ĐỒNG KHỞI 1960: CUỘC NỔI DẬY CỦA NHỮNG "CHIẾN SĨ KHÔNG SÚNG"
"Toàn quốc kháng chiến 1946" là tiếng súng mở đầu cho cuộc kháng chiến trường kỳ, thì "Đồng Khởi 1960" chính là một "vụ nổ" của lòng dân miền Nam – nơi những người nông dân chân đất đã làm nên một cuộc xoay chuyển cục diện lịch sử bằng sự mưu trí và lòng quả cảm vô song.
Theo lời kể của ông Nguyễn Thành Quang: Cuối những năm 1950, miền Nam chìm trong bầu không khí ngạt thở dưới ách cai trị của chính quyền Ngô Đình Diệm. Với Đạo luật 10/59, chiếc máy chém được kéo đi khắp các tỉnh miền Tây, gieo rắc nỗi khiếp sợ nhằm tiêu diệt mầm mống cách mạng.
Người dân Bến Tre nói riêng và miền Nam nói chung lúc bấy giờ rơi vào thế: Không thể sống nhẫn nhục mãi được! Áp bức càng cực đoan, sức lò xo kháng cự càng lớn. Tháng 1/1959, Nghị quyết 15 của Đảng ra đời như một luồng gió mới, cho phép nhân dân miền Nam sử dụng bạo lực cách mạng để tự cứu mình. Đêm 17/1/1960, tại ba xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh (huyện Mỏ Cày, Bến Tre), một sự kiện chấn động đã xảy ra.
Vì chưa có nhiều súng đạn hiện đại, quân dân ta đã dùng một "chiêu" cực kỳ thông minh: Dùng súng ngựa trời, giáo mác, gậy gộc và đặc biệt là đánh hỏa mù. Họ dùng ống bương, mõ tre gõ liên hồi, đốt pháo tre tạo tiếng nổ như súng liên thanh khiến quân địch hoảng loạn, tưởng rằng bộ đội chủ lực tấn công nên tháo chạy, bỏ lại đồn bốt. Chỉ trong một đêm, hệ thống kìm kẹp của địch tại đây bị quét sạch. Từ đốm lửa nhỏ ở Mỏ Cày, ngọn lửa "Đồng Khởi" (cùng nhau nổi dậy) lan nhanh như vết dầu loang khắp tỉnh Bến Tre rồi lan ra toàn miền Nam. Nói đến Đồng Khởi mà không nhắc đến "Đội quân tóc dài" cùng huyền thoại nữ tướng Nguyễn Thị Định thì thật là một thiếu sót lớn. Đây là những người mẹ, người chị không cầm súng, nhưng sức mạnh của họ làm quân thù khiếp vía. Họ tổ chức thành từng đoàn hàng ngàn người, kéo lên huyện, lên tỉnh để đấu tranh trực diện với lính gác. Họ dùng "lý lẽ", dùng tình cảm để thức tỉnh binh lính địch, dùng sự kiên trinh để ngăn xe tăng, pháo binh. Hình ảnh những người phụ nữ miền Nam khăn rằn quấn cổ, hiên ngang đối mặt với họng súng quân thù đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng dân: "Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh", và đánh bằng cả trái tim lẫn trí tuệ.
Phong trào Đồng Khởi không chỉ là những trận đánh chiếm đồn, mà nó có ý nghĩa cực kỳ lớn lao:
Làm chủ xóm làng: Nhân dân miền Nam từ thế bị động, bị kìm kẹp đã đứng lên làm chủ vận mệnh của mình, thành lập các Ủy ban tự quản, chia lại ruộng đất.
Sự ra đời của Mặt trận: Từ khí thế ngút trời của Đồng Khởi, ngày 20/12/1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời, chính thức tập hợp mọi tầng lớp nhân dân vào cuộc chiến đấu chính nghĩa.
Phá tan quốc sách của địch: Chiến lược "Chiến tranh đơn phương" của Mỹ - Diệm hoàn toàn thất bại.
Có một câu chuyện kể rằng, trong những ngày Đồng Khởi, để dọa địch, bà con ta còn lấy bẹ chuối gọt hình khẩu súng, bôi đen rồi chĩa vào đồn. Địch nhìn xa cứ tưởng ta có vũ khí mới, sợ quá không dám ra ngoài. Đó chính là cái hay của Đồng Khởi: Đó là cuộc khởi nghĩa của trí tuệ, của lòng dân đoàn kết, nơi mà sức mạnh của chính nghĩa đã chiến thắng những cỗ máy chém lạnh lùng.
