Đồng Chí Vũ Kỳ: Người Thư Ký Trung Thành Của Chủ Tịch Hồ Chí Minh
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, khi nhắc đến những người giúp việc gần gũi, tin cẩn nhất bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, không thể không nhắc tới đồng chí Vũ Kỳ. Ông là người thư ký riêng trọn đời tận tụy, đồng hành cùng Bác suốt gần một phần tư thế kỷ từ tháng 8 năm 1945 cho đến khi Người qua đời vào năm 1969. Sau ngày Bác đi xa, ông tiếp tục dành trọn nửa cuộc đời còn lại để bảo tồn, gìn giữ và phát huy Di sản Hồ Chí Minh vô giá cho muôn đời sau.
Đồng chí Vũ Kỳ (tên khai sinh là Vũ Long Chuẩn, bí danh hoạt động cách mạng: Nguyễn Cần, Cần, Kỳ) sinh ngày 26 tháng 9 năm 1921 tại Hương Canh, tỉnh Vĩnh Phúc; nguyên quán tại xã Nguyễn Trãi (trước là làng Mễ Sơn), huyện Thường Tín, tỉnh Hà Đông (nay thuộc thành phố Hà Nội).
Ông sinh ra trong một gia đình lao động nghèo gồm 5 anh em. Do cuộc sống túng thiếu, gia đình ông phải di chuyển và thuê nhà ở nhiều nơi. Chính hoàn cảnh vất vả, bươn chải từ nhỏ cùng việc chứng kiến cảnh nước mất nhà tan đã sớm gieo vào lòng người thanh niên Vũ Long Chuẩn tinh thần yêu nước nồng nàn và lòng căm thù áp bức sâu sắc.
Khi đang là học sinh trường Bưởi (Hà Nội), ông đã hăng hái tham gia phong trào Thanh niên Phản đế. Ngày 25 tháng 10 năm 1940, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương khi mới vừa tròn 19 tuổi.
Năm 1941, ông thoát ly sang Quảng Tây (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện cán bộ quân chính. Sau khi về nước làm công tác binh vận, ông hai lần bị mật thám Pháp bắt giam. Trong thời gian bị giam giữ tại Nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội) – nơi được coi là chốn "địa ngục trần gian" – ông kiên cường tham gia chi bộ nhà tù, đấu tranh bảo vệ cán bộ. Tháng 3 năm 1945, nhân thời cơ Nhật hất cẳng Pháp, ông cùng các đồng chí vượt ngục Hỏa Lò trở về tiếp tục hoạt động cho phong trào Việt Minh.
Tối ngày 28 tháng 8 năm 1945, ngay sau Tổng khởi nghĩa thành công, ông được tổ chức Đảng giới thiệu và dẫn đến ngôi nhà 48 Hàng Ngang để nhận nhiệm vụ giúp việc cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ thời khắc lịch sử đó, ông trở thành người thư ký kiên trung, tận tụy bên cạnh Bác qua hai thời kỳ kháng chiến gian khổ cho tới ngày Bác trút hơi thở cuối cùng.
Tên tuổi và sự nghiệp của đồng chí Vũ Kỳ gắn liền với từng nhịp đập trong cuộc đời hoạt động của Bác Hồ và lịch sử cách mạng nước nhà:
Trải qua những mốc lịch sử trọng đại của dân tộc, đồng chí Vũ Kỳ đã chứng kiến và trực tiếp phục vụ Bác Hồ khi Bác khởi thảo bản Tuyên ngôn Độc lập (1945); những năm tháng gian lao "thủ đô gió ngàn" ở Chiến khu Việt Bắc; các chuyến công tác đối ngoại quan trọng; và đặc biệt là quá trình Bác cẩn trọng viết, sửa sang bản Di chúc lịch sử qua các năm từ 1965 đến 1969.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp tại Việt Bắc, Bác Hồ đã đặt tên cho 8 người anh em giúp việc thân cận xung quanh Người ghép lại thành phương châm kháng chiến: Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi. Ông vinh dự mang bí danh Kỳ và từ đó lấy tên gọi chính thức là Vũ Kỳ.
