ĐÔNG KHÊ 1950 – QUYẾT ĐỊNH THAY ĐỔI CẢ CHIẾN DỊCH

Có những quyết định trong chiến tranh chỉ được đưa ra trong vài giờ hoặc vài ngày nhưng có thể làm thay đổi cả cục diện. Quyết định chọn Đông Khê làm mục tiêu mở màn Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950 là một quyết định như vậy. Nó thể hiện một phẩm chất quan trọng của người chỉ huy: không bảo thủ với kế hoạch đã có, luôn đặt thực tế chiến trường lên trên những tính toán ban đầu.

Năm 1950, sau nhiều năm kháng chiến, lực lượng cách mạng Việt Nam đã có những bước trưởng thành quan trọng nhưng vẫn gặp khó khăn vì chưa phá được thế bao vây. Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới nhằm tạo bước chuyển về chiến lược, mở thông đường biên giới và tạo điều kiện để cuộc kháng chiến nhận được sự giao lưu, hỗ trợ từ bên ngoài. Đại tướng Võ Nguyên Giáp là Chỉ huy trưởng kiêm Chính ủy chiến dịch.

Trong quá trình chuẩn bị, Cao Bằng từng được dự kiến là mục tiêu tiến công mở màn. Tuy nhiên, khi nghiên cứu thực tế, Bộ Chỉ huy nhận thấy Cao Bằng là một cụm cứ điểm tương đối vững chắc, địa hình khiến việc triển khai lực lượng tiến công gặp nhiều khó khăn. Quan trọng hơn, nếu đánh Cao Bằng trước, khả năng tạo ra tình huống thuận lợi để tiêu diệt quân viện của đối phương không cao.

Võ Nguyên Giáp đã trực tiếp đi nghiên cứu thực địa. Ngày 5 tháng 8 năm 1950, ông cùng cán bộ tham mưu tiến hành trinh sát khu vực Cao Bằng. Qua nghiên cứu, những người chỉ huy nhận thấy cần thay đổi cách đánh để bảo đảm chắc thắng hơn.

Đông Khê được lựa chọn vì vị trí đặc biệt của nó trên Đường số 4, nằm giữa Cao Bằng và Thất Khê. Nếu Đông Khê bị đánh chiếm, Cao Bằng có nguy cơ bị cô lập, buộc đối phương phải đưa quân ứng cứu hoặc rút lui. Khi đó, quân ta có thể chuyển từ đánh cứ điểm sang đánh quân cơ động ngoài công sự. Đây chính là điều phù hợp với phương châm “đánh điểm, diệt viện”.

Ngày 16 tháng 9 năm 1950, Chiến dịch Biên giới mở màn bằng trận tiến công Đông Khê. Trận đánh kéo dài nhiều giờ và diễn ra quyết liệt. Đến ngày 18 tháng 9, quân ta tiêu diệt cụm cứ điểm Đông Khê. Thắng lợi này lập tức tạo ra tình thế mới. Quân Pháp phải tìm cách ứng cứu, và chính lực lượng cơ động của họ đã trở thành mục tiêu tiếp theo của quân ta.

Sau Đông Khê, chiến dịch phát triển theo hướng đánh quân viện và truy kích. Những trận đánh tại Cốc Xá và khu vực Điểm cao 477 đã góp phần tiêu diệt các binh đoàn cơ động của Pháp. Chiến dịch kéo dài từ ngày 16 tháng 9 đến ngày 14 tháng 10 năm 1950 và kết thúc với thắng lợi quan trọng. Quân ta loại khỏi vòng chiến đấu hơn 8.000 quân địch, thu nhiều vũ khí, giải phóng khu vực biên giới từ Cao Bằng đến Đình Lập và khai thông tuyến giao thông với Trung Quốc.

Điều đáng nhớ trong câu chuyện Đông Khê không chỉ là kết quả cuối cùng. Điều đáng nhớ là quá trình đi đến quyết định ấy. Một kế hoạch ban đầu đã được chuẩn bị, nhưng khi thực tế cho thấy kế hoạch đó chưa bảo đảm chắc thắng, người chỉ huy phải dám thay đổi. Võ Nguyên Giáp không lựa chọn phương án vì nó đã được chuẩn bị từ trước; ông lựa chọn phương án phù hợp hơn với tình hình thực tế.

Đây cũng là một trong những nét nổi bật trong phong cách chỉ huy của ông: coi trọng điều tra, nghiên cứu thực địa và lắng nghe ý kiến của cán bộ trực tiếp chiến đấu. Chiến tranh không phải một bài toán cố định. Địa hình thay đổi, đối phương thay đổi, khả năng của bộ đội thay đổi. Vì vậy, người chỉ huy phải biết thay đổi theo thực tế.

Chiến thắng Biên giới 1950 đã tạo bước ngoặt quan trọng cho cuộc kháng chiến chống Pháp. Quân đội ta có điều kiện phát triển hơn về quy mô và nghệ thuật tác chiến. Cục diện chiến trường thay đổi, thế bao vây từng bước bị phá vỡ.

Nhưng phía sau chiến thắng lớn ấy là một câu chuyện rất giản dị: một người chỉ huy đã trực tiếp đi xem địa hình, nhìn thật kỹ vào chiến trường và dám nói rằng kế hoạch ban đầu cần được thay đổi. Đôi khi, bản lĩnh của người chỉ huy không nằm ở việc giữ nguyên quyết định, mà nằm ở sự dũng cảm thay đổi quyết định khi thực tế đòi hỏi. Đông Khê năm 1950 là một minh chứng tiêu biểu cho điều đó.