Đông Nhị Tư徒 Trần Nguyên Hãn – Vị danh tướng tài ba, người anh hùng lập nhiều chiến công hiển hách phò tá Lê Lợi giành lại giang sơn (mất năm 1429).
ột tấm gương danh tướng kiệt thiết, công thần khai quốc vĩ đại triều Hậu Lê – người có công lao to lớn trong Khởi nghĩa Lam Sơn với tài thao lược quân sự và đức tính trung nghĩa chính là Đông Nhị Tư徒 Trần Nguyên Hãn – Vị danh tướng tài ba, người anh hùng lập nhiều chiến công hiển hách phò tá Lê Lợi giành lại giang sơn (mất năm 1429).
Xuất thân tôn thất triều Trần và chí khí cứu nước
Trần Nguyên Hãn sinh ra tại làng Sơn Đông, nay thuộc huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc. Ông là dòng dõi tôn thất của nhà Trần (cháu gọi Vua Trần Nhân Tông là cụ cô/ông nội tuỳ thế hệ tương ứng trong hoàng tộc).
Từ nhỏ, Trần Nguyên Hãn nổi tiếng thông minh, có sức vóc phi thường, tinh thông cả binh pháp của gia tộc truyền lại, tử vi, dịch học và võ nghệ cao cường. Sống dưới ách đô hộ tàn bạo của giặc Minh thế kỷ XV, ông sớm ôm hoài bão lớn tìm người tài đức để phò tá khôi phục lại giang sơn Đại Việt.
Hội ngộ Lam Sơn và chiến công dũng mãnh trong khởi nghĩa
Năm 1416, khi nghe tiếng thủ lĩnh Lê Lợi dấy binh khởi nghĩa chống giặc Minh tại vùng núi Lam Sơn (Thanh Hóa), Trần Nguyên Hãn đã cùng người anh em họ là Phạm Văn Xảo và nhiều hào kiệt vượt đường xa tìm về hội tụ.
Nhận thấy Trần Nguyên Hãn là bậc tướng tài có tầm nhìn chiến lược, Lê Lợi vô cùng trọng dụng, phong ông làm một trong những vị tướng chủ chốt trong Bộ tham mưu và Bộ chỉ huy quân sự của nghĩa quân Lam Sơn:
Mưu lược điều binh: Trần Nguyên Hãn trực tiếp tham gia nhiều trận đánh lớn, góp công lớn trong việc vạch ra các kế hoạch vây hãm thành đồn giặc, cắt đứt đường tiếp viện của địch.
Đại thắng Xương Giang (1427): Trong chiến dịch Chi Lăng - Xương Giang quyết định vận mệnh cuộc kháng chiến, Trần Nguyên Hãn trực tiếp chỉ huy các đạo quân chặn đánh, vây hãm và đập tan hoàn toàn 10 vạn viện binh giặc do Liễu Thăng chỉ huy, bức hàng toàn bộ lực lượng địch.
Công trạng khai quốc và nỗi oan khiên lịch sử
Mùa xuân năm 1428, sau khi đại thắng quân Minh, nhà Hậu Lê chính thức thành lập. Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế (Lê Thái Tổ), thực hiện việc phong thưởng cho các công thần khai quốc:
Với những công lao to lớn đặc biệt, Trần Nguyên Hãn được xếp vào hàng khai quốc công thần bậc nhất, được phong giữ chức Thái tử Thái phó, ban quốc tính (mang họ vua) và ban cho vùng đất phong rộng lớn.
Tuy nhiên, với tính cách thẳng thắn, cương trực, cùng uy tín lớn trong quân đội và nhân dân, ông sớm trở thành mục tiêu bị gièm pha bởi một số kẻ tiểu nhân ganh ghét trong triều đình.
Năm 1429, bị vu cáo mưu phản, Trần Nguyên Hãn dù trung trinh ái quốc nhưng vì không muốn để triều đình nghi kỵ chia rẽ nội bộ, ông đã chủ động xin từ quan về quê cũ. Trên đường về, khi thuyền đến ngang bến Đông Hồ (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), ông bị nhà vua cử quân truy đuổi bức bách. Trước nỗi oan khiên thấu trời, ông đã gieo mình xuống sông tự vẫn để minh bạch chí khí trong sạch, trước khi chìm xuống còn ngửa mặt lên trời thề rằng: "Tấm lòng trung của ta, trời đất soi xét!".
Sự minh oan và di sản ngàn thu
Hơn 30 năm sau, vào thời Vua Lê Thánh Tông (năm 1464) – vị minh quân nổi tiếng anh minh đời Hậu Lê, thấu hiểu nỗi oan khuất của công thần, nhà vua đã chính thức minh oan hoàn toàn cho Trần Nguyên Hãn, khôi phục tước vị, truy phong chức tước cao quý và cho con cháu phụng thờ chu đáo.
Trần Nguyên Hãn mãi mãi là một vị anh hùng dân tộc vĩ đại, một danh tướng kiệt xuất của triều đại Hậu Lê. Tượng đài và đền thờ của ông (như Đền thờ Tả tướng quân Trần Nguyên Hãn tại Lập Thạch, Vĩnh Phúc và tên tuổi được đặt cho nhiều tuyến đường lớn trên cả nước) là minh chứng cho sự tôn kính đời đời của nhân dân đối với một bậc trung thần nghĩa hiệp.