Sau khi Bác qua đời năm 1969, đồng chí Vũ Kỳ từ chối các chức vụ quản lý hành chính khác trong bộ máy Chính phủ để nguyện dành trọn phần đời còn lại giữ gìn di sản của Người. Ông trực tiếp tham gia Ban Chỉ đạo xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, xây dựng Khu di tích Phủ Chủ tịch và trở thành Giám đốc đầu tiên của Bảo tàng Hồ Chí Minh.
Bác Hồ luôn dành cho người thư ký thân cận sự tin yêu đặc biệt và gọi ông bằng cái tên mộc mạc, tha thiết:
"Chú tiểu đồng"
(Nguồn: Ký sự "Vũ Kỳ - Chú tiểu đồng của Bác Hồ" – Báo VietNamNet & Bảo tàng Hồ Chí Minh)
Năm 1970, khi trao tặng Bằng khen cho đồng chí Vũ Kỳ, Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng đã trân trọng ghi nhận:
"Tận tụy phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người còn sống."
(Nguồn: Tư liệu lịch sử Bảo tàng Hồ Chí Minh)
Khi được Trung ương có ý định bố trí một chức vụ cao trong bộ máy Chính phủ sau năm 1969, ông đã bày tỏ tâm nguyện trọn đời của mình:
"Tôi xin báo cáo với Trung ương, tình nguyện được tiếp tục công việc gìn giữ các di sản của Bác Hồ để lại."
(Nguồn: Lời kể của TS. Chu Đức Tính - nguyên Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh)
Đồng chí Vũ Kỳ là hình mẫu tiêu biểu của người cán bộ cách mạng trung thành, tận tụy và cẩn trọng. Là người luôn ở bên cạnh Bác Hồ, ông luôn giữ tác phong làm việc khoa học, tỉ mỉ, tuyệt đối giữ bí mật quốc gia và chu đáo trong từng chi tiết nhỏ để chăm lo sức khỏe cũng như điều kiện làm việc cho Người.
Bên cạnh đó, ông là người vô cùng khiêm nhường, không màng danh lợi cá nhân. Sau khi Bác đi xa, ông không lợi dụng vị thế hay sự gần gũi với Lãnh tụ để cầu danh vị. Ông chọn con đường lặng lẽ sưu tầm, nghiên cứu, ghi chép lại những câu chuyện chân thực về cuộc đời Bác để truyền lại ngọn lửa cách mạng cho các thế hệ sau.
Sau khi Bảo tàng Hồ Chí Minh khánh thành năm 1990, ông tự nguyện xin thôi chức vụ Giám đốc để dành trọn thời gian còn lại nghiên cứu, viết sách và tham gia các buổi nói chuyện chuyên đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh trên khắp mọi miền đất nước.
Đồng chí Vũ Kỳ từ trần ngày 16 tháng 4 năm 2005 tại Bệnh viện Hữu Nghị (Hà Nội), hưởng thọ 84 tuổi và được an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch. Để ghi nhận công lao to lớn và sự cống hiến trọn đời của ông, Đảng và Nhà nước đã trao tặng ông nhiều phần thưởng cao quý: Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Huân chương Quyết thắng hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng cùng nhiều huân, huy chương cao quý khác.
Cuộc đời của đồng chí Vũ Kỳ là một tấm gương sáng ngời về sự tận tụy, lòng trung thành vô hạn và lối sống khiêm nhường, liêm chính. Việc ông chọn gắn bó trọn đời bên Bác Hồ và dành nửa đời còn lại để gìn giữ di sản của Người chính là minh chứng sống động cho tinh thần phụng sự không biết mỏi mệt.
Đối với thế hệ trẻ hôm nay – đặc biệt là cán bộ, đoàn viên thanh niên – tấm gương của đồng chí Vũ Kỳ mang lại bài học sâu sắc về tinh thần trách nhiệm trong công việc, sự khiêm tốn trong cuộc sống và ý thức trách nhiệm giữ gìn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của dân tộc.
