Đồng Sĩ Nguyên - Trên tuyến lửa Trường Sơn
Năm 1923, tại Quảng Bình, Đồng Sĩ Nguyên cất tiếng khóc chào đời. Không ai khi ấy có thể biết rằng cuộc đời của người con ấy rồi sẽ đi qua những năm tháng dữ dội của lịch sử dân tộc. Nhưng chính từ quê hương và thời đại ấy, một hành trình dấn thân đã bắt đầu.
Giữa rất nhiều biến động của thời cuộc, hành động của Đồng Sĩ Nguyên hiện lên rõ nhất qua một dấu mốc: Trong kháng chiến chống Mỹ, tuyến Trường Sơn vừa vận chuyển người, vũ khí, lương thực vừa hứng chịu đánh phá liên tục bằng không quân và bom mìn.
Để hiểu vì sao dấu ấn ấy đáng nhớ, cần hình dung môi trường mà những người trong cuộc đã sống và chiến đấu. Tuyến Trường Sơn là hệ thống chi viện chiến lược gồm đường bộ, đường giao liên, kho tàng, bến bãi và nhiều lực lượng bảo đảm. Bom đạn có thể làm sạt đường, phá cầu hoặc cắt một đoạn tuyến, nhưng yêu cầu của chiến trường là dòng người và hàng hóa phải tiếp tục được đưa về phía trước. Vì thế, những người làm nhiệm vụ trên Trường Sơn thường vừa chiến đấu, vừa sửa đường, vận tải, cứu hộ và ngụy trang. Sự bền bỉ của họ góp phần biến một vùng rừng núi hiểm trở thành mạch nối hậu phương với tiền tuyến. Nhắc đến Trường Sơn là nhắc đến một cuộc đấu trí và đấu sức kéo dài. Đường có thể bị đánh phá ban ngày rồi được sửa ngay trong đêm; đoàn xe phải thay đổi giờ chạy, đội hình và nơi trú ẩn; lực lượng công binh, thanh niên xung phong, vận tải và phòng không phải phối hợp liên tục. Trong môi trường ấy, giá trị của mỗi con người nằm ở khả năng giữ cho tuyến chi viện không bị ngừng lại. Một vị trí, một đoạn đường hay một đơn vị được giữ vững có thể quyết định việc hàng hóa đến chiến trường đúng thời điểm.
Vì thế, khi nhắc đến Đồng Sĩ Nguyên, người ta không chỉ nhớ một chức vụ hay một đơn vị, mà còn nhớ đến những con đường được giữ thông giữa bom đạn - những con đường đã nối hậu phương với tiền tuyến và nối sự hy sinh của một thế hệ với ngày đất nước đi đến hòa bình. Cuộc đời Đồng Sĩ Nguyên khép lại vào năm 2019; nhưng dấu ấn của một đời người không dừng lại ở mốc thời gian ấy. Nó còn ở ký ức, ở những trang sử và ở cách các thế hệ sau tiếp tục kể lại câu chuyện bằng sự biết ơn và chính xác.
