Đồng Dương 1965: Nghệ thuật "câu viện" và lời khẳng định đanh thép của một Sư đoàn non trẻ

Nằm giữa vùng đất Thăng Bình, Quảng Nam, Phật viện Đồng Dương cổ kính từ thế kỷ IX vốn là biểu tượng của một nền văn hóa Chăm-pa rực rỡ và tĩnh lặng. Thế nhưng, vào những ngày tháng 12 năm 1965, địa danh này đã trở thành tâm điểm của một cuộc đối đầu nảy lửa trong giai đoạn đầu của chiến lược "Chiến tranh cục bộ". Khi quân viễn chinh Mỹ vừa ồ ạt đổ bộ vào Đà Nẵng và Chu Lai, cả thế giới nín thở dõi theo: Liệu một Sư đoàn chủ lực chỉ mới 2 tháng tuổi có thể bẻ gãy cuộc hành quân quy mô lớn mang mật danh "Liên kết 118" của liên quân Mỹ - ngụy?Câu trả lời tại Đồng Dương không chỉ là một chiến công quân sự, mà còn là bản diễn xướng đỉnh cao về mưu trí và tinh thần "Trung dũng kiên cường" của mảnh đất Quảng Nam.Để giải bài toán đối đầu với hỏa lực vượt trội của quân Mỹ - ngụy, Bộ chỉ huy chiến dịch đã thực hiện một nước đi mạo hiểm nhưng cực kỳ sắc sảo: "Vây điểm diệt viện". Mục tiêu được chọn làm "mồi nhử" là đồn Việt An – cứ điểm then chốt trên trục đường 16 và 105, nơi án ngữ hành lang nối liền đồng bằng với vùng trung du Quảng Nam.Việc bao vây Việt An không chỉ nhằm tiêu diệt một cứ điểm, mà là để "điều hổ ly sơn" – kéo Chiến đoàn 5 ngụy rời khỏi các công sự kiên cố tại Hà Lam để ra giải tỏa. Đúng như dự đoán, để cứu nguy cho Việt An, địch đã huy động Chiến đoàn 5 (gồm các Tiểu đoàn 1, 3, 11) phối hợp cùng 5 tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Mỹ, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Tướng Mỹ Henderson, mở cuộc hành quân giải tỏa."Phải điệu hổ ly sơn - tức là kéo địch ra khỏi công sự để tiêu diệt. Anh em rất phấn khởi, bình tĩnh, tự tin, kiên trì bám giữ trận địa vây ép địch và mong đợi tin rằng 'hổ sẽ ly sơn' đúng theo ý đồ cấp trên." – Hồi ức của Trung úy Nguyễn Thông.Tại chiến trường Đồng Dương, sự chênh lệch hỏa lực là khủng khiếp: Một bên là súng trường K44, súng thu được của địch; một bên là xe bọc thép M113, pháo 105ly và dàn máy bay phản lực hiện đại. Để san lấp khoảng cách ấy, quân ta đã áp dụng triệt để nghệ thuật quân sự: "Bám thắt lưng địch mà đánh".Các chiến sĩ Tiểu đoàn 70 và Trung đoàn Ba Gia đã duy trì một kỷ luật thép: Kiên trì chờ địch vào sát 5-10m mới đồng loạt nổ súng. Khoảng cách này không chỉ là sự dũng cảm tột độ, mà còn là một tính toán khoa học để tạo thế "xen kẽ răng lược". Khi quân ta và quân địch trộn lẫn vào nhau, ưu thế về máy bay phản lực F-4 và pháo binh tầm xa của Mỹ hoàn toàn bị vô hiệu hóa vì sợ bắn trúng quân mình. Chính thực tiễn khốc liệt tại các bình độ 25-30, Đá Biển và Ao Vuông đã giúp Đại tướng Nguyễn Chí Thanh tổng kết thành phương châm tác chiến kinh điển cho toàn Miền.Ít ai ngờ rằng, đơn vị chủ công lập nên kỳ tích này – Sư đoàn 2 Quân khu 5 – chỉ vừa mới thành lập vào ngày 20/10/1965, tức là chỉ mới bước sang tháng tuổi thứ hai khi bước vào chiến dịch.Dù là một "đứa con đầu lòng" non trẻ về phiên hiệu, nhưng Sư đoàn 2 lại mang trong mình DNA dày dạn của các đơn vị tiền thân. Đó là sự kết hợp giữa Trung đoàn Ba Gia (Trung đoàn 1) – "quả đấm thép" giàu truyền thống và Tiểu đoàn 70 – những "thổ địa" tinh thông địa hình Quảng Nam. Sự cộng hưởng giữa sức trẻ sục sôi và kinh nghiệm thực chiến đã tạo nên một lực lượng đủ sức tiêu diệt cả một Chiến đoàn hỗn hợp dù chỉ trong thời gian ngắn chuẩn bị.Lịch sử chiến thắng Đồng Dương ghi dấu một tình huống "ngoài kế hoạch" đầy ngoạn mục vào ngày 8/12/1965. Khi đó, Tiểu đoàn 70 đang tạm dừng trú quân tại Đồng Dương để chuẩn bị cho một kế hoạch khác thì bất ngờ chạm trán cánh quân đi đầu của địch là Tiểu đoàn 11 Biệt động quân.Trong khoảnh khắc đối mặt với sự bất ngờ, Tiểu đoàn trưởng Đỗ Châu Sa đã đưa ra một quyết định táo bạo: Thay vì rút lui để bảo toàn bí mật, ông ra lệnh chuyển từ trạng thái trú quân sang chủ động tập kích chớp nhoáng. Chỉ trong 2 giờ giao tranh tại tháp Đồng Dương, ta đã xóa sổ hoàn toàn tiểu đoàn biệt động khét tiếng, tiêu diệt Ban chỉ huy địch và 3 cố vấn Mỹ. Trận đánh "ngoài chương trình" này đã bẻ gãy ý chí của địch, tạo tiền đề để ngày hôm sau (9/12), Trung đoàn 1 tiến hành bôn tập, xóa sổ hoàn toàn Chiến đoàn 5, tiêu diệt Trung tá Chiến đoàn trưởng Phạm Việt Hùng ngay tại trận địa.Sức mạnh giúp quân ta trụ vững trước 39 máy bay bị bắn rơi và hàng ngàn tấn bom đạn chính là "thế trận lòng dân" vững chãi tại xã Bình Định và vùng Tây Thăng Bình. Giữa khói lửa của phong trào "Sống như Anh" (Nguyễn Văn Trỗi) đang rực cháy trong thanh niên lúc bấy giờ, nhân dân đã viết nên những trang sử thẫm máu và hoa:

