc tự phê bình sâu sắc, khởi xướng tư duy đổi mới với tinh thần: "Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật".

Đồng chí đã đúc kết những bài học kinh nghiệm đắt giá có tính quy luật cho thời kỳ quá độ. Trước hết là việc tôn trọng quy luật khách quan, mọi đường lối, chính sách phải xuất phát từ thực tiễn khách quan, không được vội vàng, đốt cháy giai đoạn hay áp đặt ý chí chủ quan. Bên cạnh đó là bài học lấy dân làm gốc, mọi chủ trương cách mạng phải vì lợi ích, nguyện vọng và dựa vào sức mạnh của nhân dân. Đặc biệt là sự đổi mới tư duy kinh tế, nhìn nhận lại mô hình chủ nghĩa xã hội, thừa nhận tính tất yếu của sản xuất hàng hóa, cơ chế thị trường và phát triển nền kinh tế nhiều thành phần dưới sự quản lý của Nhà nước. Những quan điểm đột phá giàu tính lý luận và thực tiễn này tại Đại hội VI chính là "viên gạch nền móng", đặt tiền đề trực tiếp định hướng cho việc nghiên cứu, soạn thảo Cương lĩnh 1991 tại Đại hội VII.

Trong quá trình chuẩn bị tư tưởng và đặt cơ sở khoa học cho Cương lĩnh năm 1991, tư tưởng của đồng chí Trường Chinh đã để lại những dấu ấn sâu sắc trên nhiều phương diện trọng yếu. Đồng chí Trường Chinh là người sớm khẳng định thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một quá trình lịch sử lâu dài, khó khăn, gian khổ và phải trải qua nhiều chặng đường. Quan điểm này giúp Cương lĩnh 1991 phác thảo rõ nét 6 đặc trưng cơ bản của xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng, khắc phục triệt để tư tưởng nôn nóng, chủ quan trước đó.

Về kinh tế, từ chỗ coi các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa là đối tượng cần cải tạo ngay, đồng chí Trường Chinh đã chỉ ra rằng việc tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần là một quy luật khách quan. Tư tưởng này được Cương lĩnh 1991 thể chế hóa thành đường lối phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Đồng thời, đồng chí luôn coi trọng việc củng cố chính quyền nhân dân, thượng tôn pháp luật và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo kim chỉ nam để Cương lĩnh 1991 xác định phương hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đồng chí đặc biệt nhấn mạnh Đảng phải thường xuyên tự chỉnh đốn, nâng tầm trí tuệ và bản lĩnh chính trị để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới, giúp Cương lĩnh 1991 khẳng định vững chắc vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với sự nghiệp đổi mới.

Quá trình soạn thảo Cương lĩnh 1991 là sự kết tinh trí tuệ của toàn Đảng, toàn dân, nhưng những cống hiến lý luận đột phá và bản lĩnh cách mạng của đồng chí Trường Chinh chính là ngọn hải đăng định hướng. Trong bối cảnh chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô rơi vào khủng hoảng rồi sụp đổ, những tư tưởng đổi mới đúng đắn, kiên định trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh do ông gieo mầm đã giúp Đảng ta giữ vững tay lái, đưa đất nước vượt qua trận "cuồng phong" lịch sử.

Cương lĩnh 1991 ra đời đã trở thành ngọn cờ chiến đấu, dẫn dắt dân tộc Việt Nam đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trong suốt hơn ba thập kỷ đổi mới. Sự bổ sung, phát triển của Cương lĩnh vào năm 2011 càng chứng minh giá trị bền vững và sức sống vượt thời gian của những tư tưởng mà đồng chí Trường Chinh đã dày công nghiên cứu, vun đắp. Tóm lại, đồng chí Trường Chinh không chỉ là một nhà lãnh đạo kiên trung, nhà lý luận tài ba mà còn là kiến trúc sư trưởng của tư duy Đổi mới. Những đóng góp của ông đối với việc tạo dựng cơ sở lý luận cho Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một di sản vô giá, mãi mãi được ghi danh trang trọng trong lịch sử vẻ vang của Đảng và dân tộc Việt Nam.