Đồng khởi 1959–1960 – Miền Nam đứng lên phá tan xiềng xích

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt hai miền. Ở miền Nam, Mỹ từng bước thay chân Pháp, dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm và đẩy mạnh các chính sách đàn áp, khủng bố nhằm tiêu diệt lực lượng cách mạng. Chính quyền Mỹ – Diệm tiến hành “tố cộng, diệt cộng”, bắt bớ, giam cầm và sát hại nhiều cán bộ, đảng viên cùng quần chúng yêu nước, khiến phong trào cách mạng miền Nam đứng trước tình thế vô cùng khó khăn. Trước yêu cầu cấp bách của cách mạng, tháng 1-1959, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 15 đề ra chủ trương sử dụng bạo lực cách mạng để đánh đổ ách thống trị của Mỹ – Diệm, mở đường cho phong trào đấu tranh của nhân dân miền Nam phát triển mạnh mẽ.

Nhân dân tham gia phong trào Đồng Khởi

Từ đầu năm 1959, phong trào đấu tranh bắt đầu lan rộng qua các cuộc nổi dậy ở Vĩnh Thạnh (Bình Định), Bác Ái (Ninh Thuận) và đặc biệt là Trà Bồng (Quảng Ngãi) tháng 8-1959. Từ những cuộc nổi dậy ban đầu, phong trào nhanh chóng lan ra nhiều địa phương ở Nam Bộ, Trung Bộ và Tây Nguyên, tạo thành một cao trào cách mạng mạnh mẽ. Nhân dân đồng loạt đứng lên đấu tranh chính trị, kết hợp với đấu tranh vũ trang, từng bước phá vỡ bộ máy kìm kẹp của chính quyền Mỹ – Diệm ở nhiều vùng nông thôn.

Ngày 17-1-1960, phong trào Đồng khởi bùng nổ mạnh mẽ tại ba xã Định Thủy, Phước Hiệp và Bình Khánh thuộc huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre. Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Bến Tre, phong trào nhanh chóng lan rộng ra nhiều địa phương trong tỉnh. Quần chúng nhân dân phối hợp với lực lượng vũ trang địa phương bao vây đồn bốt, phá thế kìm kẹp, giành quyền làm chủ ở nhiều vùng nông thôn. Một nét nổi bật của phong trào là sự tham gia mạnh mẽ của phụ nữ, tiêu biểu với “Đội quân tóc dài”, kết hợp đấu tranh chính trị với binh vận, góp phần làm tan rã từng bước hệ thống cai trị của địch.

Lược đồ phong trào "Đồng Khởi"

Trong năm 1960, phong trào Đồng khởi tiếp tục lan rộng, làm cho bộ máy chính quyền Mỹ – Diệm ở nhiều vùng nông thôn miền Nam bị lung lay và tan rã từng mảng. Nhân dân giành được quyền làm chủ ở nhiều thôn, xã; lực lượng cách mạng được củng cố và phát triển nhanh chóng. Phong trào không chỉ tạo ra sức mạnh chính trị rộng lớn mà còn thúc đẩy sự phát triển của lực lượng vũ trang cách mạng, làm thay đổi tương quan lực lượng và tạo thế mới cho cách mạng miền Nam.

Thắng lợi của phong trào Đồng khởi đã tạo ra bước ngoặt quan trọng của cách mạng miền Nam, đưa phong trào từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công. Hệ thống chính quyền của Mỹ – Diệm ở nhiều vùng nông thôn bị phá vỡ, lực lượng cách mạng ngày càng phát triển. Đặc biệt, thắng lợi của Đồng khởi góp phần thúc đẩy sự ra đời của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ngày 20-12-1960, tạo điều kiện tập hợp rộng rãi các lực lượng yêu nước và tiếp tục đưa cách mạng miền Nam phát triển trong những năm tiếp theo.

Phong trào Đồng khởi 1959–1960 đã trở thành một dấu mốc nổi bật trong lịch sử đấu tranh cách mạng ở miền Nam. Từ những cuộc nổi dậy ban đầu, phong trào đã phát triển thành một cao trào rộng lớn, làm thay đổi cục diện cách mạng miền Nam và tạo nên thế tiến công mới, mở ra thời kỳ đấu tranh mạnh mẽ hơn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.