• Sự hy sinh bất khuất: Mẹ Dục một mình ngăn cửa hầm, chấp nhận hy sinh để cứu sống hai chiến sĩ giải phóng. Ba chị phụ nữ (Sửu, Nga, Phần) bị địch bắt tra tấn dã man giữa đồng nhưng kiên quyết không khai báo hầm bí mật, cuối cùng anh dũng hy sinh dưới họng súng quân thù.

Chiến thắng Đồng Dương tháng 12/1965 là dấu mốc quan trọng khẳng định khả năng đánh thắng cả quân chủ lực ngụy và quân viễn chinh Mỹ trong giai đoạn đầu "Chiến tranh cục bộ". Với hơn 3.000 tên địch bị loại khỏi vòng chiến đấu trong toàn chiến dịch, Đồng Dương đã góp phần tô thắm danh hiệu "Trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ" của quân dân Quảng Nam.Nhìn lại lịch sử, bài học về sự linh hoạt của người chỉ huy, kỹ thuật "bám thắt lưng" và dựa vào sức mạnh tuyệt đối của nhân dân vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Nó nhắc nhở chúng ta rằng: Khi mưu trí kết hợp cùng lòng quả cảm và sự đồng lòng của cộng đồng, không có "pháo đài" nào là không thể vượt qua.