ĐÔNG KHÊ – MỞ ĐƯỜNG CHO CHIẾN THẮNG BIÊN GIỚI

Đằng sau một địa danh lịch sử là bao cuộc đời bình dị; có người đã trở về, có người mãi nằm lại trong đất. Trong ký ức về Cao Bằng, câu chuyện đông khê – mở đường cho chiến thắng biên giới gợi nhắc một chặng lịch sử có thử thách, sự can trường và mất mát. Tìm hiểu lịch sử tại đây là một cách để lớp trẻ biết hòa bình không tự nhiên có được.

Đề án “Câu chuyện thời hoa lửa” đặt ra trách nhiệm kể chuyện từ tư liệu có thể kiểm chứng, trân trọng những người đã hy sinh và lan tỏa giá trị “Uống nước nhớ nguồn”. Bài viết lựa chọn chiến dịch biên giới thu – đông 1950 làm trọng tâm, tưởng nhớ các chiến sĩ hy sinh trong trận Đông Khê. Đây là bài viết theo địa danh và sự kiện, không gán cho một cá nhân cụ thể những chiến công, lời nói hay kỷ vật chưa được xác minh.

Chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950 là một dấu mốc gắn với Cao Bằng. Trong chiến tranh, địa hình không chỉ là yếu tố trên bản đồ mà còn chi phối con đường vận chuyển, khả năng giữ địa bàn, cách tổ chức lực lượng và đời sống của nhân dân. Để hiểu câu chuyện ở nơi đây, cần nhìn nhiệm vụ của người chiến sĩ trong tổng thể nhiệm vụ của cuộc kháng chiến, không tách một thời khắc khỏi hoàn cảnh của nó.

Đối với các chiến sĩ hy sinh trong trận Đông Khê, công việc không chỉ diễn ra vào thời điểm súng nổ. Trước và sau mỗi cuộc chiến đấu còn có việc giữ liên lạc, vận chuyển, cứu thương, bảo vệ đồng đội, khắc phục hậu quả và giúp dân ổn định cuộc sống. Chính từ những công việc lớn nhỏ ấy, sự kiên cường được hình thành qua từng ngày, nhiều khi không có người chứng kiến để ghi lại đầy đủ.

Điều nổi bật trong câu chuyện là nhiệm vụ vượt chướng ngại, đánh chiếm cứ điểm quan trọng. Đó không phải một khẩu hiệu trừu tượng. Đằng sau nhiệm vụ là lựa chọn cụ thể của những con người có gia đình, quê quán và những ước mong đời thường. Tại những chiến trường gian khó, mỗi bước tiến và mỗi lần giữ vững vị trí đều có thể phải trả bằng sự hy sinh. Chính điều ấy khiến việc tưởng niệm phải bắt đầu từ sự tôn trọng sự thật.

Khi nghiên cứu thêm về chiến dịch biên giới thu – đông 1950, người sưu tầm cần đối chiếu các nguồn quân sử, lịch sử địa phương, hồ sơ di tích và lời kể nhân chứng. Nếu tìm thấy danh sách liệt sĩ, đơn vị, ngày hy sinh, hình ảnh hoặc di vật, cần ghi rõ nguồn và hoàn cảnh thu thập. Nếu chưa có thông tin, không nên tự đặt ra nhân vật, lời trăng trối, câu chuyện tình hay hoàn cảnh gia đình để làm nội dung cảm động hơn.

Những người đã ngã xuống tại các địa bàn như Cao Bằng không chỉ được ghi nhớ qua kết quả quân sự. Sự hy sinh của họ còn để lại những câu hỏi rất người: ai đã đưa tiễn họ lên đường, ai mong họ trở về, ai đã nhận tin dữ? Không phải câu hỏi nào cũng tìm được câu trả lời sau nhiều thập niên. Chính khoảng trống tư liệu ấy là lý do phải khẩn trương sưu tầm và gìn giữ ký ức còn lại.

Tri ân không dừng ở dâng hương hay một buổi sinh hoạt kỷ niệm. Một tấm ảnh được chú thích đúng, một tấm bia được lau sạch, một cuộc gặp nhân chứng có biên bản và sự đồng ý sử dụng thông tin đều là việc làm thiết thực. Khi kể chuyện cho thiếu nhi, nên giới thiệu bản đồ địa danh, mốc thời gian, những nguồn đáng tin cậy và câu hỏi mở để các em hiểu mối liên hệ giữa con người, địa phương và vận mệnh đất nước.

Đối với đoàn viên, thanh niên, câu chuyện đông khê – mở đường cho chiến thắng biên giới có thể trở thành một hoạt động tìm về địa chỉ đỏ: chia nhóm tra cứu tư liệu, đối chiếu nhiều nguồn, ghi âm phỏng vấn khi được cho phép và viết bài bằng lời văn của mình. Mỗi bài được hoàn chỉnh với tên người sưu tầm, thời gian, địa điểm và nguồn tư liệu sẽ tạo thêm giá trị lâu dài cho công tác giáo dục truyền thống.

Nhớ về các chiến sĩ hy sinh trong trận Đông Khê là nhớ những con người đã đặt trách nhiệm chung lên trên bình yên của riêng mình. Từ chiến dịch biên giới thu – đông 1950, thế hệ hôm nay có thể học được lòng yêu nước, ý thức kỷ luật, tình đồng đội và giá trị của những việc làm âm thầm. Ngọn lửa thời hoa lửa sẽ không tắt khi ký ức được kể trung thực và được trao lại bằng sự biết ơn.

Mỗi đoàn viên, đội viên hãy chọn một việc làm cụ thể sau khi đọc câu chuyện: tìm đọc thêm một nguồn lịch sử, chăm sóc một địa chỉ tưởng niệm, thăm hỏi gia đình chính sách hoặc ghi chép một ký ức địa phương có căn cứ. Đó là cách biến lòng tri ân thành trách nhiệm với cộng đồng và với tương lai đất nước.